thumb|500 px|Estatut legau de l'interrupcion volontària de grossessa dins lo mond en 2020.
Un avortament (var. afolament, avòrtament, devariason, desvariason, ortadaLo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, cèrca « avortement », consultat lo 4 de junh de 2022, .) es una interrupcion prematura de la grossessa. Aqueu fenomèn s'obsèrva en totei leis espècias viviparas. Quand arriba d'un biais espontanèu, es generalament la causa d'una mauformacion de l'embrion, d'un problema ormonau en la maire, d'una malautiá ò d'un traumatisme. Pasmens, en l'òme, l'avortament pòu egalament provocat per interrompre volontàriament una grossessa.
L'interrupcion volontària de grossessa (IVG) es un fenomèn ancian qu'es atestat dempuei l'Antiquitat. Probablament anterior a l'aparicion de l'escritura, es present dins totei lei societats umanas. Pasmens, foguèt pas totjorn autorizat. En particular, a la fin de l'Antiquitat, foguèt enebit per lo cristianisme, çò qu'entraïnèt pauc a pauc son enebiment dins la màger part dei país. A partir de la Renaissença, aquela defensa prenguèt sovent la forma d'una inscripcion dins lo drech penau. La situacion cambièt lentament a partir deis ans 1920. Pauc a pauc, lo drech a l'avortament foguèt considerat coma un drech fondamentau de la femna. Ansin, a partir deis ans 1970, plusors Estats legalizèron sa practica.
En 2020, la màger part dei país de l'emisfèri nòrd autorizan l'avortament sus una demanda simpla. Dins lo rèsta dau mond, la quasi totalitat deis Estats accèptan leis avortaments provocats en vista de protegir la vida ò la santat de la maire. Pasmens, quauquei govèrns enebisson encara estrictament l'avortament. De mai, dins leis Estats onte l'avortament sus demanda es legau, es un drech que demòra fòrça contestat per lei movements conservators.
Istòria
Lo periòde antic
Antiquitat Auta
Segon divèrsei documents escrichs, l'avortament es un fenomèn pron ancian e frequent per èsser mencionat dins plusors tèxtes antics. Per exemple, divèrsei cas d'avortament son descrichs dins lo Còdi Hammurabi, edictat en Mesopotamia vèrs 1750 avC(fr) Marie-Joseph Seux, Lois de l'Ancien Orient, Le Cerf, coll. « Cahiers Évangile », 1986.. D'un biais generau, la practica i es enebida amb de penas variablas segon l'estatut sociau de la femna. Totjorn en Mesopotamia, una còpia redigida vèrs 1075 avC dei lèis assirianas reprimissiá, dins certanei situacions, l'avortament volontari per la pena de mòrt(en) M. Roth, Law Collections from Mesopotamia and Asia Minor, 1997, pp. 153-194.. Pasmens, una tala severitat es relativament rar a aquela epòca. Dins la màger part dei cas, lei lèis mesopotamianas preferiguèron condamnar l'avortament per d'emendas.
Dins la Peninsula Indiana e en Egipte, la situacion judiridica de l'avortament es mens clara. Pasmens, de tèxtes importants depintan la practica coma lo papirús Ebers que data mai ò mens de 1550 avC(en) Malcolm Potts, Martha Campbell, « History of Contraception », Gynecology and Obstetrics, vol. 6, 2002.. En Índia, una femna ò un prèire responsable d'un avortament volontari èran menaçats d'excomunicacion(en) Damian Constantin-Iulian, « Abortion from the Perspective of Eastern Religions: Hinduism and Buddhism », Romanian Journal of Bioethics, vol. 8, n° 1, 2010.. Pasmens, la descripcion d'un avortament figura dins l'epopèia Ramayana, un important tèxte sacrat de l'indoïsme. D'autrei documents en sanscrit, coma un tèxte dau sègle VIII, donan tanben de mejans per arrestar una grossessa(en) Kathleen London, « The History of Birth Control » dins The Changing American Family: Historical and Comparative Perspectives, Yale University, 1982..
Dins lo rèsta d'Asia, l'avortament sembla egalament pas una causa rara, especialament en Asia dau Sud-Èst e en Japon. La multiplicacion dei faminas favorizèt lo fenomèn e d'estatuas dedicadas ai fètus mòrts foguèron bastidas dins un temple de Yokohama vèrs 1710(en) Anne Page Brookes, « Mizuko kuyō and Japanese Buddhism », Japanese Journal of Religious Studies, vol. 8, 1981, pp. 119-147.. Divèrsei metòdes d'avortament èran tanben coneguts en Oceania au sen dei pòbles maòris. Dins aquò, lor mesa en òbra es mau-segura(en) L. K. Gluckman, « Abortion in the nineteenth century Maori: a historical and ethnopsychiatric review », The New Zealand Medical Journal, vol. 93, n° 685, 1981, pp. 384–386..
Lo periòde grècoroman
thumb|right|Pèça d'argent de Cirenaïca amb una representacion de silphium.
Durant lo periòde grècoroman, l'avortament èra una practica reprovada mai pas dirèctament enebida per la lèi avans lo sègle III apC(en) Johannes M. Röskamp, Christian Perspectives On Abortion-Legislation In Past, GRIN Verlag, 2010, p. 3.. Pasmens, avans aquela decision deis emperaires Septimi Sever (193-211) e Caracalla (211-217), lei femnas qu'avortavan sensa l'acòrdi de son marit èran passiblas d'enseguidas car lo paire aviá lo drech de dispausar de sa progenitura segon sa volontat(en) Johannes M. Röskamp, Christian Perspectives On Abortion-Legislation In Past And Present, GRIN Verlag, 2005..
L'avortament èra donc un gèst medicau pas rar qu'èra principalament realizat per lei levairitz. Divèrseis autors depintan plusors metòdes. La màger part son basadas sus l'ingestion d'èrbas aguent de proprietats abortivas. La pus famosa es lo silphium, una planta originària de Cirenaïca. Dispareguda dins lo corrent dau sègle V en causa d'una esplecha tròp intensiva, foguèt en partida a l'origina de la richessa de la region(fr) L. André, « Le silphium », Connaissance hellénique, n° 84, julhet de 2000, pp. 51-53.. D'autrei recèptas abortivas son mencionadas dins de tractats de medecina, coma lo Materia medica de Pedanius Dioscorides (sègle I apC), dins de trabalhs enciclopedics (Plini lo Vièlh...) mai egalament dins de comèdias (Aristofanes...).
De tecnicas cirurgicalas èran tanben mestrejats per certanei mètges. En particular, lo teologian crestian Tertullian depintèt un metòde fòrça similar a la tecnica actuala de dilatacion e curetatge. L'enciclopedista roman Aulus Cornelius Celsus (v. 25 avC - 50 apC) donèt egalament una descripcion precisa dau procès utilizat per extraire un fètus mòrt.
Vèrs la criminalizacion de l'avortament
La condamnacion per lo cristianisme
La condamnacion de l'avortament per lo cristianisme foguèt un eveniment important dins l'istòria de l'avortament car, en causa de l'influéncia e de la difusion d'aquela religion durant lei sègles seguents, aquò menèt a una condamnacion progressiva de la practica dins mai d'una region dau mond. D'efiech, se l'Ancian Testament sembla pas acordar d'arma au fètusDos passatges son regularament citats per sostenir aquela posicion (Exòde 21 : 22-24 e Nombres 5 : 11-31). – lo judaïsme considèra totjorn la vida de la maire coma prioritària – aquò es pas lo cas dau Nòu Testament.
D'efiech, tre lo sègle I apC, lo Didakè, un tractat teologic escrich per una glèisa crestiana primitiva, considerèt l'avortament coma un murtre(en) Cyril Charles Richardson, « Didache », Early Christian Fathers, Westminster Press, 1953.. En despiech de quauquei posicions pus moderadas coma aquela de Tertullian (vèrs 150-220) qu'acceptava l'avortament per protegir la vida de la maire, aquela posicion s'impausèt rapidament. Au sègle V, Agustin d'Ipòna (354-430) declarèt ansin que l'avortament d'un fètus aguent una forma umana èra un murtre. Pasmens, estudièt lei tecnicas d'avortament per sortir un fètus ja mòrt. Aquelei concepcions varièron pauc durant l'Edat Mejana(fr) Xavier Labbée, Condition juridique du corps humain avant la naissance et après la mort, Presses Univ. Septentrion, 2012, p. 139. mai, a la fin dau periòde, leis autors d'avortament foguèron de còps enseguits per mascariá.
La criminalizacion progressiva
thumb|right|Representacion medievala de la presa d'una pocion abortiva.
Se la condamnacion de l'avortament dins l'espaci crestian èra ja fòrta durant l'Edat Mejana, son enebiment foguèt pauc a pauc integrat a la legislacion a partir de la Renaissença. En 1532, dins la Lex Carolina, Carles Quint (1519-1555) fixèt au mitan de la grossessa l'instant de l'animacion dau fètus. Aquela lèi demorèt en vigor durant 300 ans dins lo mond germanic. La decision dau papa Sixte V (1585-1590), presa durant lei conflictes entre catolics e protestants, foguèt encara pus radicala amb una condamnacion de l'avortament quinei que siegan lei condicions(fr) Jean Dalsace e Anne Marie Dourlen-Rollier, L'Avortement, Castermann, 1970, p. 63..
Dins aquò, aquela formalizacion de la criminalizacion empediguèt pas la perseguida deis avortaments. Per exemple, la naturalista Anna Maria Sibylla Merian (1647-1717) observèt l'usatge frequent de la planta Caesalpinia pulcherrima per leis esclaus americans(en) Londa Schiebinger, Plants and empire: colonial bioprospecting in the Atlantic world, Harvard University Press, 2007.. En Euròpa, l'avortament venguèt tanben pus frequent durant lo sègle XVIII per limitar la talha dei familhas(fr) Chantal Blayo, Morbidité, mortalité : problèmes de mesure, facteurs d'évolution, essai de prospective, INED, 1998, p. 324.. Aqueu besonh entraïnèt l'aparicion dei « tricotairas », un ensemble de femnas, sovent sensa qualificacion medicala, que realizèron d'avortaments segon lo metòde de la dilatacion e curetatge(en) Maureen Paul, A clinician's guide to medical and surgical abortion, Churchill Livingstone, 1999, p. 3. L'utilizacion de bròcas durant aqueleis operacions es a l'origina dau tèrme.
La clandestinitat foguèt la nòrma durant aqueu periòde maugrat lei problemas d'igièna que podián engendrar de complicacions grèvas. D'efiech, la mesa en plaça de còdis juridics modèrnes durant lo sègle XIX entraïnèt una definicion pus precisa de l'enebiment de l'avortament. Per exemple, en França, l'article 317 dau Còdi Penau de 1810 prevesiá una pena d'un a cinc ans de preson per un avortament. Au Reiaume Unit, una lèi de 1861 criminalizèt l'avortament(fr) John Keown, Abortion, Doctors and the Law, Cambridge University Press, 2002, p. 33.. Aqueu tèxte demorèt la basa de l'enebiment de l'avortament en Irlanda dau Nòrd fins a 2019.
La liberalizacion de l'avortament
La persisténcia de l'avortament
thumb|right|Exemple de publicitat dau sègle XIX per un laxatiu qu'èra en realitat un medicament abortiu.
Durant lei sègles XIX e XX, la criminalizacion de l'avortament empachèt pas la persisténcia dau fenomèn. D'efiech, la legislacion foguèt jamai capabla d'enebir la venda de substàncias abortivas. En particular, dins fòrça país, foguèron venduts de « regulators de règlas » qu'èran destinats a restablir un cicle normau après l'observacion d'un retard anormau(en) C. R. King, « Abortion in nineteenth century America: a conflict between women and their physicians », Women's Health Issues, vol. 2, n° 1, 1992, pp. 32-39.. D'autrei medicaments foguèron l'objècte de mesas en garda còntra un risc important... d'avortament espontanèu(en) Ann Hibner Koblitz, Sex and Herbs and Birth Control: Women and Fertility Regulation Through the Ages, Kovalevskaia Fund, 2014..
D'un biais susprenent, aqueleis activitats foguèron pas enebidas. Ais Estats Units e en Euròpa Occidentala, foguèron l'objècte de campanhas de publicitat regularas. La polícia e la justícia foguèron gaire en mesura de limitar lo desvolopament dau sector. Dins la màger part dei cas, deguèron se contentar de reprimir leis abüs pus importants coma aqueu de Madame Restell (1812-1878), una especialista de la « regulacion dei règlas » que trabalhava a Nòva York. Pasmens, maugrat divèrsei problemas judiciaris, amolonèt una fortuna estimada entre e dolarsEn dolars de 2017, aquò representa entre 12,5 e 15 milions de dolars.