thumb|right|Fotografia d'un engenhaire e d'una dessenhairitz tecnica en RDA en 1960.
L’engenhariá es l'ensemble dei foncions que menan de la concepcion e de l'estudi a la construccion e a la mesa en servici d'una installacion ò d'un produch tecnic. Es una disciplina qu'es exercida per d'especialistas, dichs engenhaires, que son capables de mestrejar leis aspèctes scientifics, tecnics, economics e artistics d'aquelei projèctes. Apareguda tre l'Antiquitat, l'engenhariá foguèt utilizada per mai d'una civilizacion per la realizacion de projèctes importants coma la bastida de monuments.
Durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana, la màger part deis engenhaires èran d'artesans aguent aquistat l'experiéncia necessària per dirigir un chantier important. Dins mai d'una region, lei prèires dau clergat superior tenguèron tanben regularament un ròtle d'engenhaire gràcias a son instruccion avançada. Aquela situacion cambièt en Euròpa a la Renaissença amb l'aparicion de personas coma Leonardo da Vinci que dispausavan d'un saber teoric abstrach important e de competéncias en matèria d'aplicacions concrètas de sei conoissenças per resòuvre un problema tecnic. Aquò permetèt de difusar lo mestier d'engenhaire en Euròpa.
L'engenhairá modèrna es lo resultat de la convergéncia de tres tradicions aparegudas a partir dau sègle XVI en França (racionalizacion de la formacion), au sègle XVIII au Reiaume Unit (importància donada a l'empirisme) e au sègle XIX en Prússia e ais Estats Units (establiment de liames fòrts entre recèrca e ensenhament). Es organizada a l'entorn d'un ensenhament especific e de diplòmas generalament gerits per de comissions especializadas. Amb lo progrès tecnic, es tanben venguda una disciplina devesida entre plusors especialitats relativament diferentas.
Istòria
L'emergéncia de l'engenhariá
Lei premicias de l'engenhariá son fòrça vièlhas que pòdon èsser datadas d'i a 2,5 milions d'ans. D'efiech, la fabricacion dei premiereis otís de pèira despend d'un encaminament intellectuau relativament similar a aqueu de l'engenhariá modèrna per cercar de materiaus ò de tecnicas de faiçonatge novèus. En particular, es diferent d'un metòde classic d'estudi de capitadas e de reviradas car utiliza la pensada per imaginar de direccions d'accions entre plusors possibilitats diferentas. Dins aquò, l'evolucion dei tecnicas es mau coneguda avans l'invencion de l'escritura en despiech dei progrès considerables realizats per leis arqueològsD'efiech, leis arqueològs dispausan desenant de tecnicas avançadas que permèton de detectar de vestigis de talha pichona coma de fibras de textil datant dau Paleolitic. Pòdon tanben comparar seis ipotèsis ai practicas dei societats actualas qu'an gardat l'usatge de tecnicas datant de l'Edat de la Pèira. Pasmens, en l'abséncia d'enregistraments escrichs, pòdon pas demostrar sei teorias d'un biais definitiu..
L'engenhariá antica
L'Antiquitat Auta
thumb|right|Reconstitucion de la zigorat d'Ur, illustracion de la complexitat de certanei monuments antics.
Lei vestigis pus ancians coneguts a l'ora d'ara que mòstran l'estudi de problemas d'engenhariá son estats descubèrts en Mesopotamia e en Egipte. Una aparicion independenta en Índia, en China, en Mesoamerica e dins leis Andes es probabla. D'efiech, la traduccion de certanei documents escrichs mòstran lo mestritge d'elements abstrachs, sovent l'utilizacion dei matematicas, per resòuvre de problemas de calcul d'aira, d'arquitectura, de construccion idraulica ò de fabricacion de naviris. L'existéncia d'esquèmas ò de dessenhs tecnics es tanben supausada car la bastida d'obratges complèxs de talha importanta (piramidas, zigorats... etc.) necessitava probablament un minimom d'especificacions per talhar lei blòts necessaris dins lei peirieras ò per leis assemblar sus lo chantier. En revènge, la nocion de gestion de projècte èra ben establida. Per exemple, la construccion de la tomba dau faraon èra una mission de lòng tèrme de son visir que demandava de gerir de ressorsas importantas e un calendier de plusors annadas.
Lei conoissenças sus l'engenhariá primitiva mòstran tanben la mesa en plaça precòça d'un sistèma de formacion dei premiereis « engenhaires ». Lo percors pus classic èra d'artesans venguts mèstres d'òbra per dirigir de chantiers d'extension urbana ò de construccion publica. En Babilònia, una partida dau Còdi Hammurabi èra consacrada ai règlas e ais estandards de produccion de seguir per aquelei mèstres. Una autra possiblitat per venir « engenhaires » èra lo preirat car lo clergat superior dau periòde dispausava d'un nivèu d'instruccion fòrça avançat, especialament dins lei domenis dei matematicas e de la gestion.
L'engenhariá grèga
thumb|right|Fotografia dau Partenon, un exemple de l'importància dei consideracions artisticas dins l'engenhariá grèga antica.
Se d'engenhaires competents e eficaç foguèron formats per plusors civilizacions anticas, especialament en AsiaEn particular, se fau nòtar lo nivèu fòrça avançat agantat per leis engenhaires chinés que dominèron largament lei sciéncias e lei tecnicas entre l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident e lo sègle XVIII., l'engenhariá grècoromana ocupa una plaça particulara en causa de son influéncia fòrta sus lo desvolopament de l'engenhariá modèrna. Sa formacion foguèt influenciada per lei practicas egipcianas e mesopotamianas mai la pensada grèga introduguèt una evolucion radicala que foguèt la reconoissença de l'existéncia d'un òrdre escondut dins la natura, idèa a l'origina dei sciéncias modèrnas e d'un important trabalh intellectuau dins mai d'un domeni (fisica d'Aristòtel, matematicas d'Euclides... etc.).
Dins aquò, leis engenhaires grècs demorèron relativament alunchats d'aquela evolucion en causa d'un important mespretz de l'elèit dei filosòfs per la practicaPasmens, i aguèt quauqueis excepcions de remarca coma Arquimèdes (287-212 avC) qu'aviá de sabers teorics importants e qu'èra capable de desvolopar d'aplicacions destinadas a resòuvre un problema concrèt a partir d'aquelei conoissenças.. Ansin, l'artesanat demorèt la basa de la formacion deis engenhaires. En revènge, l'existéncia de dessenhs tecnics, d'especificacions e d'una gestion de projècte es clarament atestada amb una planificacion dei construccions per la Ciutat que podiá definir lo volum generau, l'espessor dei muralhas ò lo nombre de fenèstras d'un bastimentRelativament precisas per lo periòde, aqueleis especificacions laissavan pasmens una libertat importanta per leis arquitèctes e leis engenhaires encargats de la construccion.. Lo cambiament pricipau dau periòde foguèt l'importància novèla que prenguèt la dimension artistica dins mai d'un chantier.
L'engenhariá romana
thumb|right|Fotografia dau Panteon de Roma, simbòl de l'engenhariá romana amb son dòma de betum.
L'engenhariá romana es relativament ben coneguda gràcias ai vestigis laissats per l'Empèri dins lo bacin mediterranèu e a la conservacion d'un important còrpus. Se caracteriza per un nivèu teoric sovent feble qu'èra compensat per una gròssa capacitat per comprendre e adaptar leis idèas d'autrei pòbles. De mai, au contrari dei civilizacions anterioras, una atencion particulara prestada a la formacion deis aprendís tant per l'engenhariá militara que civila. Enfin, se leis engenhaires romans avián una formacion scientifica limitada, descurbiguèron, benlèu per azard, lo principi de la fabricacion dau betum.
L'evolucion principala portada per lei Romans foguèt un renfòrçament de l'integracion de l'artesanat, de la concepcion teorica (dessenhs... etc.), dei sabers scientifics e deis imperatius economics dins lo trabalh de l'engenhaire. Organizèron tanben la division dau trabalh, çò que permetiá l'avançada simultanèa de partidas diferentas d'un projècte. L'artesanat demorèt la fònt principala dau recrutament deis engenhaires mai la formacion seguissiá desenant un percors ierarquizat inspirat per lo modèl politic de la societat romana. Aquò permetiá ais aprendís d'aquistar pauc a pauc l'experiéncia necessària a la direccion de projèctes complèxs.
Au sègle I avC, l'arquitècte Vitruvi (vèrs 90-20 avC) detalhèt lei conoissenças necessàrias a la formacion d'un architectus. Conselhèt l'estudi dei matematicas, de la geometria, de la filosofia, de la musica, dau drech, de l'astronomia e de la medecina. Encoratjèt tanben lo desvolopament de la cultura generala, especialament dins lo domeni artistica, per permetre ais engenhaires de comprendre la significacion de son trabalh. Dins aquò, leis idèas de Vitruvi foguèron gaire seguidas e la màger part dei architectus avián ges de conoissença en fisica ò en trigonometria.
L'engenhariá medievala
thumb|right|La construccion d'armas de sètge, coma lei trabucs, foguèt una deis activitats que permetèt de mantenir de sabers tecnics en Euròpa durant l'Edat Mejana.
Après la casuda de l'Empèri d'Occident, la màger part dei sabers grècoromans foguèt conservada dins l'Empèri d'Orient. Pasmens, au sègle VII, Constantinòble perdiguèt sei províncias egipciana e siriana au profiech deis Arabes. Gràcias a un important esfòrç de traduccion, lei sabents musulmans contunièron lei recèrcas deis Ancians. En particular, gardèron sei conoissenças en engenhariá. Melhoradas, se difusèron tornarmai en Euròpa Occidentala a partir dau sègle XII.
D'efiech, leis elèits dei reiaumes barbars perdiguèron una partida importanta dei sabers abstrachs dei Romans. Dins aquò, a partir dau sègle VIII, la reaparicion de poders fòrts favorizèt la construccion d'edificis novèus, especialament de glèisas ò de monastèris. Aquò necessitèt un retorn dau principi de « l'accion intelligenta ». En l'abséncia de sciéncia formala, prenguèt la forma de « l'exemple », es a dire aquela d'un modèl fondat sus lei reflexions e lei recèrcas de sei predecessors. Lei guildas medievalas ocupèron ansin una plaça dins aqueu movement car permetèron de conservar lei conoissenças e d'organizar sa transmission e son perfeccionament.
Coma durant l'Antiquitat, lo clergat superior aguèt tanben un ròtle important dins l'engenhariá medievala gràcias a son instruccion. Ansin, certanei disciplinas tecnicas foguèron ensenhadas dins leis universitats – qu'èran d'institucions tengudas per la Glèisa – sota l'apelacion « arts liberaus ». Se demorèron lòngtemps considerats coma de domenis de valor mendra que la teologia ò la filosofia, interessèron leis Estats en formacion e lei marchands. De mai, au sègle XIII, Roger Bacon (1214-1294) tornèt descubrir lei principis de l'empirisme. Dins aqueu quadre, la traduccion deis obratges sabents arabes, principalament a partir de Toledo e de Sicília, favorizèt la naissença de l'engenhariá mesclant sabers abstrachs e practics que caracterizèt la Renaissença.
L'engenhariá de la Renaissença
thumb|right|Esquèmas de Leonardo da Vinci, exemple dau ròtle de la figura de l'engenhaire-artista de la Renaissença.
L'engenhariá venguèt una disciplina majora dins lei societats modèrnas durant la Renaissença amb l'aparicion de la figura de « l'engenhaire-artista ». Lei pus famós son probablament Filippo Brunelleschi (1377-1446), Mariano di Iacopo (1382-1458), Francesco di Giorgio (1439-1501) e Leonardo da Vinci (1452-1519). Dotats de conoissenças teoricas importantas, èran implicats dins la concepcion de solucions tecnicas necessaris a la realizacion dei projèctes de sei senhors. Pasmens, participavan tanben au desvolopament dei sabers abstrachs dau periòde e èran capables d'integrar una importanta dimension artistica a seis òbras, compres a d'obratges militars.