thumb|right|Pintura de Louis Pasteur dins son laboratòri en 1885.
Louis Pasteur (27 de decembre de 1822, Dole - 28 de setembre de 1895, Marnes-la-Coquette) es un quimista e un microbiologista francés de la segonda mitat dau sègle XIX. Tre la fin deis ans 1840, comencèt una carriera scientifica fòrça brilhanta que foguèt marcada per de descubèrtas importantas dins mai d'un domeni. En particular, Pasteur descurbiguèt l'estereoquimia, lo mecanisme de la fermentacion, l'interès de la pasteurizacion e lo principi de la vaccinacion per attenuacion d'una cultura de patogèn. En 1885, aquò li permetèt de descubrir lo premier vaccin eficaç còntra la ràbia. Tres ans pus tard, gràcias a aqueu succès, fondèt l'Institut Pasteur que venguèt rapidament un centre de recèrcas medicalas internacionau de premiera importància.
Biografia
Jovença e formacion
thumb|right|Louis Pasteur vèrs 1845.
Nascut dins la vila de Dole, en Jura, Louis Pasteur èra lo fiu de Jean-Joseph Pasteur, un èx-sergent vengut tanaire après la fin dei guèrras napoleonencas, e de Jeanne-Étiennette Roqui. Après quauquei desmainatjaments, la familha s'installèt a Arbois en 1830. Louis Pasteur anèt a l'escòla primària e au collègi de la vila ont obtenguèt de resultats mejans maugrat un certan talent per lo dessenh. Pasmens, lo principau dau collègi l'encorajèt a s'orientar vèrs l'Escòla Normala Superiora.
Per aquò, Pasteur deguèt quitar sa region d'origina per anar au Licèu Sant-Loís. Pasmens, après quauquei setmanas de separacion amb sa familha, preferiguèt quitar la capitala per anar estudiar au collègi de Besançon. Venguèt ansin bachelier en letras en 1840 e en matematicas en 1842. Totjorn en 1842, foguèt admissible a l'Escòla Nacionala Superiora mai, maucontent de son reng au concors (14 sus 22), o tornèt passar en 1843 per integrar l'escòla en quatrena posicion.
Au sen de l'Escòla Normala Superiora, Pasteur foguèt l'estudiant dau quimista Jean-Baptiste Dumas (1800-1884). Estudièt tanben la question de la polarizacion de la lutz per de solucions d'acid tartric e d'acid paratartric. En 1846, aquò li permetèt d'èsser receput a l'agregacion dei sciéncias fisicas.
De la quimia a la bioquimia
Premiers succès e nominacion coma professor
thumb|right|Fotografia de Marie Pasteur en 1899.
A la demanda dau professor Antoine-Jérôme Balard (1802-1876), Pasteur demorèt a París per preparar sa tèsi de doctorat. L'objècte de son trabalh foguèt tornarmai lei fenomèns de polarizacion de la lutz per de liquids. En particular, poguèt demostrar que l'acid paratartric es en realitat compausat d'isomèrs d'acid tartric drech e d'acid paratartric senèstre. Aqueleis acids an de poders rotatòris egaus e contraris que se neutralizan quand son mesclats en quantitats egalas dins una meteissa solucion. Aquelei recèrcas menèron egalament a plusors publicacions oralas e escrichas lo 23 d'aost de 1847 (presentacion de tèsi) e lo 20 de març de 1848 (a l'Acadèmia dei Sciéncias). De mai, lo fisician e matematician Jean-Baptiste Biot (1774-1862), pionier de l'utilizacion de la lutz polarizada per estudiar de solucions quimicas, presentèt eu meteis un rapòrt sus lei trabalhs de Pasteur.
Après aqueu succès, Pasteur foguèt nomat professor de fisica au licèu de Dijon. Tre genier de 1849, venguèt supleant a l'Universitat d'Estrasborg. I esposèt la filha dau rector, Marie Laurent (1826-1910)Lo pareu aguèt cinc enfants : Jeanne (1850-1859), Jean Baptiste (1851-1908), Cécile Marie Louise Marguerite (1853-1866), Marie-Louise (1858-1934) e Camille (1863-1865)., e perseguiguèt sei recèrcas sus la cristollografia. En 1852, foguèt invitat a Leipzig e a Praga per estudiar lei tartrats. Puei, sei descubèrtas foguèron mesas a l'onor en genier de 1853 per l'Acadèmia dei Sciéncias que sotalinhèt l'importància de la disimetria moleculara en causa de seis implicacions dins lei fenomèns biologics.
Lei recèrcas sus lo « fenomèn vitau » dei fermentacions
En setembre de 1854, Pasteur foguèt nomat a la tèsta de la Facultat dei Sciéncias de Lilla, recentament creada. Una tiera d'accidents industriaus dins la fabricacion d'alcòl de bledarava lo menèt a orientar sei recèrcas sus l'origina de la fermentacion. Rapidament, identifiquèt un microorganisme, una levadura lactica, coma causa de la fermentacion alcoolica. Publiquèt sei descubèrtas en aost de 1857. Aquò èra una descubèrta importanta car totei lei trabalhs anteriors pensavan que la fermentacion èra un mecanisme independent dau vivent.
La meteissa annada, Pasteur venguèt administrator e director deis estudis scientifics de l'Escòla Normala Superiora. En decembre de 1857, publiquèt lo resultat de sei recèrcas sus la fermentacion. Lo mes seguent, obtenguèt lo prèmi de fisiologia experimentala per aqueu trabalh e, après aquela descubèrta, decidèt de s'interessar a la teoria de la « generacion espontanèa ». Per aquò, realizèt l'estudi microscopic de l'aire. Gràcias a un sistèma de filtres de coton, isolèt de « gèrmes » capables de trebolar una suspension esterila. Realizèt de mesuras similaras dins divèrsei vilas e en montanha. En novembre de 1860, concluguèt que la poussa en suspension dins l'aire èra « l'origina exclusiva de la vida dins leis infusions ».
Aquela descubèrta aviá una portada considerabla car permetiá d'invalidar la teoria de la generacion espontanèa qu'èra un deis obstacles empachant lo desvolopament de la medecina modèrna. Pasmens, Pasteur se turtèt a una viva oposicion de part dei partisans de teorias advèrsas. En 1861, après aver estudiar lo mecanisme de la fermentacion butiric, completèt sa trobada amb la descubèrta d'un gèrme capable de viure sensa oxigèn.
La descubèrta de la pasteurizacion
Lei recèrcas sus lo vin e lei manhans
thumb|right|Fotografia de Louis Pasteur en 1857.
En decembre de 1862, après la mòrt de Jean-Baptiste Biot, Pasteur foguèt nomat a l'Acadèmia dei Sciéncias. Decidèt de reprendre sei recèrcas sus la fermentacion en vista d'estudiar lei malautiás contagiosas. En 1864, descurbiguèt ansin, en estudiant lo desvolopament dei ferments a l'origina dei « malautiás » dau vin, qu'una aumentacion brèva de la temperatura permetiá de protegir lo beure sensa redurre sei qualitats gustativas. Aquò marquèt lo començament d'una tiera d'experiéncias sus leis efiechs de la temperatura que menèt a la concepcion de la pasteurizacion.
Après aqueu succès, a la demanda de Jean-Baptiste Dumas, Pasteur s'interessèt a l'epidemia de pebrina, una malautiá que tocava lei manhans e menaçava la produccion de seda francesa. Amb l'ajuda de sa femna e maugrat lo decès de son paire, Pasteur anèt a Alès en junh de 1865 per estudiar la patologia. I demostrèt la contagiositat de la malautiá e prepausèt d'accions per eliminar lei manhans contaminats. En particular, mostrèt la necessitat d'eliminar leis uòus eissits de parpalhons tocats per la pebrina per tornar constituir de populacions sanas. En 1867, aquò li permetèt d'obtenir de finançaments especiaus per modernizar son laboratòri. Puei, durant un sejorn a Orleans, s'interessèt au ròtle de Mycoderma aceti dins la fabricacion dau vinaigre. En particular, identifiquèt lo mecanisme de formacion de l'acid acetic e lei riscs d'errors dins la mesa en òbra dau procès. Definiguèt tanben un procès novèu permetent de quadruplar la produccion.
En genier de 1868, menèt una campanha de premsa per sostenir lo desvolopament de la recèrca. Foguèt inicialament censurat per leis autoritats imperialas mai, gràcias a l'ajuda de l'òme politic e istorian Victor Duruy (1811-1894), poguèt publicar son article dins una revista scientifica. Finalament, lo 16 de març, Napoleon III (1848-1870) acceptèt de donar de mejans suplementaris a plusors sabents francés per permetre au país de rivalizar amb leis autrei poissanças scientificas dau periòde. Puei, dins lo corrent de l'annada, Pasteur anèt a Tolon onte melhorèt lei procès de conservacion dau vin.
Lei recèrcas sus la bièrra
De 1868 a 1870, Pasteur conoguèt un periòde mens productiu en causa de problemas de santat. D'efiech, lo 18 d'octòbre de 1868, foguèt victima d'una ataca cerebrala que lo laissèt en partida emiplexic. Poguèt tornarmai trabalhar a partir de genier de 1869 e estudièt de biais per melhorar la seleccion dei manhans per permetre lo redreiçament de la sericultura francesa. Pasmens, lei productors francés apliquèron pauc sei mesuras, au contrari deis Italians e deis Austrians que renforcèron ansin sa posicion.
Après la desfacha de 1870, Pasteur critiquèt tornarmai la manca de mejans de la recèrca e de l'ensenhament superior en França. Puei, durant un viatge en Anglatèrra, s'interessèt ai mejans necessaris per protegir lo most còntra la poussa. De mai, identifiquèt divèrsei « malautiás » de la bièrra e donèt quauquei conseus per limitar lor aparicion. De retorn dins la capitala francesa, concebèt un sistèma de caufatge de la bièrra entre 50 e 55 °C destinat a assegurar sa conservacion.
La pasteurizacion dei liquids
Au començament deis ans 1870, Pasteur deguèt faciar un nombre importanta d'atacas de part dei partisans de la generacion espontanèa. En particular, una descripcion dei levaduras li foguèt demandada per seis adversaris, causa malaisada en causa dei limits dei microscòpis dau periòde. De mai, d'un biais pus generau, per una partida importanta de la comunautat scientifica, èra pas simple d'imaginar d'organismes capables de subreviure sensa oxigèn. Pasmens, en parallèl, d'autrei descubèrtas mostravan l'importància dei resultats obtenguts per Pasteur. En particular, Jean-Antoine Villemin (1827-1892) aviá demostrat la contagiositat de la tuberculòsi. Encara pus important, Casimir Davaine (1812-1882) aviá observat de similituds entre lei ferments identificats per Pasteur e d'elements observats dins lo sang de malauts dau carboncle.
Pasteur decidèt donc d'estudiar l'origina dei malautiás en s'interessant a l'infinidament pichon. Premier, Pasteur demostrèt experimentalament l'interès dei règlas d'igièna definidas per Alphonse Guérin (1816-1895), Joseph Lister (1827-1912) e Just Lucas-Championnière (1843-1913). Puei, mostrèt que lo caufatge a 120 °C d'una mòstra d'urina permetiá d'i empachar lo desvolopament de gèrmes. Conjugat amb la descubèrta de metòdes d'esterilizacion deis objèctes entre 150 e 200 °C, aqueu succès permetèt de melhorar lei condicions d'exercici de la cirurgia e Pasteur venguèt una celebritat mondiala.
La descubèrta dau principi de la vaccinacion
L'estudi dau carboncle
thumb|Retrach de Louis Pasteur en 1878.
A partir de 1877, Pasteur estudièt lo carboncle, una malautiá perilhosa e contagiosa causada per una bacteria relativament aisada d'observar qu'èra estada identificada per Davaine quauqueis annadas aperavans. Pasteur mostrèt la natura viventa d'aqueu gèrme e sa capacitat de se multiplicar dins un environament favorable, compres en fòra de l'organisme. Autre resultat important, diferencièt lei gèrmes liats au carboncle e aquelei liats a la putrefaccion dei teissuts tocats. Lo 30 d'abriu de 1878, publiquèt una teoria dei gèrmes qu'afiermava lo ròtle d'aquelei microorganismes dins l'aparicion, lo desvolopament e la transmission dei malautiás. Per la sostenir, presentèt lei mecanismes de l'epidemiologia dau carboncle.
Se fau nòtar qu'aquelei trabalhs de Pasteur s'integravan dins un ensemble pus larg. En particular, la meteissa annada, Charles-Emmanuel Sédillot (1804-1883) inventèt lo mot « micròbi ». D'efiech, aquò èra vengut necessari car mai e mai de microorganismes èran descubèrts gràcias ai progrès de la microscopia. Sa difusion rapida au sen de la populacion permetèt ai tèsis medicalas novèlas de s'impausar lentament au sen de la comunautat scientifica.
La descubèrta dau principi d'atenuacion