Lo mur de Berlin (en alemand Berliner Mauer)La frontièra entre l'Euròpa de l'Oèst e l'Euròpa de l'Èst entre 1947 e 1989 èra mai generalament qualificada de « ridèl de fèrre »., « mur de la vergonha » pels Alemands de l'oèst e « mur de proteccion antifascista » segon la propaganda èstalemanda, foguèt bastit en plan Berlin a partir de la nuèch del 12 al 13 d'agost de 1961 per la Republica Democratica Alemanda (RDA)"dumont", qu'ensagèt atal d'acabar amb l'exòdi creissent dels abitants cap a la Alemanha de l'Oèst (RFA)"dumont""andre_fontaine". Lo mur separava fisicament la vila en Berlin Èst e Berlin Oèst pendent mai de vint e uèit ans, e constituiguèt lo simbòl mai marcant d'Euròpa divisada per la Cortina de fèrre. Mai qu'un simple mur s'agís d'un dispositiu militar complèxe comportant dos murs de 3,6 mètres de naut amb camin de ronda, 302 miradors e dispositius d'alarma, gardias, 600 cans e de fials de fèrre crancut. Prèp de 160 estrajants de la RDA perdèron la vida en ensajant de lo passar, los gardas frontièra èst alemands e soldats sovietics esitavan pas a tirar suls fugitius.
thumb|Vista del mur en 1986, la partida oèst cobèrta de grafitis e de pinturas muralas. thumb|Rèsta del mur de Berlin, 2004 thumb|Dintrada del sector american sul Glienicker Brücke, 1985 thumb|Panèl indicator de l'anciana division alemanda
L'aflaquiment de l'Union sovietica, la perestroika menada per Mikhaïl Gorbachov e la determinacion dels Alemands de l'Èst, qu'organizavan de grandas manifestacions, provoquèron, lo 9 de novembre de 1989, la casuda del « mur de la vergonha », provocant l'admiracion incredula del « Mond liure » e dubrissent la dralha a la reünificacion alemanda. Gaireben tot destruit, lo Mur daissa encara dins l'organizacion urbana de la capitala alemanda de cretas totjorn presentas. Lo mur de Berlin, simbòl del clivatge ideologic e politic de la guèrra Freja, inspirèt fòrça libres e filmes. Ara, fòrça musèus li son consacrats.
Istòria
thumb|left|Sectors d'ocupacion de Berlin, traçat del Mur e punts de passatge (1989).
Abans la construccion del Mur (1945-1961)
Aprèp sa capitulacion lo 8 de mai de 1945, Alemanha foguèt divisada en tres, puèi quatre zònas d'ocupacion jos las administracions sovietica, americana, britanica e francesa, aplicant l'acòrdi sortit de la conferéncia de Yalta. Berlin, la capitala del Tresen Reich, d'en primièr tota ocupada per l'Armada Roja deguèt tanben èsser partejada en quatre sectors repartits entre los aliats. Los Sovietics daissèron alara als Occidentals los districtes oèst de la vila que se trobèron alara totalament enclavats dins lor zòna d'ocupacion, lo sector demorat jol contraròtle sovietic representant , siá 45,6 % de la superfícia de la vila"dumont" Le Mur de Berlin dans l'Histoire; Gérard-François Dumont (universitat de París Sorbona) sus Herodote.net. La posicion e l'importància de Berlin ne faguèt un enjòc major de la Guèrra Freja.
Eveniments en Alemanha
La cooperacion entre las quatre poténcias ocupantas d'Alemanha s'acabèt en 1948 quand l’Union sovietica arestèt sa participacion al Conselh de contraròtle aliat e del comandament Interaliat lo 19 de març de 1948 "Thalmann" Rita Thalmann, article Histoire de l'Allemagne, la République démocratique allemande, Encyclopædia Universalis, DVD, 2007. Los Sovietics de contunh geinavan las comunicacions dels Occidentals amb Berlin Oèst, plan segur per los obligar a abandonar l'anciana capitala del Reich. Del 24 de junh de 1948 al 12 de mai de 1949, Stalin instaurèt lo blocus de Berlin. Totes los transits terrèstres e fluvials entre Berlin Oèst e l'Alemanha Orientala son copadas. Aquel eveniment constituís la primièra crisi majora entre l'Union sovietica e los Occidentals. Mercé a un gigantesc pont aerian organizat pels Estats Units d'America, Berlin Oèst subrevisquèt al blocusAndré Fontaine, article « Guerre froide », Encyclopædia Universalis, DVD, 2007..
En 1949 se creèt de la Republica federala d'Alemanha (RFA) dins la trizona constituïda per las zònas francesa, britanica e americana, seguida de prèp per aquela de la Republica democratica alemanda (RDA) dins la zòna jos ocupacion sovietica"Thalmann". La creacion dels dos Estats assolida la division politica de Berlin. Se comencèt alara de las doas broas a securizar e a barrat la frontièra entre ambedós païses. De doanièrs e de soldats distribuïts sus la frontièra patrolhavan entre RDA e RFA ; de solidas clausuras foguèron mai tard bastida del costat de la RDA.
Legalament, Berlin gardèt l'estatut de vila demilitarizada (abséncia de soldats alemands) partejada en quatre sectors, e independenta dels dos Estats de la RFA e RDA. En realitat, la portada practica d'aquela independéncia es fòrça limitada. En efècte, l'estatut de Berlin Oèst sembla a aquela d'un Land, amb de representants sens drech de vòte al Bundestag, alara que Berlin Èst venguèt, en violacion de son estatut, capitala de la RDA. La vila demorava pasmens lo sol luòc onte los Alemands de l'Èst e de l'Oèst pòdon transitar.
Lo 27 de novembre de 1958, l'URSS faguèt un nòu còp de fòrça pendent « l'ultimatum de Khrushchov » prepausant lo despart de las tropas occidentalas dins los sièis meses per far de Berlin una « vila liura » demilitarizada. Los aliats occidentals refusèronAnne-Marie Le Gloannec, Un mur à Berlin, p. 47 e seguenta..
Causas de la construccion del mur de Berlin
Dempuèi sa creacion en 1949, la RDA vesiá una èrsa creissenta d'emigracion cap a RFA, subretot a Berlin. La frontièra urbana èra dificilament contrarotlabla, al contrari de las zònas ruralas ja fòrça vigiladas. Entre 2,6 e 3,6 milions d'Alemands fugiguèron la RDA per Berlin entre 1949 e 1961, privant lo país d’una man d'òbra indispensabla al moment de sa reconstruccion e monstrant a la fàcia del monde lor flaca adesion al regim comunista "dumont""andre_fontaine" André Fontaine dins Histoire de la guerre froide, t. 2, p. 348 faguèt estat de « prèp de 3 milions »; lo site Berlin.de escrich qu'entre 1945 e 1961, prèp de 3,6 milions d’Alemands daissèron la zòna d'ocupacion sovietica e Berlin Èst. Segon Jean-François Soulet : dins . Emigrar pausava pas de dificultat majora perque, fins a agost de 1961, sufisiá de prene lo mètro o lo camin de fèrre berlinés per passar d'Èst cap a OèstJean-François Soulet, La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen, les Cahiers d'histoire immédiate, n°15, pp. 259-274, çò que faguèron quotidianament de Berlineses per anar trabalhar. Los Alemands nomenavan aquela migracion de la RDA comunista a la RFA capitalista: « votar amb sos pès ». Pendent las doas primièras setmanas d'agost de 1961, rics en rumors, mai de ciutadans èst alemands passèron en Alemagne de l'Oèst via Berlin. E mai, Berlin Oèst aguèt tanben un ròtle de pòrta cap a l'Oèst per de fòrça Chècs e Poloneses. Coma l'emigracion concernissiá subretot los joves actius, pausava un problèma economic major e menaçava quitament l'existéncia de la RDA.
Encara, prèp de Berlineses sont de trabalhadors frontalièrs, trabalhant a Berlin Oèst mas abitant a Berlin Èst o dins sa banlèga que lo còst de la vida e de l'immobilièr èra mai favorable. Lo 4 d'agost de 1961, un decret obliguèt los trabalhadors frontalièrs a se registrar atal e a pagar lors loguièrs en Deutsche Mark (moneda de la RFA). Quitament abans la construccion del Mur, la polícia de la RDA vigilava fòrça als punts d'accès a Berlin Oèst aqueles que designava coma « contrabandièrs » o « desertors de la Republica ».
Coma totes los païses comunistas, a la RDA s'impausèt una economia planificada per Moscòu. Lo plan setenal (1959-1965) se revelèt un escac dempuèi lo començament. La produccion industriala aumentava mens aviat que previst. En efècte, los investiments èran pas sufisents. La collectivizacion de las tèrras agricòlas provoquèt una bassa de la produccion e una escasença alimentària. Los salaris aumentavan mai aviat que previst a causa d'una manca de man d'òbra provocada en partida per las fugidas a l'Oèst. Un important trafec de devisas e de merças, al prejudici de l'economia èstalemanda, passava par Berlin. La RDA se trapèt en 1961 prèp de la casuda economica e sociala"Thalmann".
L'autor William Blum avança coma causa de la construccion del Mur en mai de la captacion de la man d'òbra qualificada de la RDA per l'Oèst, lo terrorisme occidental que se seriá passat en RDA Another Cold War Myth - The Fall of the Berlin Wall William Blum.
La construccion del mur de Berlin thumb|La construccion del Mur, lo 20 de novembre de 1961 thumb|Lo 13 d'agost de 1961, la construccion del mur de Berlin contunha. Aquela foto mòstra d'òmes dels « grops de combat de la classa obrièra » (Kampfgruppen der Arbeiterklasse), organizacion paramilitara èst alemanda, sul costat oèst de la Pòrta de Brandeborg que se tenon exactament sus la linha de desmarcacion.
Lo programa de construccion del Mur demorèt un secret d'Estat del govèrn èst alemand. Comencèt dins la nuèch del 12 al 13 agost de 1961 per la pausa de trelises e de fial de fèrre crancuts a l'entorn de Berlin Oèst"dumont".
Son edificacion se faguèt per de maçons, jos la proteccion e vigiléncia de policièrs e de soldats – en contradiccion amb las afirmacions del president del Conselh d'Estat de la RDA, Walter Ulbricht qu'aviá declarat lo 15 de junh de 1961Entrevista menada per Annamarie Doherr, correspondenta a Berlin pel Frankfurter Rundschau, 15 de junh de 1961. Chronik der Mauer :
Daniel Vernet Le Monde, Novembre 1989 : le mur de Berlin s'effondre, Seuil, París, 1999 ISBN 2-02-038185-0. Bernard Brigouleix, 1961-1989 : Berlin, les années du mur, Tallandier, París, 2001 ISBN 2-235-02297-9. Gilles Freissinier, La Chute du mur de Berlin à la télévision française : de l'événement à l'histoire (1961-2002), L'Harmattan, París, 2006 ISBN|2-7475-9906-X. Philippe Demenet, J'ai vécu le mur de Berlin, Bayard Jeunesse, París, 2007 . Alexandra Novosseloff, Franck Neisse, Des murs entre les hommes, La Documentation française, París, 2007 ISBN 978-2-11-006838-5. Renatus Deckert [Editor], La nuit où le mur est tombé avec Marcel Beyer, Durs Grünbein, Emine Sevgi Özdamar, Thomas Rosenlöcher, Kathrin Schmidt, Uwe Tellkamp, Inculte, 2009 trad. Marie Hermann, ISBN 978-2-916940-19-9. Léon Herschtritt, Die Mauer, Le Mur, Berlin 1961, Éditions La Collection, París, 2009 ISBN 978-2-9534522-0-4
En alemand
Thomas Scholze, Falk Blask, Halt! Grenzgebiet! — Leben im Schatten der Mauer [« Stop ! Zone frontière ! La Vie dans l'ombre du Mur »], Berlin, 1992 . Thomas Flemming, Hagen Koch, Die Berliner Mauer - Geschichte eines politischen Bauwerks [« Le Mur de Berlin - histoire d'une construction politique »], Bebra Verlag, 2001 . Hans-Herman Hertle, Konrad H. Jarausch et Christoph Kleßmann (dir.), Mauerbau und Mauerfall [« Construction et chute du Mur »], Links, Berlin, 2002 . Peter Feist, Die Berliner Mauer [« Le Mur de Berlin »]. 4. Auflage. Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Der historische Ort, Nr. 38) . Joachim Mitdank, Berlin zwischen Ost und West. Erinnerungen eines Diplomaten [« Berlin entre Est et Ouest, souvenirs d'un diplomate »], Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Édition Zeitgeschichte - Band 14) . Axel Klausmeier, Leo Schmidt, Mauerreste - Mauerspuren [« Restes et traces du Mur »], Westkreuz-Verlag, Berlin/Bonn, 2004 . Renatus Deckert (Hg.) [Éditeur]: Die Nacht, in der die Mauer fiel – Schriftsteller erzählen vom 9. November 1989 [« La nuit de la chute du Mur. Des auteurs [au nombre de 25 et venant de plusieurs pays] donnent leurs récits sur le 9 novembre 1989 »], Suhrkamp Taschenbuch:4073, 2009
En anglés
Rory MacLean, Stalin's Nose: Across the Face of Europe, HarperCollins, Londres, 1992
Filmografia
Berlin, vitrine de la guerre froide : le mur Entrvista de l'istorian Claude Quétel, que dirigiguèt la publicacion del Dictionnaire de la guerre froide (Larousse 2008). Le Mur de Berlin, archius televisadas de l'Institut national de l'audiovisuel