Marròc

Mapa de Marròc (frontièra sud contestada).|thumb|280px

Marròc (; en amazigh: ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ, L-Meġrib), oficialament lo Reialme del Marròc (; en amazigh: ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ, Tageldit n-l'Meġrib), es un estat sobeiran a Magrèb, de l'Africa del Nòrd. La capitala sèti de las institucions es Rabat e la vila mai poplada e pòl economic es Casablanca. Lo gentilici es marroquin -ahttp://toscanoreinat.chez-alice.fr/dicom.pdf.

Es limitat per la mar Mediterranèa al nòrd e per l'ocean Atlantic a l'oèst e Argeria a l'èst. Al sud, l'estat de Marròc revendica, possedís de fach e estima coma una part de son territòri lo Sahara Occidental, malgrat de contestacions localas e internacionalas.

Geografia

Istòria

Preïstòria e Antiquitat

Lei vestigis pus ancians de preséncia umana sus lo territòri marroquin datan d'au mens ans. Entre e av. JC, una cultura litica mosteriana dominèt la region. Foguèt remplaçada per una autra cultura litica, dicha Aterian, de a av. JC. Enfin, de a av. JC, predominèt l'Iberomaurusian. Aquelei culturas successivas veguèron un melhorament dei tecnicas de fabricacion d'otís.

Vèrs av. JC, lei populacions iberomaurusianas foguèron expulsadas ò assimiladas per de populacions protoberbèras. Pauc a pauc, lo desvolopament de l'agricultura favorizèt la sedentarizacion. Ai sègles IX e VIII av. JC, lei Fenicians installèron de comptadors lòng dau litorau e introduguèron la cultura de la vinha e l'usatge dau fèrre dins la regionLei comptadors fenicians foguèron a l'origina de vilas litoralas coma Tànger (Tingi), Larache (Liks) e Melilla (Rusaddir).. A partir dau sègle VI av. JC, aquelei comptadors passèron sota l'influéncia de Cartage.

Au sègle III av. JC, lo territòri marroquin èra poblat de Moros au nòrd e de Gètuls, un pòble berbèr, au sud. Un reiaume de Mauretània se formèt dins la region e venguèt una poissança locala fins a una intervencion romana que lo vassalizèt a la fin dau sègle II av. JC. Puei, foguèt annexat a l'Empèri Roman en 40 ap. JC per Caligula (37-41). Dos ans pus tard, Claudi (41-54) l'organizèt en províncias romanas. La preséncia romana demorèt principalament concentrada dins lei regions maritimas e lei populacions dei montanhas demorèron autonòmas ò independentas. A partir dau sègle III, lo cristianisme se difusèt dins la region a cha pauc.

La preséncia romana resistiguèt pas au passatge dei Vandals en 429. Pasmens, durant lo rèine de Justinian (527-565), lo reviure de poissança de Constantinòple permetèt ai Bizantins de restablir la preséncia imperiala dins certanei vila portuàriasEn particular, lei Bizantins aguèron lo contraròtle de Ceuta (Septem Fratres) de 534 a 709..

L'expansion aràbia e l'islamizacion

Après una premiera incursion victoriosa en 647, leis Arabis acomencèron la conquista sistematica de Magrèb en 665. De 695 a 702, deguèron menar de combats durs còntra lei tribüs berbèras que foguèron pasmens pauc a pauc batudas. Deguèron tanben luchar còntra lei garnisons bizantinas installadas lòng dau litorau. Pasmens, en 698, la presa de Cartage privèt l'armada imperiala de sa basa principala dins la region e entraïnèt son retirament.

Lei caps berbèrs se convertiguèron relativament rapidament a l'islam. Pasmens, leis Arabis lei tractèron coma de pòbles somés, çò que causèt un maucontentament fòrça viu. Ansin, plusors tribüs adoptèron de formas « non oficialas » de l'islam coma lo kharidjisme. Fòrça rigorista e opausada ai discriminacions etnicas, aquela version de la religion musulmana encoratjèt mai d'una revòuta berbèra dins lo corrent dau sègle VIII. Aqueleis insureccions menacèron la dominacion aràbia mai foguèron finalament reprimidas.

Pasmens, aquò afebliguèt l'unitat politica aràbia en Magrèb e d'estats locaus se formèron dins la region tre la fin dau sègle VIII. En Marròc, tres estats apareguèron : au nòrd-oèst, se formèt una confederacion de tribüs berbèras, dicha Berghwata, en 740. Son fondator, Tarif al-Matghari, acomencèt la redaccion d'una version berbèra de l'Alcoran. Considerada coma una eresia per leis autrei musulmans, aquò foguèt la causa de mai d'una ataca còntra la confederacion. Pasmens, foguèt pas vencuda avans 1148. au sud, se formèt en 757-758 un autre reiaume berbèr centrat sus la vila de Sidjilmasa. Venguèt una poissança comerciala importanta gràcias a sa posicion estrategica lòng dei rets comerciaus saharians. Gardèt son independéncia fins a 1055 e son conquista per leis Almoravides. au nòrd, la dinastia aràbia deis Idrissidas capitèt de formar un reiaume qu'installèt sa capitala a Fès en 809. Sostenguda per de tribüs berbèras e per d'imigrants arabis originaris de Còrdoa e de Kairuan, adoptèt una politica expansionista. Pasmens, a la mòrt dau mulay Idriss II (791-828), son reiaume foguèt partejat entre sei diferents fius. Lo reaiume idrissida retrobèt jamai son unitat e la dinastia dispareguèt en 923.

Lei dinastias berbèras

Leis Almoravides

Leis Almoravides foguèron una dinastia berbèra que realizèt la premiera unificacion de Marròc. Foguèt fondada dins lo corrent deis annadas 1030 per Abdallah ibn Yasin (vèrs 1040-1059). Indignat per l'islam superficiau dei berbèrs deis oasis de sa region, desvolopèt un ensenhament malikita estricte e reüniguèt una armada importanta per restaurar la fe musulmana.

Inicialament basats dins lo nòrd de la Mauritània actuala, leis Almoravides ocupèron Sidjilmasa e Audaghost durant leis annadas 1050. Batuts per lei Berghwata en 1059Abdallah ibn Yasin trobèt la mòrt durant aquela campanha., sometèron lo sud de Marròc onte fondèron un important camp militar a l'origina de la ciutat de Marraquèsh. Puei, conquistèron Fès en 1069 e agantèt la Mar Mediterranèa en 1083. Tres ans pus tard, passèron en Espanha ont infligiguèron una desfacha saunosa ai Castelhans a la batalha de Sagrajas. A la mòrt de l'emir Yusuf ibn Tashfin (1061-1106), lo domeni almoravide anava d'Al Andalús a la vau de Nigèr.

Lo declin acomencèt tre lo rèine de son fiu Ali ibn Yusuf (1106-1143). Sei tropas foguèron batudas per leis Aragonés e per lei Portugués. En Magrèb, la situacion militara s'agravèt tanben dins lei montanhas e Marraquèsh foguèt menaçada per leis Almohades. Enfin, l'agricultura declinèt ambé la disparicion dei grands tenements eissits de l'Antiquitat qu'asseguravan la prosperitat de l'economia maugrabina. Après la mòrt d'Ali ibn Yusuf, la dinastia almoravida conoguèt un periòde d'instabilitat e perdiguèt lo poder en 1147 au profiech deis AlmohadesCertanei caps almoravides capitèron de gardar lo contraròtle deis Illas Balearas fins a 1203. Contunièron de combatre leis Almohades, especialament en Tunisia.. L'armada dei venceires pilhèt Marraquèsh e tuèt la màger part de seis abitants.

Leis Almohades

Leis Almohades foguèron una dinastia d'origina berbèra fondada per Ibn Tumart (vèrs 1121-1130) qu'aviá estudiat l'islam en Orient Mejan dins lo corrent deis annadas 1110. Fòrça poderós a la fin dau sègle XII, declinèron a partir deis annadas 1210 e dispareguèron pendent leis annadas 1270.

A l'origina de la dinastia, Ibn Tumart donava una gròssa importància a l'unicitat de Dieu e a la rigor morala. Pasmens, s'opausava au rigorisme malikita e foguèt proclamat mahdi per certanei tribüs berbèras. Establit a Tinmel en 1125 onte resistiguèt ais ofensivas almoravidas, prenguèt lo títol de califa cinc ans pus tard. Abd al-Mumin (1147-1163) capitèt de s'assegurar lo contraròtle d'Atlàs, de prendre Fès e Marraquèsh, de sometre lei Hammadides e d'arrestar leis invasions hilalianasLeis Arabis Hilalians èran un ensems de tribüs vengudas d'Orient Mejan. Pron poderós per conquistar una partida dei Magrèb Orientau e Centrau, foguèron somés amb una politica mesclant dons e guèrras. Puei, foguèron desportats en Marròc.. Installèt sa capitala a Marraquèsh.

Durant lei rèines de sei successors, Abu Yaqub Yusuf (1163-1184), Abu Yusuf Yaqub al-Mansur (1184-1199) e Muhammad al-Nasir (1199-1214), leis Almohades capitèron de protegir lei regions centralas de son Califat. Dins aquò, sei possessions perifericas (Espanha e Magrèb Orientau) foguèron regularament menaçadas. En 1212, la batalha de Las Navas de Tolosa veguèt la destruccion de la màger part de l'armada almohada que perdiguèt lo contraròtle d'Al Andalús.

Aquela revirada majora entraïnèt un periòde d'instabilitat e de guèrras civilas entre leis eiretiers de Muhammad al-Nasir. A partir de 1229, lo Califat se fragmentèt : lei dinastias d'Argeria e de Tunisia retrobèron son independéncia. Darrier sobeiran poderós de la dinastia, Abu al-Hasan as-Said al-Mutadid (1242-1248) assaièt de reconquistar lo Magrèb Orientau mai foguèt tuat dins una emboscada. Après sa mòrt, lei Marinides destruguèron lei darrierei fòrças almohadas. Puei, prenguèron pauc a pauc lo contraròtle dei vilas fortificadas (Marraquèsh en 1269 e Tinmel en 1276) e remplacèron leis Almohades.

Lei Marinides

Venceires deis Almohades, lei Marinides dominèron Marròc fins au sègle XV. Eissits d'una tribü berbèra nomada de Magrèb Occidentau, venguèron una poissança importanta dins la region après la destruccion de l'armada almohada en 1248. Son cap, Abu Yahya ibn Abd al-Haqq (1244-1258), prenguèt lo contraròtle de la region de Fès. Aquò permetèt a sei successors de conquistar pauc a pauc lo rèsta de Marròc : Sidjilmasa (1255), Marraquèsh (1269), Tànger (1273) e Tinmel (1276).

Lo rèine de Abu al-Hasan Ali ibn Othman (1331-1348) marquèt l'apogèu e lo començament dau declin de la dinastia. D'efèct, son projècte de conquistar la totalitat de Magrèb mau capitèt après una desfacha dins la region de Kairuan. Son fiu Abu Inan Faris (1348-1358) assaièt a son torn e menèt sensa succès campanha entre Tlemcen e Tunis. Après sa mòrt, lei Marinides foguèron obligats de se replegar en Marròc ont aguèron de dificultats per se mantenir. En 1465, una revòuta populara entraïnèt la fin de la dinastia. Sièis ans pus tard, leis Portugués — ja mèstres de Ceuta dempuei 1415 — aprofichèron lo caòs intèrne per ocupar Tànger.

Lei Wattassidas

Lei Wattassidas dirigiguèron Marròc de 1472 a 1554. Eissits d'una branca segondària de la dinastia marinida, prenguèron lo poder en 1472 amb Abu Abd Allah al-Sheikh Muhammad ibn Yahya (1472-1504) que capitèt d'establir son autoritat a Fès. Pasmens, poguèt gaire estendre son poder dins lo rèsta dau país. Atacats per lei Portugués que conquistèron mai d'una vila litorala (Mazagan, Safi, Agadir... etc.) e per leis Espanhòus que prenguèron Melilla, sei successors reconoguèron la senhoriá — nominala — de l'Empèri Otoman per assaiar de trobar un sostèn poderós. Pasmens, aquò mau capitèt e lei Wattassidas foguèron pauc a pauc marginalizats avans d'èsser vencuts per lei Saditas.

Marròc dau sègle XVI a 1912

Lei Saditas

Lei Saditas son una dinastia d'origina aràbia establida au sègle XII dins d'oasis au sud d'Atlàs. Èran considerats coma de descendents de MaometD'un biais paradoxau, lo nom « Saditas » que designa uei la dinastia èra a l'origina un tèrme negatiu apareguda au sègle XVII. Creat per leis enemics de la dinastia, depinta sei membres coma lei descendents de la norriça de Maomet.. En 1511, plusors tribüs berbèrs li fisèron la direccion dau jihad còntra lei Portugués d'Agadir. Prenguèron pauc a pauc lo contraròtle dei vilas principalas de Marròc (Marraquèsh en 1525, Agadir en 1541, Fès en 1549... etc.). Après una guèrra còntra lei Marinides, sostenguts per leis Otomans, sometèron lo nòrd dau país. Enfin, anientèron l'armada portuguesa a la batalha dei Tres Rèis (1578).

Gràcias au butin d'aquelei campanhas, Ahmad al-Mansur (1578-1603) modernizèt lei fòrças armadas e creèt una administracion que demorèt en plaça fins au començament dau sègle XX. En 1591, ataquèt e destruguèt l'Empèri Songai per prendre lo contraròtle dau comèrci transsaharian. Ansin, durant son rèine, Marraquèsh venguèt un centre comerciau major.