thumb|right|Fotografia de la version anglesa dau tractat.
thumb|thumbtime=5|The Signing of the Peace Treaty of Versailles
Lo tractat de Versalhas foguèt lo tractat de patz entre leis Aliats venceires de la Primièra Guèrra Mondiala e leis alemands. Foguèt signat lo 28 de junh de 1919, cinc ans après l'assassinat de l'archiduc eiretier d'Àustria-Ongria a Sarajevo. Element principau de la patz après la guèrra, fixèt lei frontieras novèlas dau continent e deviá crear un òrdre novèu per lei relacions entre leis Estats. La Societat dei Nacions, encargada de resòuvre lei conflictes entre Estats per la negociacion, èra l'otís principau d'aquela volontat d'empachar un segond conflicte mondiau.
Pasmens, lo tractat negligiá leis aspèctes financiers de la patz e lo traçat dei frontieras foguèt la fònt de plusors conflictes dins leis ans 1920. De mai, la Societat dei Nacions avián ges de poder per impausar sei decisions. Ansin, lo tractat creèt de tensions importantas en Euròpa e lo Sistèma de Versalhas foguèt pauc a pauc contestat per mai d'un país. Finalament, l'accession de Hitler au poder menèt a sa revision e a la Segonda Guèrra Mondiala.
La fondacion dau sistèma de Versalhas
La division dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala
thumb|right|Signatura dau tractat dins lo Palais de Versalhas.
Lo principi de l'equilibri continentau
Au contrari deis Empèris Centraus vencuts de la Premiera Guèrra Mondiala, leis Aliats de l'Entenduda èran estats pas capables de definir d'objectius comuns de guèrra. Se quauqueis elements foguèron aisadament acceptats, lei posicions francesas e italianas se turtèron au principi de l'equilibri continentau entre leis estats europèus defendut per lo Reiaume UnitAqueu principi èra l'aisse fondamentau de la diplomacia britanica en Euròpa. Son objectiu èra d'empachar la formacion d'una poissança capabla de dominar la partida continentala d'Euròpa..
Pasmens, après la victòria de 1918, leis Aliats s'acordèron aisament sus lei revendicacions principalas dei venceires: retorn de l'Alsàcia-Lorena au sen de França, reconoissença de la sobeiranetat de Belgica e de Serbia, desarmament d'Alemanha, etc. En revenge, leis Estats Units refusèron d'acceptar lei tractats secrets concluts entre París, Londres e Roma, especialament l'annexion per Itàlia dei regions pobladas per de minoritats italianas dins lei Balcans. De son caire, la posicion francesa demorèt ambigua entre la volontat de l'armada d'esquichar Alemanha per l'empachar de tornar venir una poissança capabla de menaçar França e la desirança dau govèrn de gardar l'aliança anglosaxona. Enfin, lo Reiaume Unit assaièt de mantenir l'equilibri dau continent, magerament còntra lo risc de veire França n'en venir la poissança unica. La restauracion rapida dau comèrci internacionau èra tanben fòrça importanta per l'economia britanica.
La posicion estatsunidenca
thumb|right|Retrach dau president estatsunidenc Woodrow Wilson.
La posicion estatsunidenca dau president Wilson èra definida per la lista dei Quatòrze Ponchs(en) Howard Grief, The Legal Foundation and Borders of Israel Under International Law: A Treatise on Jewish Sovereignty Over the Land of Israel, Mazo Publishers, 2008, p. 297.. Sei ponchs principaus èran lo principi de la seguritat collectiva, dirigida per la « Liga dei Nacions » – que vendrà la futura Societat dei Nacions – e lo Principi dei nacionalitats. Aqueu darrier va permetre l'independéncia de divèrsei pòbles europèus, especialament aquelei deis Empèris rus, otoman e austrian. En revenge, s'opausèt a l'annexion per Itàlia de certanei regions pobladas per de minoritats italians. Enfin, Wilson desirava de garantir la libertat de comèrci e de circulacion e limitar leis armaments. Aquela posicion permetèt ai britanics d'obtenir lo mantenement de l'equilibri continentau e de limitar leis ambicions francesas e italianas. De mai, Washington obtenguèt la creacion de la Societat dei Nacions que deviá permetre lo reglament dei problèmas internacionaus e preparar un desarmament generau dei país per limitar lo risc de guèrra novèla.
Lo mantenement de la dominacion coloniala
La conferéncia de París foguèt l'ocasion per lei pòbles non europèus de se manifestar per lo premier còp au nivèu internacionau. Pasmens, levat de Japon que foguèt considerat coma un dei « Cinc Grands », lo nacionalisme asiatic o african obtenguèt gaire de resultats. Ansin, la colonizacion japonesa de Corèa foguèt reconeguda per leis Estats Units maugrat l'opposicion de China. De mai, la rivalitat entre França e Reiaume Unit limitèt fòrtament leis ambicions aràbias que foguèron limitadas a la Peninsula Aràbia. Enfin, la dominacion coloniala britanica demorèt en Egipte e en Índia onte de manifestacions aguèron luòc sensa resultat.
Lei problèmas de l'Euròpa de Versalhas Lo reglament de la patz e la carta novèla d'Euròpa
thumb|Pèrdas territorialas alemandas après lo tractat de Versalhas. thumb|Partiment de l'Empèri Otoman en 1923. thumb|Partiment de l'Empèri d'Àustria-Ongria.
Lo tractat de Versalhas foguèt l'otís principau dau reglament de la patz de la Premiera Guèrra Mondiala. Regarda lei relacions d'Alemanha amb leis Aliats e teniá divèrsei nivèus. Lo premier èra la seguritat: Alemanha foguèt desmilitarizada per una limitacion de seis efectius a òmes e de seis armaments (interdiccion de l'artilhariá e de l'aviacion, etc.) Au nivèu territoriau, lo país perdiguèt e aperaquí 6,5 milions d'abitants au profiech de França, de Belgica, de Danemarc e de Polonha. De mai, la reünion d'Alemanha e d'Àustria foguèt enebida. Enfin, ai nivèus politics e economics, Alemanha foguèt declarada responsabla de la guèrra e lo principi de reparacions foguèt inscrich dins lo tractat.
Lei clausas dau tractat de Versalhas foguèron completadas per d'autrei tractats pertocant leis autrei vencuts de la guèrra. Ansin, lei tractats de Saint-Germain-en-Laye e de Trianon marquèron la disparicion d'Àustria-Ongria. Itàlia obtenguèt una partida dei regions revendicadas en 1915. Apareguèron Checoslovaquia e Iogoslavia que foguèt formada a l'entorn de Serbia e de Montenegro. Ongria deguèt abandonar un terç de son territòri a Romania. Enfin, Polonha obtenguèt quauquei territòris dins lo nòrd de l'ancian empèri.
Dins lei Balcans, lo tractat de Neuilly consacrèt la pèrda de son accès a la Mar Egèa per Bulgaria. En revènge, lo partiment de l'Empèri Otoman decidit au tractat de Sèvres foguèt mai malaisat car lei Turcs, dirigits per Mustafa Kemal, resistiguèron. En 1923, Grècia foguèt vencuda en Anatolia e deguèt acceptar un tractat novèu, signat a Lausana, que foguèt pus favorable ai Turcs e que permetèt l'emergéncia de la Turquia actuala.
Lei limits dau sistèma de Versalhas
Tre sa signatura, lo sistèma creat per lo tractat de Versalhas foguèt criticat e sei limits apareguèron rapidament dins son aplicacion. D'efiech, un de sei principis fondamentaus èra la nocion de seguritat collectiva qu'èra garantida per lei tractats e per l'arbitrament d'instàncias internacionalas coma la Cort Internacionala de Justícia e lei decisions de la Societat dei Nacions (SDN). Pasmens, aquela darriera aviá pas lei capacitats d'intervenir dins leis afaires internacionaus d'un biais eficaç en causa de son foncionament que necessitava l'unanimitat de sei membres. Òr, tre 1918, la division dei venceires de la guèrra empachèt sovent la formacion de consensus, çò que bloquèt tot lo sistèma. De mai, la SDN èra tanben pas capabla d'aplicar sei decisions en causa de l'absència de fòrças pròprias.
La division dei venceires, puei subretot deis Estats europèus, venguèt un trach permanent de la diplomacia internacionala. En particular, tre lo començament, lo Reiaume Unit e Estats Units èran inquiets deis ambicions francesas. S'ocupèron donc de lei limitar e d'assegurar rapidament la reconstruccion de l'economia alemanda. De son caire, Itàlia èra ulcerada per lo refús que li foguèt opausat dins sa desirança d'annexar totei lei territòris poplats per de minoritats italianas importantas. Ansin, un grop d'Estats importants, onte se trobavan Alemanha, Itàlia e l'Union Sovietica, contestèt lei frontieras novèlas tre leis ans 1920. Lèu, aquò creèt fòrça problèmas diplomatics.
Enfin, la question dei Reparacions qu'Alemanha deviá pagar e, pus generalament, totei lei problèmas economics e financiers foguèron solament evocats car lei participants pensavan que regardavan la politica interiora de cada Estat. Ansin, l'estabilitat economica dau continent, rompuda per la guèrra, foguèt pas restablida e divèrsei país conoguèron de crisis grèvas pendent leis ans 1920.
Lei questions frontalieras pausadas per lo tractat
Lei problèmas frontaliers pausats per lo tractat èran nombrós. Venguèron una fònt de tensions diplomaticas e justifiquèron la formacion de plusors alianças entre nacionalistas europèus. Dins leis ans 1930, certanei d'aquelei problèmas faguèron partida dei causas de dau segond conflicte mondiau e d'autrei, especialament en Euròpa Centrala, aguèron un ròtle major dins leis alianças chausidas per de país coma Ongria, Romania o Iogoslavia entre 1939 e 1945Ongria e Romania combatèron dins lo camp alemand mentre que Iogoslavia se raprochèt deis Aliats..
Lei frontieras e lei minoritats alemandas
thumb|right|Minoritats alemandas (en negre) dins l'oèst de Chescoslovaquia.
Poissança principala deis Empèris Centraus, Alemanha èra l'Estat concentrant lo maximum de problèmas. A l'oèst, perdeguèt lei regions d'Alsàcia-Lorena conquistadas per França e veguèt l'ocupacion e la desmilitarizacion de la riba senèstra de Ren. De mai, França ocupèt Saar e sei zonas minieras per 15 ans. A l'èst, lei frontieras amb Polonha e Lituània èran tanben contestadas, especialament l'Auta-Silèsia e lei vilas de Danzig, de Techen e de Memel. Aquelei regions èran popladas per de minoritats alemandas importantas que volián far partida d'Alemanha mai èran ocupadas per d'Estats novèus creats per lo tractat de Versalhas. Lo cas èra similar sus la frontiera sud dau país onte una minoritat alemanda importanta viviá dins lo nòrd de Checoslovaquia. Enfin, au nòrd, Danemarc obtenguèt la region d'Schleswig qu'èra estada conquistata en 1864 per Prússia.
Lei frontieras e revendicacions italianas
thumb|Zonas ocupadas (aranja e jauna) per l'estat liure de Fiume entre Iogoslavia e Itàlia.
Lo tractat de Versalhas creèt tanben de problèmas ai frontieras italianas. D'efiech, lo país capitèt pas de conquistar totei lei regions revendicadas durant la guèrra. La situacion pus problematica èra aquela de la vila de Fiume qu'èra poplada per una minoritat italiana importanta mai que fasiá desenant partida de Iogoslavia. De dificultats amb Grècia apareguèron egalament a l'entorn de l'illa de Corfo. Enfin, l'annexion de l'Aut-Adige e la politica d'italianizacion massissa de la minoritat alemanda de la region suscitèron de protestacions de part d'Àustria.
Lei problèmas frontaliers d'Euròpa Centrala
Lo descopatge de l'Empèri d'Àustria-Ongria foguèt tanben una fònt de problèmas frontaliers entre Estats d'Euròpa Centrala, magerament a l'entorn dei frontieras ongresas, en causa de la preséncia de minoritats etnicas mai o mens importantas. Ansin, l'annexion de Transilvània per Romania entraïnèt la formacion d'una minoritat ongresa fòrça importanta dins lo territòri romanés que venguèt un objècte de revendicacion dau govèrn de Budapest. Au sud, lo cas de la Voivodina creèt una situacion similara amb Iogoslavia. Enfin, lo darrier problèma grèu de la region èra la frontiera entre l'URSS e Romania car Bucarèst aviá aprofichat leis eveniments de la Revolucion Russa per conquistar Bessaràbia.
Lei problèmas balcanics