Lo nom Escòla de Salamanca (Escuela de Salamanca) foguèt donat al sègle XX a un grop de teologians e de juristas espanhòls del sègle XVI, ligats a l'anciana universitat d'aquela vila, que la doctrina tornèt èsser descobèrta per d'economistasB. Dempsey, « The historical emergence of quantitity theory », in Quartely journal of economica, novembre 1935.Thomas Guggenheim, Les théories monétaires préclassiques, Genève, Droz, 1978, en particular Joseph SchumpeterHistoire de l'analyse économique, 1954 e utilizada pels fondators de la doctrina dels libertarians que ne faguèron los davancièrs de l'escòla austriacaPascal Salin, Libéralisme, 2000, p. 35.Jesus Huerta de Soto, « New light on prehistory of the theory of banking and School of Salamanca », in Review of austrian economics, 1996, n°2.. Designa de biais generic l'ensems de las reflexions que menèron de teologians espanhòls seguent de trabalhs intellectuals e pedagogics començats per Francisco de Vitoria, tornant interpretar la pensada de Tomàs d'Aquin a partir del postulat que las fonts de la justícia, del drech e de la morala se devon pas mai cercar dins los tèxtes sacrats o las tradicions, mas dins l'examen de la natura a la lutz de la Rason.
Quand la Renaissença difusèt dins tota Euròpa, al començament del sègle XVI, las concepcions tradicionalas de l'òme, de sa relacion amb Dieu e amb lo monde foguèron estrementidas per l'aparicion de l'umanisme, per la Reforma, per las grandas descobèrtas e lors consequéncias sus las coneissenças (geograficas sobretot). Aquelas questions novèlas foguèron abordadas per l'Escòla de Salamanca.
Los dominicans Francisco de Vitoria (1546), Domingo de Soto (1560) e Melchior Cano (+1560), puèi Martín d'Azpilcueta (o Azpilicueta), Tomás de Mercado o Francisco Suárez, totes jusnaturalistas e moralistas, son los fondators d'una escòla teologica e juridica un novelum del tomisme a l'epòca de la Reforma. Los subjèctes d'estudis se concentran subretot sul drech de las gents o de la guèrra, l'òme e sos problèmas practics (morals, fins a abordar de questions economicas), mas s'agís pas d'un còrpus vertadièrament unic admés per totes, coma o mòstran los desacòrdis o, quitament, las polemicas importantas entre eles.
A causa de l'espandiment dels domenis tractats, se distinguís doas escòlas, aquela dels Salmanticenses e aquela dels Conimbricenses. La primièra comença amb Francisco de Vitoria (vèrs 1483-1546), e arriba a son apogèu amb Domingo de Soto (1494-1560) e Melchor Cano (1509-1560). L'escòla dels Conimbricenses es formada per de Jesuistas que, dempuèi la fin del sègle XVI avián pres la relèva intellectuala dels Dominicans. D'entre los Jesuistas i a de noms coneguts coma Luis de Molina (1535-1600) e Francisco Suárez (1548-1617).
Drech e justícia
La doctrina juridica de l'Escòla de Salamanca signifiquèt la fin dels concèptes medievals del Drech, amb una revendicacion de libertat inabituala dins Euròpa de l'epòca. Los dreches naturals de l'òme son venguts, d'un biais o d'un autre, lo centre d'interès, per aqueles relatius al còrs (drech a la vida, a la proprietat) o aqueles ligats a l'esperit (drech a la libertat de pensada, a la dignitat).
Drech natural e dreches umans
L'Escòla de Salamanca tornèt formular lo concèpte de Drech natural. Aquel ven de la natura ela meteissa, e tot çò qu'existís segon l'òrdre natural compartís aquel drech. La conclusion evidenta es doncas que totes los òmes partejant la meteissa natura partejan tanben los meteisses dreches coma l'egalitat o la libertat. Fàcia a la concepcion predominanta en Espanha e en Euròpa, considerant los indians d'America coma de menors o incapables, la granda novetat foguèt la reconeissença de lors dreches, coma aqueles de rebutar la conversion forçada o lo drech a la proprietat de lors tèrras. Per que l'òme viu pas isolat mas en societat, la lei naturala es pas limitada a l'individú. Atal, per exemple, la justícia es un exemple de lei naturala practicada dins la societat. Per Gabriel Vázquez (1549-1604) agir amb justícia es un dever dictat per la lei naturala.
Sobeiranetat
L'Escòla de Salamanca destrièt dos poders, lo domeni natural o civil, e lo domeni subrenatural, que son confuses a l'Edat Mejana. Una consequéncia dirècta de la separacion dels poders es que lo rei o l'emperador a pas d'autoritat sus las armas, nimai lo papa per manca de poder temporal. Anèron fins a prepausar que lo poder del dirigent a sos limits. Atal, segon Luis de Molina una nacion es analòga a una societat marcanda que sos dirigents serián los administrators, mas ont lo poder demòra dins l'ensems de sos administrats considerats individualament. Pasmens, lo poder de la societat sus l'individú es pus grand qu'aquel de l'individú sus el meteis, perque lo poder del dirigent es una emanacion del poder divin.
La corona anglesa espandissiá la teoria del poder reial per volontat divina (lo sol receptaire legitim de l'emanacion del poder de Dieu es lo rei), de tal biais que los subjèctes podián pas que respectar los òrdres per pas contravenir a aquela intencion. Fàcia a aquela teoria, divèrses membres de l'Escòla sostenián que lo pòble es lo receptor de le Sobeiranetat, que la transmet al prince dirigent segon divèrsas condicions. Lo principal defensor d'aquela tèsi foguèt benlèu Francisco Suárez, que son obratge Defensio Fidei Catholicae adversus Anglicanae sectae errores (1613) foguèt lo melhor plaidejat de l'epòca de la sobeiranetat del pòble. Los òmes naisson libres per natura e non per servir un autre òme, e pòdon desobeir e tanben destronar un sobeiran injust. Tot coma de Molina, afirma que lo poder politic aparten pas a degun en particular, mas se diferéncia d'aquel darrièr en considerant que lo receptor es lo pòble coma un tot, non coma un ensems d'individús sobeirans. Per Suárez lo poder politic de la societat es contractual dins son origina perque que la comunautat se forma pel consensus de liuras volontats. La consequéncia d'aquela teoria contractuala es que la forma de govèrn natural es la democracia, alara que l'oligarquia o la monarquia apareisson coma d'institucions segondàrias, que son justas pas que se son la causida del pòble.
Drech de las personas e drech internacional
Francisco de Vitoria benlèu foguèt lo primièr que desvolopèt una teoria sus lius gentium (drech de las personas) que sens cap de dobte se pòt qualificar de modèrne. Desvolopèt sas idèas d'un poder sobeiran legitim sus la societat dins l'encastre internacional, en conclusent que l'encastre se deu tanben regir per de règlas justas e respectuosas dels dreches de totes. Lo ben comun de l'univèrs es de reng superior al ben de cada Estat. Aquò significa que las relacions entre Estats deurián pas mai èsser justificadas per la fòrça, mas èsser justificadas pel drech e la justícia. Es çò que fa de Francisco de Vitoria lo creator del drech internacional.
Descompausèt l'ius gentium. Francisco Suárez, que trabalhèt ja sus aquelas categorias plan distintas, distinguissiá entre ius inter gentes e ius intra gentes. Alara que l'ius inter gentes, que correspond al drech internacional modèrne, èra comun a gaireben totes los païses (essent un drech positiu, non natural, deu pas èsser obligatòri a totes los pòbles), l'''ius intra gens o drech civil es especific a cada nacion.
Guèrra justa
Perque la guèrra es un dels piègers mals que pòsca patir l'òme, los membres de l'Escòla ne deduguèron que se pòt pas utilizar dins totas las ocasions, mas sonque per evitar un mal mai grand. Encara es preferible d'aver un acòrdi rasonable puslèu que de començar un conflicte. Qualques exemples de guèrra justa: per sa pròpria defensa, sonque s'existís de possibilitats de succès. S'es condamnada de per abans a l'escac, aquela guèrra seriá pas qu'una rajada inutila de sang Guèrra preventiva contra un tirant qu'es a mand d'atacar Guèrra de castig contra un enemic copable
Mas una guèrra es licita o illicita pas solament en foncion del motiu, mas tanben deu observar tota una seria de condicions suplementàrias : Es necessari que la responsa siá proporcionala al mal; s'utilizam mai de violéncia qu'aquela estrictament necessària, vendriá injusta. Lo dirigent es el que deu declarar la guèrra, mas sa decision es pas una causa sufisenta per la començar. Se la populacion s'i opausa, es illicita. Plan segur, se lo dirigent vòl començar una guerra injusta, seriá melhor de lo despoderar abans e de lo jutjar. Un còp la guèrra començada se i pòt pas far tot, coma atacar los innocents o tuar los ostatges, i a de limits morals. Es necessari de cercar totas las possibilitats de dialòg e de negociacion abans de començar una guèrra, sola es licita la guèrra coma darrièr recors.
Son injustas las guèrras expansionistas, lo pilhatge, per tòca de conversion dels infidèls o pagans, per la glòria, eca.
Vejatz tanben: Doctrina de la guèrra justa
Conquesta de l'America
Al començament del colonialisme, Espanha èra l'unic país europèu ont un grop important d'intellectuals prepausèt d'estudiar las condicions de legitimitat d'una conquesta al luòc d'ensajar de la justificar per de motius tradicionals.
Francisco de Vitoria comencèt son analisi de la conquesta en rebutant los títols illegitims. Foguèt lo primièr que se risquèt a negar que las bullas d'Alexandre VI (gropadas jol tèrme de las Bullas de la Donacion) èran un títol valable de possession de las tèrras descobèrtas. Pas mai la primautat universala de l'emperaire que l'autoritat del Papa (que manca de poder temporal) èran pas acceptablas, nimai una sosmission o una conversion volontària dels indians d'America. Podián pas èsser considerats pecaires o pauc intelligents, mas essent liures per natura e proprietaris legitims de lors tèrras. Quand los Espanhòls arribèron en America, portavan cap de títol legitim per ocupar aquelas tèrras, que n'avián ja.
Vitoria tanben analisèt l'existéncia possibla de motius que justificarián un tipe de dominacion sus las tèrras descobèrtas. Trobèt fins a uèit títols legitims per la dominacion.
Lo primièr qu'indica, benlèu lo mai fondamental, es a respècte de la comunicacion entre los òmes, que constituisson ensems una societat universala. Lius peregrinandi et degendi es lo drech de tot èsser uman de viatjar e de tractar sus tota la tèrra, independentament del govèrn o de la religion de cada territòri. Se los Indians permetián pas lo liure passatge, èra juste de se defendre, e de demorar suls territòris obtenguts per aquela guèrra.
Lo segond títol fa referéncia a un autre drech que l'empachament essent tanben una causa de guèrra justa. Los Indians podián volontàriament rebutar la conversion, mas deurián pas empachar los Espanhòls de presicar, sens que se trovaram dins una situacion analòga a la del primièr títol. Pasmens Vitoria fa remarcar que quitament s'èra una causa de guèrra justa, seriá pasmens inoportuna del fach dels mòrts que poiriá causar.
Los títols seguents, de mendre d'importància, son: Se los sobeirans pagans fòrçan los convertits a tornar a l'idolatria. S'i a un nombre sufisent de crestians convertits, pòdon recebre del Papa un dirigent crestian. S'i a tirania o damatges faches a d'innocents (sacrificis…) Per causa dels partenaris e d'amics atacats, coma los tlaxcaltècas, ligats als Espanhòls mas someses, coma fòrça pòbles, pels aztècas. Lo darrièr títol legitim, pasmens qualificat per Vitoria d'esperel de dobtós, es la manca de leis justas, de magistrats, de tecnicas agricòlas, eca. En totes cases, seriá totjorn motivat per la caritat crestiana e pel ben dels Indians.
Aqueles títols legitims e illegitims satisfaguèron pas l'emperador Carles Quint, perque significavan qu'Espanha aviá cap de drech particular per espandre son empèri, es perque ensagèt sens capitar que los teologians daissen d'exprimir lors vejaires sus aqueles subjèctes.
Economia