Obesitat

thumb|right|250px|Tres tipes de siloetas e torn de talha: "normal", "en subrepés" e "obès"

L'obesitat es una malautiá cronica caracterizaa per un excès de massa graissosa dins l'organisme. Segon l'Organizacion Mondiala de la Santat, un indici de massa corporala (IMC) superior a 30 kg/m² es un indicaire d'obesitat amb tres soscategorias diferentas : l'obesitat moderaa quand l'IMC se situa entre 30 e 34,9, l'obesitat severa quand l'IMC se situa entre 35 e 39,9 e l'obesitat massisa quand l'IMC es au-delà de 40. Pasmens, l'IMC es pas sufisent e chau completar son analisi amb d'autras mesuras coma lo rapòrt entre lo torn de talha e la talha.

L'obesitat es lo resultat d'una interaccion complexa entre de factors alimentaris, genetics, sociaus e psicologics. Sas causas son nombrosas e lor mecanisme precís es pas encara totalament compres. Pasmens, es larjament entraïnaa per la sedentarizacion e la difusion dels aliments ultratransformats. D'un biais generau, es una malautiá en progression constanta dins lo monde entier despuei la fin dau segle XX. En 2022, tochava ansin un miliard d'individús siá 13 % de la populacion mondiala. Foguèc ansin reconoissua coma una malautiá cronica per l'OMS en 1997 e coma una epidemia mondiala en 2000.

Sos trachaments son principalament fondats sus lo regime, l'activitat fisica e las terapias comportamentalas. De metòdes medicamentós e chirurgicaus existisson tanben, mas son reservats als cas mai greus. Sas complicacions medicalas son nombrosas e grevas — en particular las complicacions cardiovascularas, endocrinas e pulmonaras — e son sovent associaas a de consequéncias socialas importantas, en particular de discriminacions e de fenomenes de desocializacion.

Istòria

Avertiment : la seccion aquí-sos seguís principalament l'istòria de l'obesitat en Occident. Aquò es interessant que la vision moderna de l'obesitat es larjament eissia de las concepcions occidentalas d'aquela patologia. Pasmens, escarta las representacions presentas dins d'autras regions durant los meteisses periòdes.

De l'Edat Mejana a la Renaissença

Durant l'Edat Mejana, l'òme gròs aviá generalament un certan prestigi car èra associat a l'imatge dau chavalier vigorós, dau senhor opulent e l'òme en bòna santat amb un accès a un manjar abondós(fr) Georges Vigarello, « Le prestige du gros », dins Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle, Seuil, 2010.. Las ripalhas son ansin un element important dels racontes de chavalariá. Los abitants de las regions miticas son pereu presentats coma grands, gròs e dotats d'un apetit considerable. Per exemple, dins lo Libre de las Meravilhas, Marco Polo explica l'origina de la fòrça desmesuraa dels « gigants » de Zanzibar per lor capacitat a manjar mai que los autres òmes(fr) Marco Polo (tèxte establit per Maurice Turpaud), Les Merveilleux Voyages de Marco Polo dans l’Asie du XIIIe siècle, Spes, 1929, pp. 208-209.. Pasmens, aquela vision positiva de l'obesitat es de nuançar car l'excès de pes èra condamnat, en particular quand empachava un nòble de complir son dever. Ansin, l'obesitat dau rei Loís VI lo Gròs (1108-1137), incapable de montar a chivau a partir de 1131, foguèc descricha coma un amoliment e un afebliment a l'origina de malautiás divèrsas. L'obesitat foguèc egalament una causa probabla de la repudiacion de la reina Berta de França en 1092(en) Jim Bradbury, The Capetians: The History of a Dynasty, Continuum International Publishing Group, 2007.(en) David Luscombe e Jonathan Riley-SMith, The New Cambridge Medieval History: Volume 4, c.1024-c.1198, Cambridge University Press, 2004..

Lo prestigi del gròs comencèc de declinar a partir dau segle XII en causa de tres evolucions socialas. Los clercs, en particular los fraires dels òrdres mendicants, tornèron installar la golardisa al sen dels pecats capitaus(fr) Florent Quellier, Gourmandise, Histoire d’un péché capital, Éditions Armand Colin, 2010.. En parallele, los progrès realizats dins la formacion dels metges permetèron de recomandar mai de sobrietat alimentària. Enfin, dins mai d'una cort, las reglas dau fin' amor o dels rituaus estachats a las justas favorizèron l'adopcion d'estandards de rafinament basats sus la finessa fisica e morala(fr) Georges Vigarello, Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle, Seuil, 2010, pp. 27-29.. Aquelas evolucions contunhèron fins a la Renaissença, un periòde de valorizacion dau trabalh, de la tecnica e de la finessa. Ansin, a partir dau segle XV, lo gròs es clarament estigmatizat per sa pesantor, sa paressa, son inabiletat e son inutilitat. Aquò foguèc a l'origina d'una exigéncia sociala de primessa pas totjorn compatibla amb la difusion dau sucre al sen de l'aristocraciaEn reaccion, aquela contradiccion foguèc a l'origina dels gigants de graissa de Rabelais que voliá criticar aquela obsession per la primessa (Bernard Pivot, « La graisse ancienne et moderne », Le Journal du Dimanche, 20 de març de 2010)..

Dau Segle de las Lutz al desvolopament de la dietetica moderna

Lo Segle de las Lutz intensifiquèc la critica dels gròs que foguèron associats, en mai dels clichats eiretats dels periòdes precedents, a l'insensibilitat e a l'afadiment de la personalitat. Pasmens, evolucion importanta, aquela critica èra desenant mai e mai fondaa sus de mesuras scientificas inspiraas per lo desvolopament pus generau dau metòde scientific al sen de l'eleit intellectuau(en) Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson e William H. Dietz, Clinical Obesity in Adults and Children, John Wiley & Sons, 2009, p. 152.. Dins aqueu quadre, lo desvolopament dels restaurants aviá una foncion dietetica car aquelos establiments permetián de manjar de bolhons « reconstituents » a basa de jus de charn desgraissats. Se desvolopèron pereu las pesaas o las mesuras dau torn de talha e la medecina comencèc de recomandar l'exercici per luchar còntra l'obesitat. Los trabalhs de Lavoisier sus la calorimetria permetèron egalament de descobrir los principis de la respiracion. Lo còrs uman venguèc alora una maquina energetica, çò que menèc pauc a cha pauc a l'aparicion de la nocion d'apòrts energetics. Pasmens, aqueu periòde de sciéncias encara balbucejantas foguèc egalament a l'origina d'errors grevas. Per exemple, durant la màger part dau segle XVIII, lo sucre foguèc recomandat per empachar lo desvolopament de l'obesitat(fr) Michel Audétat, « L'obésité n'est plus ce qu'elle était », L'Hebdo,‎ 18 de març de 2010, pp. 20-21..

Durant lo segle XVIII, Buffon aviá presentat de corbas entre l'estatura e lo pes. Pasmens, la mesura venguèc un element centrau de l'estudi de l'obesitat pendent lo segle seguent. Lo matematician Adolphe Quetelet (1796-1874) es la figura centrala d'aquela evolucion. D'efiech, a partir d'una tiera de mesuras, prepausèc en 1832 una eschala dels pes en foncion de la talha, del temps e del sexe de l'individú(fr) Adolphe Quételet, « Recherches sur le poids de l’homme aux diff erent âges », Nouveaux Memoires de l’Academie Royale des Sciences et Belle-Lettres de Bruxelles, vol. 7, 1832.. Aquò permetèc de definir un « indici de Quételet », a l'origina de l'indici de massa corporala actualament utilizat per caracterizar l'obesitat, e de valors mejanas per identificar las situacions d'obesitat o de magror(en) G. Eknoyan, « Adolphe Quetelet (1796–1874) – the average man and indices of obesity », Nephrology, Dialysis, Transplantation, 2008, vol. 23, n° 1, pp. 47-51.(de) Wolfgang U. Eckart e Christoph Gradmann (dir.), Ärzte-Lexikon. Von der Antike bis zur Gegenwart, Heidelberg, Springer, 2006, p. 189.. Aquelos imperatius se retrobèron dins la mòda dau segle, mai que mai per las femnas (corset, crinolina, etc.). Una excepcion importanta foguèc lo « ventre borgés ». Prenent a contra-pè las valors aristocraticas de l'epòca, la borgesia d'afaires de la Revolucion Industriala afichèc sa galhardia coma una marca de sa capitaa sociala(fr) Georges Vigarello, « L'effervescence typologique », dins Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle, Seuil, 2010.(fr) Sylvie-Anne Mériot, Le cuisinier nostalgique : entre restaurant et cantine, CNRS Éditions, 2002, p. 26.. Pasmens, aqueu simbòle foguèc pauc a cha pauc reversat e lo ventre dau borgés venguèc lentament la representacion de la cobesia dau capitalista.

Las visions contemporaneas de l'obesitat

A la fin dau segle XIX, l'estetica venguèc una dimension centrala al sen de la societat occidentala e los còrs foguèron mai e mai expausats. Las balanças, los miralhs e los lesers se difusèron e impausèron una vision de la siloeta femenina afistolaa. Lo desvolopament de la publicitat e de la premsa de mòda favorizèron e accelerèron aquelas transformacions(fr) Georges Vigarello, « Cinquième partie - Vers le martyre », dins Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle, Seuil, 2010.. Lo scientificisme contunhèc tanben de tenir una plaça importanta dins lo discors oficiau amb l'aveniment de l'igiena moderna. Aquò menèc a la difusion dels regimes amagrissents, de las curas termalas e dels produchs amenudants. La dietetica foguèc pereu estructuraa a l'entorn d'un ensemble de sabers e d'aisinas (corbas, esquemas, etc.)(fr) Georges Vigarello, « Cinquième partie - Vers le martyre », dins Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle, Seuil, 2010..

Al començament dels ans 1940, la Metropolitan Life Insurance Company publiquèc una taula generala de « pes ideaus » establia per l'estatistician Louis Dublin (1882-1969). Fòrça difusaa als Estats Units, permetiá de caracterizar lo subrepes e l'obesitat a partir de donaas coma la talha, la corpuléncia e lo sexe(en) Elizabeth M. Matelski, Reducing Bodies. Mass Culture and the Female Figure in Postwar America, Taylor & Francis, 2017.. L'obese èra d'aqueu temps tractat coma un problema sociau, responsable de son estat. Dins aqueu contexte de quantificacion de l'obesitat, Ancel Keys (1904-2004) definiguèc l'indici de massa corporau actual en 1972. Pasmens, aquel indici èra considerat per son autor coma un indicaire pauc satisfasent permetent de mesurar l'obesitat relativa d'un individú(en) A. Keys, F. Fidanza, M. J. Karvonen, N. Kimura e H. L. Taylor, « Indices of relative weight and obesity », Journal of Chronic Diseases, vol. 25, n° 6, 1972, pp. 329-343.(en) N. Blackburn e D. Jacobs, « Commentary: Origins and evolution of body mass index (BMI): continuing saga », International Journal of Epidemiology, vol. 43, n° 3, 2014 ,pp. 665-669..

Ansin, despuei la fin dels ans 1950, la comprenença de las causas a l'origina de l'obesitat aviá evoluït amb la descuberta de plusors factors capables de l'entraïnar. Aquelos factors son nombrós e constituïsson un tableu patologic relativament complexe e encara mau conoissut. De causas alimentàrias, geneticas, culturalas o socialas son estaas identificaas. En 1997, l'Organizacion Mondiala de la Santat reconoissèc l'obesitat coma una malautiá cronica. Puei, tres ans mai tard, parlèc d'epidemia mondiala(fr) Organizacion Mondiala de la Santat, Obésité : prévention et prise en charge de l' épidémie mondiale : rapport d' une consultation de l' OMS, 2000, 284 p.. Aquò permetèc als obeses d'obtenir l'estatut de malauts dins mai d'un païs, mas escafèc pas los clichats negatius estachats als gròs. Lo basculament sociologic de l'obesitat de l'eleit vèrs las classas popularas e los abitants dels païs dau Sud, larjament causat per la sedentarizacion e la consumacion d'aliments ultratransformats, es pereu un factor de la persistència d'un discors moralisaire sus la malautiá(fr) Thibaut De Saint Pol, « Obésité et milieux sociaux en France : les inégalités augmentent », Bulletin épidémiologique, n° 20,‎ 13 de mai de 2008, p. 175.(en) Johanna Key, Donna Burnett, Jeganathan Ramesh Babu e Thangiah Geetha, « The Effects of Food Environment on Obesity in Children: A Systematic Review , Children, vol. 10 , n° 1, 2023, p. 98..

Descripcion