L'Organizacion de las Nacions Unidas (ONU),En anglés: Organization of the United Nations. mai simpalement las Nacions Unidas,En anglés: United Nations, UN es una organizacion internacionala fondada en 1945 aprèp la Segonda Guèrra Mondiala pels païses signataris de la Carta de San Francisco per resòlver los problèmas internacionals. Succediguèt a la Societat de las Nacions (SDN). Sos objectius principals son lo manten de la patz e de la seguretat internacionala. Per aquò, l'ONU promòu la proteccion dels dreches de l'Òme, lo desvolopament duradís e lo respècte del drech internacional, provesís una ajuda umanitària als païses o a las populacions dins lo besonh e dispausa de poders especifics coma l'establiment de sancions internacionalas, la creacion de fòrças d'interposicion (los Cascos Blaus) o l'organizacion d'una accion militara.
thumb|right|Dintrada vèrs lo palais de las Nacions, sèti de l'ONU a Genèva
L'ONU es organizada a l'entorn de sièis organs principals: l'Assemblada Generala, lo Conselh de Seguretat, lo Conselh Economic e Social, lo Conselh de Tutèla (inactiu dempuèi 1994), la Cort Internacionala de Justícia e lo Secretariat. En mai d'aquò, los organs inicials son pauc a pauc estats completats per de programas e d'institucions especializats e aparentats. Lo sèti de l'organizacion se situa a Nòva York, mas existís tres sètis segondaris a Genèva, Viena e Nairobi.
En 2024, 193 Estats èran membres de l'organizacion e 2 avián l'estatut d'observator, valent a dire que la quasi totalitat de las entitats territòrialas independentas son representadas a l'ONU. L'organizacion es ansin lo sòcle de la diplomacia mondiala actuala e del drech internacional.
Objectius
En vertut de l'article 1 de sa carta fondatritz, l'ONU s'esfòrça d'èsser un luòc ont se bastís un avenidor melhor per totes a travèrs 4 objectius principals: manténer la patz e la seguretat internacionalas en prenent de mesuras collectivas eficaças per prevenir las menaças còntra la patz, reprimir los actes d'agression e reglar pacificament los desacòrds. desvolopar entre las nacions de relacions amicalas fondadas sus lo respècte del principi de l'egalitat de dreches dels pòbles e de lor drech de dispausar d'eles meteisses; realizar la cooperacion internacionala en reglant los problèmas internacionals d'òrdre economic, social, intellectual o umanitari e en desvolopant lo respècte dels drechs de l'Òme e las libertats fondamentalas; èsser un centre d'armonizacion dels esfòrces de las nacions per realizar aqueles objectius.
L'ONU non es pas un govèrn mondial e legifèra pas coma un Estat. Ça que la, sas resolucions donan una legitimitat a las intervencions dels Estats e son de mai en mai aplicadas dins lo drech nacional e internacional.
Istòria
De la SDN a la fondacion de l'ONU
La Societat de las Nacions
Institucion precursora de l'ONU, la Societat de las Nacions (SDN) foguèt fondada en 1919, en seguida del Tractat de Versalhas, per fin de conservar la patz. Ça que la, a partir dels ans 1930, la SDN poguèt pas empachar la falhida del sistèma de Versalhas e un retorn de la guèrra (Guèrra d'Espanha, Guèrra Sinojaponesa, Guèrra d'Etiopia). Tanben, empachèt pas l'expansionisme que menèt a la Segonda Guèrra Mondiala. L'experiéncia de la SDN es donc generalament considerada coma una revirada, mas aquel bilanç pòt èsser nuançat. De fach, la SDN creèt o còordinèt d'organizacions internacionalas destinadas a melhorar la cooperacion entre sos membres. De mai, foguèt capabla de resòlvre mai d'un conflicte durant los ans 1920. Inspirèt donc fòrça las institucions de las Nacions Unidas actualas.
La fondacion de las Nacions Unidas
Las primièras basas de las Nacions Unidas foguèron pausadas quand s'elaborèt la Declaracion de las Nacions Unidas, que foguèt signada lo 1 de genièr de 1942 a Washington DC. L'expression de Nacions Unidas es deguda al president dels Estats Units, Franklin D. Roosevelt; aviá per tòca de significar que d'Estats avián decidit de s'acampar per prevenir los conflictes armats per que de guèrras coma la Primièra e la Segonda Guèrra Mondiala se reproduguèsson pas jamai, en avent a l'esperit qu'aquestas guèrras se produguèron dos còps en «l'espaci d'una vida» coma o ditz la Carta de las Nacions Unidas.
Mas es amb la Conferéncia de Dumbarton Oaks a Washington DC e sustot la Conferéncia de San Francisco en 1945 que foguèron definits exactament la tòca e lo foncionament de l'ONU. Lo tèxt fondator de l'ONU es la Carta de las Nacions Unidas, que foguèt signada a la fin de la Conferéncia de San Francisco pels representants dels 50 Estats fondators lo 26 de junh de 1945. Es de notar que Polonha, qu'èra pas estada representada a la Conferéncia de San Francisco, la signèt pus tard, mas fa pasmens partida dels 51 Estats membres originals, perque son govèrn en exili aviá precedentament signat la Declaracion de las Nacions Unidas. Es lo 24 d'octobre de 1945, a l'ocasion de la ratificacion per la majoritat dels païses signataris, que l'ONU nasquèt oficialament. Dempuèi, la Jornada de las Nacions Unidas es celebrada lo 24 d'octobre de cada annada.
Guèrra Freja
La mesa en plaça de l'organizacion dins las relacions internacionalas
Aprèp la victòria definitiva dels Aliats, l'Organizacion de las Nacions Unidas foguèt oficialament creada lo 24 d'octòbre de 1945 amb la ratificacion de la Carta de San Francisco pels cinc membres permanents del Conselh de Seguretat. Los reünions comencèron en genièr de 1946 e concerniguèron los punts de tension entre los venceires de la guèrra (regions azèris d'Iran, Grècia...). L'Assemblada Generala causiguèt Nòva York per installar lo sèti de l'organizacion e lo primièr Secretari General foguèt elegit lo 2 de febrièr de 1946.
Pendent aqueu periòde, l'organizacion prenguèt de decisions importantas sus mai d'un subjècte coma lo plan de division de Palestina. En 1950, aprofechant lo boicòt del Conselh de Seguretat pels Sovietics, que volián lo remplaçament de la China Nacionalista per la China Comunista au sen del Conselh, los Occidentaus obtenguèron la condamnacion de l'invasion de la Corèa del Sud pels Nòrd-Coreans. Aquò permetèt la constitucion d'un important còs expedicionari, dominats pels Estatsunidencs, encargat de combatre l'agressor e de liberar lo territòri sud-corean. De 1950 a 1953, l'ONU menèt aital oficialament la Guèrra de Corèa e signèt l'armistici que marquèt la fin dels combats.
La question coloniala e lo desvolopament de las intervencions militaras
Dins los ans 1950-1960, l'ONU foguèt confrontada a la question coloniala e al desvolopament mai e mai important de las intervencions militaras destinadas a separar de belligerants o a restablir la patz dins una region donada. Aquò foguèt marcat per de dificultats coma la mòrt del Secretari General Dag Hammarskjöld durant l'Operacion de las Nacions Unidas en Còngo (1960-1964). Pasmens, l'ONU enregistrèt tanben de succès per empachar l'extension del conflicte cipriòta a una confrontacion mai dirècta entre Grècia e Turquia. Los cascos blaus participèron egalament a la separacion de las armadas israeliana e aràbias e de las armadas indiana e paquistanesa, mas mostrèron sos limits per empachar la Guèrra dels Sièis Jorns, la Guèrra de Kippur o la Tresena Guèrra Indopaquistanesa.
Al nivèl de l'organizacion, la descolonizacion cambièt l'equilibri entre los país fondators. En efièch, lo nombre de membre aumentèt rapidament durant los ans 1960 (amb 17 adesions unicament en 1960). Lo Tèrç Mond e lo Movement dels Non Alinhats venguèron aital majoritaris a l'Assemblada Generala. En 1971, aquò permetèt lo remplaçament de la Republica de China (reducha a Taiwan) per la Republica Populara de China coma membre permanent del Conselh de Seguretat. Puèi, pendent los 1970-1980, en causa de la paralisia politicia de l'organizacion, aquò menèt a una importanta diversitat de sas activitats en matèria de cooperacion culturala, economica e sociala.
La paralisia de l'ONU
L'autre aspècte central de l'istòria de l'ONU durant la Guèrra Freja foguèt sa paralisia progressiva dins los conflictes implicant un dels dos blòts. En efièch, après la condamnacion de la Corèa del Nòrd en 1950, los Sovietics comprenguèron son error. Lo Conselh de Seguretat venguèt l'institucion centrala del drech internacional, mas las doas superpoténcias utilizèron 242 còps son drech de vetò per blocar de resolucions opausadas a sos interèsses. Aquò empachèt la resolucion de conflictes importants, en particular aqueu dau conflicte araboisraelian qu'es encara un element central de las relacions internacionalas en Orient Mejan. De mai, d'acòrdis de desarmament majors, coma los tractats START, foguèron pas concluts dins l'encastre de l'ONU.
L'ONU dempuèi 1991
La renaissença de l'ONU
En 1991, la disparicion de l'Union Sovietica permetèt una certana renaissença de las Nacions Unidas amb la fin del blocatge entre Estatsunidencs e Sovietics. Durant los ans 1990, l'organizacion tornèt trobar un ròtle motor dins las relacions internacionalas. Aquò menèt a una multiplicacion novèla de las intervencions militaras menadas pels cascos blaus. Pasmens, aqueu sistèma mostrèt tornarmai sos limits en Iogoslavia. En efièch, las fòrças internacionalas foguèron incapablas de protegir las populacions civilas e una intervencion militara de l'OTAN foguèt finalament necessària per resòlver la situacion. En 1999, una intervencion en Sierra Leone, per ensajar d'arrestar la guèrra civila, requesiguèt un sostèn britanic dirècte. D'autras missions africanas s'acabèron per de reviradas grèvas coma las missions en Rwanda e en Somalia.
La desagregacion del drech internacional
Dempuèi 1999, la legitimitat del sistèma intrat en vigor aprèp la Segonda Guèrra Mondiala es contestada per las poténcias novèlas (Índia, Indonesia, Brasil...) o ancianas (Alemanha, Japon...). En efièch, la legitimitat dels membres permanents del Conselh de Seguretat per gerir las afars dau mond es l'objècte de criticas creissentas. Pasmens, la menaça mai importanta per l'ONU es la desagregacion constanta del drech internacional. Aquò pren mai que mai la forma d'infraccions comesas dirèctament per los membres permanents del Conselh de Seguretat que son en teoria los garants de las règlas. Aquò comencèt probablament amb l'ataca de Serbia per l'OTAN sens acòrdi del Conselh de Seguretat. Contunièt amb l'invasion estatsunidenca d'Iraq en 2003, amb lo destornament de la resolucion permetent una intervencion armada limitada còntra Libia en 2011 o amb l'annexion de Crimèa per Russia en 2014. Lo sostèn portat per los membres permanents a d'aliats refusant d'aplicar las resolucions de l'ONU (Israèl, Corèa del Nòrd...) es una autra fònt d'afebliment de l'òrdre internacional eretat de la victòria dels Aliats.
Pasmens, en 2022, l'invasion dirècta, sens declaracion de guèrra, d'Ucraïna per Russia marquèt una etapa novèla dins l'afebliment de las règlas edictadas per la Carta de San Francisco. Un an mai tard, l'ONU foguèt tanben incapabla d'empachar los bombardaments israelians còntra las populacions civilas de Gaza en causa del vetò estatsunidenc. Enfin, cau nòtar l'augmentacion de las tensions a l'entorn de l'estrech de Formòsa o en mar de China Meridionala. Las relacions internacionalas son aital mai que mai dominadas pels rapòrts de fòrça entre las poténcias e non per una volontat de negociar pacificament lo reglament dels desacòrdis.
L'avenidor de l'ONU