Winston Leonard Spencer Churchill (30 de novembre de 1874, Blenheim - 24 de genier de 1965, Londres) es un òme politic britanic que tenguèt un ròtle major dins la direccion dau país entre leis ans 1910 e leis ans 1950. En particular, Premier Ministre entre 1940 e 1945, foguèt un deis artesans de la resisténcia britanica còntra Alemanha durant la batalha d'Anglatèrra e, pus tard, de la victòria deis Aliats còntra l'Aisse. Participèt tanben a la definicion de l'òrdre internacionau eissit de la Segonda Guèrra Mondiala e au començament de la Guèrra Freja.
Nascut dins una familha aristocratica importanta, s'engatjèt brèvament dins l'armada avans de s'interessar a la politica. Elegit parlamentari per lo premier còp deputat en 1900, foguèt tornat elegir d'un biais quasi ininterromput fins a 1965. Comencèt sa carriera dins lo camp conservator, mai faguèt partida dau camp liberau de 1904 a 1924. Rapidament remarcat per sei talents oratòris, èra tanben un escrivan reconegut que rescontrèt lo succès tre la fin deis ans 1890 amb la publicacion de racòntes de guèrras viscuts coma oficier ò correspondent de guèrra. Aqueu trach literari demorèt una constanta de la vida politica de Churchill que recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura per seis obratges istorics (en particular sei Memòrias).
Recebèt son premier ministèri en 1905 e, durant sa carriera, ocupèt fòrça pòstes importants dins lo govèrn britanic coma ministre dei colonias, de la marina (Premier Lord de l'Amirautat), de l'armament ò de l'economia (Cancelier de l'Escaquier). Se destrièt avans la Premiera Guèrra Mondiala per sa politica de modernizacion de l'armament navau e, durant la guèrra, per son sostèn au desvolopament dau carri de combat. Pasmens, deguèt demissionar après la revirada de l'expedicion dei Dardanèls qu'èra una de seis idèas. Après guèrra, participèt ai negociacions dau tractat de Versalhas. Nomat ministre de l'economia, restabliguèt l'escandau aur. Aquò foguèt a l'origina d'una crisi economica qu'entraïnèt de grèvas duras dins lei minas en 1926. Vengut una figura centrala dei mitans conservators e reaccionari, aguèt una influéncia mens importanta dins leis ans 1930. D'efiech, partisan dau rearmament e d'una aliança amb França per luchar còntra la menaça alemanda, foguèt pas escotat per l'opinion publica.
Pasmens, en mai de 1940, après la revirada de la campanha de Norvègia, foguèt nomat Premier Ministre. En despiech de la desfacha francesa, refusèt de negociar amb Hitler e organizèt la resisténcia britanica ais atacas alemandas, italianas e japonesas. Après plusors desfachas, l'intrada en guèrra de l'URSS e deis Estats Units permetèt d'equilibrar lo conflicte que s'acabèt per la victòria deis Aliats en 1945. Eròi de la Segonda Guèrra Mondiala, Churchill foguèt paradoxalament batut per lei trabalhistas ais eleccions generalas de 1945. Cap de l'oposicion fins a son retorn au poder de 1951 a 1955, assaièt de mantenir l'unitat de l'Empèri Britanic e d'organizar l'aliança dei país occidentaus per combatre l'expansionisme e l'influéncia de l'Union Sovietica dins lo monde. Anoblit en 1953, retirat en 1955, demorèt deputat durant un desenau d'annadas suplementàrias, mai son activitat politica foguèt febla durant lo periòde finau de sa vida.
Biografia
Jovença, formacion e intrada dins la vida politica
Originas e estudis
Winston Churchill nasquèt lo 30 de novembre de 1874 dins lo palais de Blenheim. Sa familha fasiá partida de l'elèit anglosaxon dau periòde. Son paire, Randolph Henry Spencer Churchill (1849-1895), èra un descendent dirècte dau duc de Marlborough. Elegit deputat conservator a 25 ans, foguèt una personalitat influenta de la vida politica britanica de la fin dau sègle XIX(fr) Antoine Capet, Churchill : Le dictionnaire, París, Perrin, 2018, pp. 26-27.. Pasmens, coma èra pas lo fiu ainat de sei parents, eiretèt pas dau títol ducau. Sa maire, Jennie Jerome (1854-1921), èra la filha dau milionari estatsunidenc Leonard Jerome (1817-1891). Descendenta d'una familha d'eiganauds, transmetèt un bòn mestritge de la cultura francesa a son fiu(fr) Antoine Capet, Churchill : Le dictionnaire, París, Perrin, 2018, pp. 27-28..
Winston Churchill anèt a l'escòla a partir de 1881. Delaissat per sei parents qu'èran prés per seis obligacions politicas e mondanas, i obtenguèt de resultats mediòcres. En 1888, jonhèt l'escòla d'Harrow en vista de venir militar(fr) François Bédarida, Churchill, París, Fayard, 1999, p. 44.. Passèt just just lo concors d'intrada de l'Acadèmia de Sandhurst en 1893 après doas reviradas e una inscripcion dins una escòla especiala per mielhs preparar leis espròvas(en) Roy Jenkins, Churchill A Biography, París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 20-21..
Carriera militara e correspondent de guèrra
thumb|right|Fotografia de Churchill en 1904.
Churchill venguèt sosluòctenent dins lo 4th Queen's Own Hussars, un regiment de cavalariá, lo 20 de febrier de 1895(en) Roy Jenkins, Churchill A Biography, París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 21-25.. Pasmens, voliá pas seguir una carriera militara classica car preferissiá èsser pròche de l'accion. Demandèt donc rapidament de venir observator militar dins de conflictes exteriors. En 1895, foguèt ansin mandat dins l'armada espanhòla encargada de reprimir l'insureccion de Cuba(fr) Bernard Michal e Pierre Guillemot, Churchill le dernier Victorien, Genèva, 1974, p. 30.. Puei, tornèt jonhér son unitat en Índia onte participèt a d'expedicions còntra de tribüs afganas. I escriguèt son premier libre, The Story of the Malakand Fielf Force (« La Guèrra de Malakand »), en 1898. L'obratge, foguèt ben acuelhit e Churchill recebèt fòrça messatges de felicitacion, comprés de part dau prince de Galas. Durant aqueu periòde, comencèt de trabalhar coma correspondent de guèrra per de jornaus britanics.
Transferit en Egipte en 1898 au sen dau 21st Lancers, visitèt lo país e participèt ais operacions còntra l'insureccion madista en Sodan. I foguèt implicat dins la batalha d'Òmdurman e trabalhèt tornarmai coma correspondent de guèrra. Aquò li permetèt d'escriure un segond obratge, The River War (« La Guèrra dau Fluvi »), que depintava leis operacions de la reconquista de Sodan per lei Britanics. Lei criticas foguèron tornarmai bònas e, en 1899, Churchill quitèt l'armada per assaiar d'intrar en politica. Pasmens, foguèt batut a una eleccion parciala organizat a Oldham.
Après aquela revirada, venguèt correspondent de guèrra per lo Morning Post e anèt en Sud-Africa per seguir la Guèrra dei Boers (1899-1902). Capturat amb un tren blindat dins la region de Ladysmith, capitèt de s'escapar e de rejónher l'armada dau generau Buller(en) Roy Jenkins, Churchill A Biography, París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 61-62.. Son evasion suscitèt l'interès dau public e Churchill aquistèt una gròssa notorietat au sen de la populacion britanica. Puei, tot en demorant correspondent de guèrra, recebèt un comandament dins l'armada britanica e se destrièt durant lei batalhas de Spion Kop (23-24 de genier de 1900) e de Diamond Hill (11-12 de junh de 1900)(en) Roy Jenkins, Churchill A Biography, París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 62-64.. Publiquèt dos obratges sus aqueleis experiéncias e, aqueu còp, foguèt elegit deputat d'Oldham ais eleccions generalas de 1900.
L'intrada dins la vida politica britanica
Inicialament conservator, Churchill se raprochèt rapidament dau Partit Liberau e venguèt amic amb divèrsei representants de l'ala radicala d'aqueu partit coma Lloyd George (1863-1945). En decembre de 1905, foguèt nomat sota-secretari d'Estat ai Colonias encargat de Sud-Africa dins lo gabinet Campbell-Bannerman. Aquò marquèt lo començament de sa carriera ministeriala. Pue, elegit deputat liberau de Manchester en 1906, venguèt ministre dau Comèrci en 1908.
Durant aquela premiera partida de sa vida politica, se prononcièt en favor d'un programa inspirat per la democracia sociala alemanda : limitacion de la durada dau trabalh jornadier dins lei minas, lucha còntra l'esplecha de la man d'òbra industriala, lucha còntra lo caumatge, aumentacion dei taxas per lei classas pus ricas(en) Roy Jenkins, Churchill A Biography, París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 157-166.. En 1910-1911, vengut ministre de l'Interior, defendiguèt l'òrdre public e participèt personalament a un assaut de la polícia còntra un immòble tengut per d'anarquistas(en) Roy Jenkins, Churchill A Biography, París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, p. 194..
En 1911, foguèt nomat ministre de l'Amirautat. Persuadit qu'un conflicte èra imminent, prenguèt l'amirau Fisher coma conselhier. Fisher èra lo conceptor dei cuirassats de tipe Dreadnought e prepausèt divèrsei programas de modernizacion. Churchill sostenguèt sei projèctes e accelerèt la construccion d'armaments navaus modèrnes(fr) François Bédarida, Churchill, París, Fayard, 1999, p. 119.(en) Robert K. Massie, Castles of Steel : Britain, Germany and the winning of the Great War at sea, Londres, Vintage Random House, 2007, p. 288.. Melhorèt tanben la vida deis equipatges. En 1914, èra ansin lèst au començament de la guèrra e ordonèt rapidament la mesa en alèrta de la flòta tre lo 1 d'aost de 1914(fr) William Manchester, Rêves de gloire : 1874-1932, París, Robert Laffont, 1985, p. 394..
De la Premiera a la Segonda Guèrra Mondiala
L'expedicion dei Dardanèls
thumb|right|Plaja dei Dardanèls quauquei jorns avans l'evacuacion aliada de 1916.
Premier lord de l'Amirautat – títol portat per lo ministre de la Marina – Churchill èra partisan d'atacas perifericas còntra leis Empèris Centraus. Après quauquei mes de guèrra, suggeriguèt donc d'organizar una expedicion francobritanica per passar leis Estrechs, ocupar Constantinòble, sortir l'Empèri Otoman dau conflicte e establir una rota de comunicacion vertadiera amb Russia. Pasmens, mau organizada, l'ofensiva navala foguèt blocada per de minas marinas e un desbarcament de tropas foguèt arrestat per lei Turcs a la batalha dei Dardanèls (18 de març de 1915 - 9 de genier de 1916). Aquela revirada entraïnèt sa demission lo 11 de novembre de 1915(fr) William Manchester, Rêves de gloire : 1874-1932, París, Robert Laffont, 1985, p. 372..
Dins aquò, durant aqueu periòde, Churchill trabalhèt sus dos projèctes tecnics importants. Lo premier foguèt la creacion de la Room 40, un servici encargat de descriptar lei comunicacions alemandas. Aguèt un ròtle non negligible dins lei victòrias de la marina britanica deis Illas Falkland (8 de decembre de 1914) e dau Dogger Bank (24 de genier de 1915)(fr) François Bédarida, Churchill, París, Fayard, 1999, p. 134.. Lo segond foguèt lo desvolopament dei premiers prototipes de carri britanics. Aquò foguèt a l'origina dau tèrme anglosaxon « tank » qu'es utilizat per designar aquelei blindats car, per mantenir lo secrèt, lo projècte recebèt aqueu còdiLa necessitat de mantenir lo secrèt èra mai que mai intèrna car Churchill, coma ministre de la Marina, aviá normalament pas lo drech d'acordar de fons per desvolopar una arma destinada ai fòrças terrèstras. D'efiech, a la descubèrta dau projècte, foguèt brèvament atacat per destornament de fons per quauqueis adversaris..
La fin de la guèrra e l'oposicion a la revolucion bolchevica