thumb|right|Estats membres de l'OTAN. thumb|right|Drapèu de l'OTAN.
L’Organizacion dau Tractat de l'Atlantic Nòrd (abreujada OTAN ò NATOPer l'anglés « North Atlantic Treaty Organisation ».) es una aliança militara fondada lo 4 d'abriu de 1949 per leis Estats Units d'America e onze autreis estats d'America dau Nòrd e d'Euròpa Occidentala. Destinada a protegir sei membres còntra una ataca de part dei fòrças dau blòt de l'Èst durant la Guèrra Freja, subrevisquèt a la disparicion de l'Union Sovietica en 1991 e veguèt lo nombre d'estats membres aumentar. En 2019, 29 país fasián partida de l'aliança.
Largament dominada per leis Estats Units que provesisson entre 65 e 80% dei fòrças militaras de l'aliança, l'OTAN es l'organizacion militara pus poderosa de la planeta dempuei l'afondrament de l'URSS. En 2019, dispausa de mai de 3 milions d'òmes, de carris de combat, de avions militars, de 400 naviris de guèrra auturiers e de 150 sosmarins. En mai d'aquò, seis estats membres representavan 60% dei despensas militaras mondialas, çò que permet d'assegurar un nivèu d'entraïnament e d'equipament relativament aut.
Lo principi de foncionament de l'aliança es relativament simple que prevei de consultacions obligatòrias dins lo cas d'una ataca ò d'una menaça grèva còntra un estat membre. De mai, tota ataca còntra un membre de l'aliança es considerada coma una ataca còntra la totalitat dei membres. Pasmens, lo tractat prevei de reaccion automatica de part dei país aliat e lo nivèu de respònsa es laissat liure.
Istòria
Formacion
thumb|right|Fotografia de la signatura de l'adesion de la RFA a l'OTAN en 1955.
La formacion de l'OTAN aguèt luòc a la fin deis ans 1940, après la Segonda Guèrra Mondiala (1939-19451937-1945 sus lo teatre asiatic.) dins l'encastre de l'aparicion dei dos blòts qu'anavan se liurar la Guèrra Freja. D'efiech, après la presa dau poder per lei comunistas en Checoslovaquia lo 25 de febrier de 1948 (còp de Praga) e la rompedura dei discussions regardant Alemanha entre lei quatre Grands dins lo corrent dau mes de març seguent, leis estats d'Euròpa Occidentala, inquiets de l'expansionisme sovietic, concluguèron un acòrd d'assisténcia mutuala lo 17 de març de 1948. Dich Pacte de Brussèlas, aqueu tractat gropava França, lo Reiaume Unit e lei tres país de BeneluxAu moment de sa signatura, lo Pacte de Brussèlas èra tanben destinat a protegir lei signataris d'un rearmament d'Alemanha. Modificat en 1954-1955 amb l'intrada de la Republica Federala Alemanda dins l'OTAN, aqueu tractat subrevisquèt coma basa d'una defensa comuna « europèa » fins au Tractat de Lisbona de 2009 qu'entraïnèt sa denonciacion en 2010..
Pasmens, après lo començament dau blocus de Berlin (24 de junh de 1948 - 12 de mai de 1949), aquela aliança apareguèt rapidament limitada en fàcia de la poissança militara de l'Union Sovietica. Per la completar, leis Estats Units d'America abandonèron donc sa politica enebissent la formacion d'aliança militara en temps de patz e comencèron de negociar la creacion d'una coalicion pus larga. Lo 4 d'abriu de 1949, aquò entraïnèt la signatura dau Tractat de l'Atlantic Nòrd que fondèt l'OTAN. En mai dei cinc de Brussèlas, l'organizacion èra compausada deis Estats Units, de Canadà, d'Itàlia, de Portugau, de Danemarc, de Norvègia e d'Islàndia.
Lei principis de basa dau tractat èran la defensa de la democracia liberala, la cooperacion economica en temps de patz e una assisténcia mutuala automatica en cas de guèrra (art. 5). L'intrada de país suplementaris au sen de l'aliança èra permesa e prevista e divèrseis institutions foguèron creadas coma lo Conseu de l'Atlantic Nòrd. Ansin, Grècia e Turquia jonhèron l'OTAN en 1952. L'Alemanha de l'Oèst leis imitèt en 1955. En parallèl, la Guèrra de Corèa (1950-1953) precipitèt leis eveniments amb l'installacion dau centre de comandament dau generau Dwight D. Eisenhower a Rocquencourt dins la region parisenc. Lei país signataris li fisèron la direction de tot ò d'una partida de sei fòrças armadas entraïnant la formacion dau Grand Quartier Generau dei poissanças aliadas en Euròpa (SHAPEPer l'anglés « Supreme Headquarters Allied Powers Europe ».).
La Guèrra Freja
La formacion dau Pacte de Varsòvia
thumb|right|Estats membres de l'OTAN e dau Pacte de Varsòvia en Euròpa en 1955.
Lo rearmament de la RFA, acceptat per permetre l'intrada dau país dins l'OTAN, suscitèt de reaccions vivas de part de sei vesins europèus. Per limitar lo risc d'una reaparicion dau militarisme alemand, URSS prepausèt la reünificacion dau país que seriá vengut un estat neutre. Puei, après lo refús dei poissanças occidentalas, lei Sovietics demandèron de jonhér dirèctament l'OTAN. Enfin, après un segond refús, decidèron de formar la sieuna aliança en vista de negociar la dissolucion simultanèa dei doas organizacions.
Per aquò, Moscòu aprofichèt de discussions entre Checoslovaquia, Polonha e la RDA qu'èran a estudiar la possibilitat de conclure un pacte defensiu còntra la RFA. Donant mai d'amplor au projècte, Nikita Khrushchov obtenguèt la signatura dau Pacte de Varsòvia lo 14 de mai de 1955. Gropant l'URSS e sèt país comunistas d'Euròpa, èra una organizacion de cooperacion e d'assisténcia mutuala. Per leis aliats de l'Union Sovietica, èra tanben un mejan d'assaiar d'aleujar la tutèla de Moscòu. Dins aquò, la manòbra de Khrushchov e lei doas alianças renforcèron mai la division d'Euròpa.
De la formacion de l'aliança a la Destenduda
thumb|right|Fotografia de soudats alemands en 1960, cinc ans après la reconstitucion de l'armada alemanda e l'adesion de la RFA a l'OTAN.
De sa creacion au començament deis ans 1960, l'OTAN conoguèt un periòde d'estructuracion marcat per l'integracion progressiva de l'armada alemanda reconstituida e la formacion de fòrças convencionalas capablas de s'opausar a la superioritat numerica dau camp sovietic. La Guèrra de Corèa (1950-1953) aguèt una importància majora dins aqueu procès car permetèt d'imaginar la possibilitat d'un afrontament dirèct entre lei dos blòts en Euròpa. Òr, au començament deis ans 1950, lei fòrças occidentalas avián d'efectius largament inferiors a aquelei de l'armada sovietica.
Per faciar aquela situacion, l'estrategia generala de l'aliança dins lo corrent deis ans 1950 foguèt de centrar sei plans sus una utilizacion massísa de l'arma nucleara per arrestar tota menaça sovietica e sus la preparacion de linhas defensivas lòng de Ren e d'Ijssel (fins a 1958) puei lòng de Weser e de Lech. En parallèl, un esfòrç d'estandardizacion deis equipaments utilizats per lei diferents membres comencèt. Dominat per lo complèx industriau militar deis Estats Units, entraïnèt pauc a pauc la difusion deis armaments estatsunidencs au sen dei fòrças armadas deis autrei país.
La posicion francesa
A partir de la fin dau decenni 1950, la França dau generau de Gaulle comencèt de se plànher de la dominacion estatsunidenca sus l'aliança. De mai, en 1956 durant la crisi de Suèz, Washington aviá refusat de sostenir la posicion francesa e, au contrari, menaçat lo país de represalhas economicas. Au començament deis ans 1960, París èra donc a cercar de mejans per limitar sa dependéncia a respèct deis Estats Units, çò que foguèt a l'origina dau programa nuclear militar francés.
Au nivèu politic, de Gaulle assaièt premier de donar mai d'influéncia a França au sen de l'aliança. Ansin, tre 1958, prepausèt sensa succès la creacion d'un triumvirat Estats Units - Reiaume Unit - França per dirigir l'organizacion. Aquela revirada lo decidèt de quitar pauc a pauc l'estructura integrada de l'aliança e de donar a París la capacitat de negociar una patz separada dins lo cas d'una guèrra duberta còntra lo blòt de l'Èst. Aqueu procès foguèt lòng e durèt de 1959 a 1967 amb coma etapas principalas lo retirament de la Flòta de Mediterranèa dau comandament aliat (1959), l'enebiment d'estacionar d'armas nuclearas estrangieras sus lo territòri francés (1959), lo retirament de totei lei fòrças francesas – franc d'aquelei posicionadas en Alemanha – dau comandament aliat (1966) e, enfin, la partença dei tropas de l'OTAN estacionadas en França.
Aqueu retirament donèt a França una posicion particulara au sen de l'OTAN fins a la fin de la Guèrra Freja. D'efiech, aquò permetèt au país d'obtenir una autonòmia pus importanta per sa diplomacia que poguèt s'opausar a aquela deis Estats Units sus certanei subjèctes coma, per exemple, la Guèrra de Vietnam. Pasmens, durant lei crisis pus grèvas, coma la crisi de Cuba en 1962, París afiermèt totjorn sensa ambigüitat son apartenància a l'OTAN e son sostèn a Washington.
De la Destenduda a la disparicion de l'Union Sovietica
thumb|right|Estats membres de l'OTAN e dau Pacte de Varsòvia en Euròpa durant la crisi deis euròmissils. thumb|right|Fotografia de carris estatsunidencs en Alemanha en 1985.
Au començament deis ans 1960, lo comolament de la diferéncia numerica a respèct dei fòrças convencionalas dau Pacte de Varsòvia e lo contèxte internacionau novèu dubèrt per la Destenduda entre lei doas superpoissanças permetèron a l'OTAN de definir una estrategia novèla jutjada pus realista. Son aspèct pus important foguèt l'abandon de l'utilizacion massísa de l'arma nucleara au profiech dau concèpte de repòsta graduada. Ansin, d'ara endavant, lei plans militars deis Occidentaus venguèron subretot defensius e preveguèron l'utilizacion de mejans de natura similara a aquelei utilizats per una eventuala ataca sovietica. La premiera consequéncia d'aquela evolucion foguèt de preveire una utilizacion d'armaments nuclears unicament per arrestar una traucada advèrsa. La segonda foguèt de plaçar la linha de defensa principala de l'OTAN dirèctament lòng de la frontiera de la RFA.
La Destenduda permetèt tanben de negociar d'acòrds amb lo blòt sovietic per amaisar lei tensions e empedir un conflicte dirèct. Aquela politica foguèt oficialament mesa en plaça en 1978 amb l'adopcion de dos objectius novèus per l'aliança qu'èran lo mantenement de la patz e lo melhorament dei relacions entre l'Èst e l'Oèst. Aquò favorizèt la signatura dau Tractat de Non Proliferacion deis Armas Nuclearas (1968) e de divèrsei tractats permetent d'empedir una corsa ais armaments (tractat ABM, acòrds SALT I e SALT II).
Dins aquò, aqueu raprochament entre lei dos blòts empachèt pas de crisis. La pus grèva foguèt aquela deis euròmissils que se debanèt de la fin deis ans 1970 au començament deis ans 1980. Comencèt en 1977 quand lei Sovietics installèron sus son territòri de missils de portada intermediària SS-20. Gràcias a sa poissança e sa precision, avián teoricament la capacitat de destrurre totei lei fòrças de l'OTAN en Euròpa. Per faciar aquela menaça, de missils Pershing 2 foguèron desplegats per leis Estats Units a partir de 1978 entraïnant de negociacions lòngas que s'acabèron per lo retirament de totei leis armaments de portada intermediària en 1987.
L'OTAN dempuei 1991
La redefinicion dau ròtle de l'aliança
thumb|right|Fotografia de la 16 cima de l'OTAN en 1999 qu'aguèt un ròtle important dins la redefinicion deis objectius de l'aliança.
Après la disparicion de l'Union Sovietica en decembre de 1991, l'aliança foguèt mantenguda per sei membres. Per aquò, l'organizacion se donèt d'objectius novèus eissits dei conflictes deis ans 1990 coma la Guèrra de Kuwait (1990-1991), lei Guèrras de Iogoslavia (1991-1995) ò la Guèrra de Kosova (1999). Lo premier foguèt lo mantenement de la patz en Euròpa e dins lo rèsta dau mond. Lo segond foguèt la dubertura vèrs lei país d'Euròpa Orientala, compres Euròpa.