thumb|right|Cigareta a basa de tabac.
Lo tabac (var. tabat, tobacLo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, recèrca « tabac », consultat lo 9 de novembre de 2023, .) es un produch manufacturat creat a partir de fuelhas secadas de tabac comun (Nicotiana tabacum). Originari d'America, foguèt difusat dins lo monde entier pendent lo periòde coloniau per respòndre a la demanda creissenta en Euròpa. Pòu èsser fumat, mastegat o cinsat, mai lo mòde de consumacion principau es la cigareta. Contèn de nicotina, una substància psicotropica que libèra d'adrenalina e de dopamina e produtz una sensacion de benèsser. Pasmens, entraïna tanben un efiech de dependéncia poderós e sa consumacion regulara a de consequéncias fòrça negativas per la santat umana (aparicion de cancèrs, aumentacion dau risc cardiovascular, etc.). Per aquela rason, la consumacion de tabac es desenant somesa a de restriccions importantas dins mai d'un Estat. Dins aquò, au començament dau sègle XXI, en despiech d'una demenicion dau nombre de fumaires dins lei país desvolopats, la consumacion mondiala es totjorn en aumentacion dins lo monde.
Etimologia
Tabac vèn dau mot arawak tobaco qu'es arribat en occitan per lo mejan de l'espanhòu tabaco, tèrme manlevat per lei premiereis expedicions europèas en America. Lo mot nicotina fa referéncia a Joan Nicot (1530-1604), ambaissador de França en Portugau qu'introduguèt l'usatge de la planta a la cort dei rèis de França vèrs 1560(fr) Yves Martinet e Abraham Bohadana, Le Tabagisme : de la prévention au sevrage, Issy-les-Moulineaux, Elsevier Masson, 2004..
Istòria
Lo tabac en America dau Nòrd
La consumacion de tabac pareis fòrça anciana en America car d'elements arqueologics datant de avC laissan pensar a una consumacion per de pòbles americans tre aqueu periòde(en) Daron Duke, Eric Wohlgemuth, Karen R. Adams, Angela Armstrong-Ingram, Sarah K. Rice e D. Craig Young, « Earliest evidence for human use of tobacco in the Pleistocene Americas », Nature Human Behaviour, vol. 6, n° 2, 11 d'octòbre de 2021, pp. 183-192.. Pasmens, aquò necessita encara una confiermacion car lei vestigis seguents, situats entre e avC, son ben pus tardius(en) Jordan Goodman, Tobacco in History and Culture: An Encyclopedia, Thomson Gale, 2005.. Mòstran un mestritge de la cultura de tabac en Mexic a aquela epòca. Puei, d'autrei traças indican una difusion ò de redescubèrtas independentas d'aqueu saber en d'autrei regions dau continent(en) Jonathan Norton Leonard, Recipes, Latin American cooking, Time-Life International, 1970, p. 21.. Gràcias a aquela difusion, lo tabac venguèt una marchandisa acceptada coma moneda ò coma tribut e sa consumacion prenguèt d'aspèctes sociaus e ceremoniaus.
La difusion de la consumacion dins lo monde
Lo tabac foguèt rapidament descubèrt per leis Europèus après son arribada en America e un comèrci foguèt establit entre lei dos continents tre lo començament dau sègle XVI. En 1559, lo cronicaire Hernández de Boncalo (1517-1584) mandèt de granas en 1559. La consumacion se difusèt au sen de l'elèit e empleguèt divèrsei tipes de pipa. La tabac èra d'aqueu temps reputat aver d'efiechs positius sus la santat. Pasmens, lei culturas europèas se desvolopèron gaire e la màger part de la produccion de tabac foguèt assegurada per de colonias coma Virgínia e Cuba(en) JOyce Appleby, The Relentless Revolution: A History of Capitalism, W.W. Norton & Company, 2010, p. 131.(en) Charlotte Cosner, The Golden Leaf: How Tobacco Shaped Cuba and the Atlantic World, Vanderbilt University Press, 2015.. La cigareta foguèt popularizada per James Bonsack (1859-1924) qu'inventèt una maquina capabla de fabricar 200 cigaretas per minuta(en) N.M. Tilley, The bright-tobacco industry, 1860 - 1929, Arno Press, 1972.. Aquò permetèt una aumentacion fòrça importanta de la consumacion de tabac car lo còst d'una cigareta, relativament feble, permetèt a l'ensemble de la populacion de'n crompar regularament.
Leis usatges contemporanèus
Leis efiechs nefasts de la consumacion de tabac foguèron pauc a cha pauc descubèrts après la Segonda Guèrra Mondiala. Lo tabagisme venguèt ansin una question de santat publica en causa de la dependéncia engendrada per la nicotina e de la toxicitat e dei proprietats cancerigènas dei compausats produchs per la combustion dau tabac. Abòrd de govèrns an donc adoptat de politicas destinadas a redurre lo tabagisme de sa populacion. Aquò pren de formas variadas coma una informacion sus lei riscs liats au tabagisme, una aumentacion dei taxas sus lo tabac e sei derivats e sus la mesa en plaça de mesuras per limitar la consumacion (enebiment dau tabac dins lei luòcs publics, de la publicitat...). Dins aquò, aquelei campanhas an encara d'efiechs limitats car lei tecnicas de marcatica dei companhiás de l'industria dau tabac son fòrça eficaç per gardar un nombre important de consumaires.
La descubèrta deis efiechs toxics dau tabac
thumb|right|Publicitat de 1905 sus lei perilhs associats au tabagisme.
D'efiechs nocius dau tabac sus la santat umana son sospichats dempuei lo sègle XVII e l'existéncia d'un liame entre consumacion de tabac e cancèr foguèt supausada tre lo sègle XVIII. Pasmens, s'un caractèr cancerigèn èra largament acceptat per la comunautat scientifica dau sègle XIX, sa demostracion foguèt lònga e malaisada. Lo premier estudi que mostrava lo ròtle dau tabac dins l'aparicion de cancèrs dau paumon data de 1920 e foguèt l'òbra dau metge alemand Fritz Lickint (1898-1960). Durant leis ans 1930-1940, lei nazis, estacats a la defensa de la puretat dau còrs, financèron mai d'un estudi sus lei cancèrs. Aquò permetèt de confirmar lo caractèr cancerigèn dau tabac e entraïnèt la mesa en plaça dei premierei politicas de restriccion dau tabagisme(en) Robert N. Proctor, The Nazi war on cancer, Princeton University Press, 1999..
Après la Segonda Guèrra Mondiala, d'autrei país s'interessèron ais efiechs dau tabac sus la santat. Aquò entraïnèt una « redescubèrta » de sei proprietats cancerigènas dins leis ans 1950-1960. Lo Britanic Richard Doll (1912-2005) foguèt un dei pioniers d'aquelei recèrcas que permetèron, en despiech deis accions dau lobby deis industriaus dau tabac, d'avertir la comunautat medicala sus leis efiechs toxics dau tabagisme. La publicacion dau rapòrt Smoking and Health per l'administracion de la santat publica deis Estats Units es un deis episòdis finaus d'aquela lucha(en) Peter B. Bach, « Smoking as a Factor in Causing Lung Cancer », Journal of the American Medical Association, vol. 301, n° 5, 4 de febrier de 2009, pp. 539-541.. Dempuei aqueu periòde, mai d'un estudi a permés de detalhar la toxicitat, a tèrmes cort e lòng, dau tabac tant per lei fumaires que per lei non fumaires expausats au fum. De mai, a partir deis ans 1990, de recèrcas an pereu mostrat l'estenduda dei pollucions congreadas per lei megòts.
La cultura e la produccion de tabac
Lei diferentei varietats
De desenaus de varietats de tabac existisson. Permetián de fabricar de tabac de fumar amb de proprietats diferentas per s'adaptar ai demandas dei consumaires. D'efiech, en foncion de la varietat e dei procès de tractament dei fuelhas, es possible de cambiar lei proprietats dau tabac. Per exemple, après la guèrra de 1812, foguèt desvolopat lo tabac Brightleaf (o tabac de Virgínia) per respòndre a una demanda de tabac pus doç, pus leugier e pus aromatic que lei varietats cultivadas durant lo sègle XVIII. De varietats foguèron pereu seleccionadas per de rasons tecnicas coma lo Corojo qu'es subretot utilizat per servir d'embalatge ai cigarros cubans. De tabacs famós son lo Criollo e lo Habano que son fòrça utilizats per la fabricacion de cigarros de luxe. En Occitània, lo tabac de Virgínia e la varietat Burley son lei dos tipes pus cultivats.
La cultura e la recòlta
thumb|right|Plantum de tabac.
Lo tabac comun (Nicotiana tabacum) es una planta neotropicala nitrofila. A donc besonh d'una temperatura situada entre 15 e 35 °C e d'un taus d'umiditat d'aperaquí 70 % e de sòus contenent de concentracions autas de nitrats e d'umus. En Occitània, la cultura comença en febrier amb lo plantament de granas dins de pòts plaçats dins de sèrras per lei protegir dau freg. Lei quantitats cultivadas son de a plantums per ectaraEn sèrra, aquò representa 40 a 50 m² per ectara previst.. Aquò permet un lent desvolopament dei plantums que son plantats dins la tèrra dins lo corrent dau mes de mai.
Fins a setembre, la cultura demanda un trabalh important per susvelhar l'abséncia de malautiás e assegurar un aigatge constant per mantenir l'umiditat. Entre julhet e aost, fau tanben copar lei flors, çò que permet a la planta de concentrar son energia sus lo desvolopament dei fuelhas. La recòlta comença a partir de julhet e dura fins a la fin d'octòbre o au començament de novembre. Lo periòde de decembre a febrier es consacrat au repaus. La produccion de tabac occitana es en declin. D'efiech, desenant subretot concentrada dins lo departament d'Òut e Garona, es presa dins lo declin dau tabac en França onte la produccion es passada de tonas dins leis ans 1970 a en 2021. Lei varietats cultivadas son lo tabac de Virgínia e lo Burley que son encara l'objècte d'una demanda importanta per lei narguils(fr) Laurence Girard, « L’inexorable déclin de la culture du tabac en France », Le Monde, 4 d'octòbre de 2019.. Lei rasons de la demenicion de la produccion son lo còst de la man d'òbra, la demenicion dei besonhs e la disparicion de l'otís industriau que permetiá de tractar lo tabac e de fabricar de cigaretas.
Durant son desvolopament, lo tabac es vulnerable a mai d'una malautiá. Lei pus conegudas son causadas per lo virús de la gravadura dau tabac, lo virús de la mosaïca dau tabac e lo virús A de la necròsi dau tabac. La mosaïca dau tabac aguèt un ròtle important dins l'istòria de la biologia car permetèt la descubèrta dei virús a la fin dau sègle XIX(fr) Stéphane Biacchesi, Christophe Chevalier, Marie Galloux, Christelle Langevin, Ronan Le Goffic e Michel Brémont, Les virus : Ennemis ou alliés ?, Quæ, coll. « Enjeux Sciences », 2017, pp. 7-10..
Lo secatge
Après la copa, lei fuelhas de tabac son secadas per redurre son taus d'umitat e son taus de clorofilla. Aquò permet d'obtenir un materiau susceptible de s'enflamar e de cambiar la color dei fuelhas. Aquò necessita d'utilizar un secador. Cinc metòdes principaus existisson : lo secatge obtengut per una circulacion d'aire dins una granja ben ventilada dura entre 4 e 8 setmanas. Aquò permet de fabricar un tabac pauc sucrat que tèn una concentracion auta de nicotina e un fum leugier e doç. Es utilizat per lei tabacs burley e per lei tabacs destinadas a la fabricacion de cigarros. lo fuòc es utilizat per secar lei tabacs destinats a la produccion de tabac de pipa ò de tabac de chicar. Per aquò, lei fuelhas son suspendudas dins de granjas de granda talha que permèton de suspendre lo tabac e d'entretenir de fuòcs de fusta. Aquò dura entre 3 jorns e 10 semtanas e permet de produrre de tipes de tabac fòrça diferents segon la natura dei fuòcs (doç, continüs, intermitents). Pasmens, aquelei tabacs son pauc sucrats e tènon una concentracion auta de nicotina. lo secatge amb d'aire caud dura generalament una setmana. Uei, a luòc dins de forns alimentats per de ventilators. Aperavans, se debanavan dins de granjas percorregudas de conduchs permetent de transportar lo fum caud de fuòcs entretenguts a l'exterior. Aquò permetiá de caufar l'aire sensa expausar lei fuelhas au fum. Aquelei tabacs son sucrats e an fum doç. Son utilizats per fabricar de cigaretas. lo secatge en plen soleu es subretot utilizat dins una zòna anant dei Balcans a Índia. Lei tabacs ansin secats son dichs tabacs orientaus. Son pauc sucrats, an una concentracion febla de nicotina, mai desvolopan d'aròmas poderós.