Aurès (del berbèr Awras) es un vast territòri montanhós istoric e etnolinguïstic dins l'èst d'Argeria, ont vivon majoritàriament los shauis, un grop berberofòn.
Aquela region èra coneguda dempuèi l'Antiquitat jol nom d'Aurasius mons, toponim latin d'origina berbèra significant «lo mont feram»S. Chaker, Encyclopédie Berbère, dintrada « Aurès ». Aurès èra una partida del territòri de l'anciana Numidia Encyclopédie Universalis/ Numidie. Cal apondre que quand Ibn Khaldun, istorian del sègle XIV, parlava d'Aurès, indicava una zòna geografica mai larga que la de uèiMapa d'Euròpa en l'an 700, partida sud-oèst.
Geografia
Evocacion anciana thumb|Anciana mapa de Djebel Aoures per Luis RINN en 1893. Le recit de Procòpi dins las Guèrra dels Vandals indica qu'en 539, quand lo general bizantin Solomon foguèt enviat pel segond còp en Africa per l'emperaire Justinian, pacifiquèt d'en primièr las províncias de Zeugitana, de Numidia e de Byzacena. Volguèt en seguida sometre Aurès amb una partida de l'armada bizantina comandada per Gontaris, venguda campar prèp del flume Abigas, a costat de Baghaí, una vila alara abandonada aprèp las atacas dels Aorasians. Aprèp un combat perdut, lo general bizantin se deguèt retirar, quand arribèt, amb la rèsta de l'armada, Solomon que li envièt d'ajudas e campèt a mai nautProcòp, Guèrra dels Vandals, libre II.
Situacion
left|thumb|upright=1.3|Releu del Nòrd d'Africa. thumb|Imatge presa dempuèi lo vilatge d'Ighz'ar n Taqqa o Oèd taga dins Aurès.|ligam=Special:FilePath/IMG_1539.JPG
thumb|right|La selva de Bohmama (Chelia) entre la wilaya de Batna e Khenchela.
Lo nom Aurès designa en majora partida tota la cadena orientala del massís d'Atlàs, avent coma representant son suc de Chelia e subretot las ancianas vilas Mascula Khenchela e Lambèse Tazolt.
Segon Ammar Negadi[http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Aureschaoia estudi fach per Ammar Negadi : Segon los Romans e los Numids : Salluste descriu una cadena de sèrras que separa doas regions, l'una maritima (la còsta èst d'Argeria) e l'autra interiora (Tell). Los monts Aurès se terminan pel desèrt de SaharaGustave Boissière, L'Algérie romaine. D'autras fonts indican coma nom de la cadena Auréus clupeus qu'aprèp venguèt Mons Aurasius. Segon los geografs de l'Edat Mejada: Procòpi prepausèt una superfícia qu'anava de a . Ibn Khaldon limita los Aurès pel reialme dels Kutumas, los Zibans, lo Mzab, l'Oèd righ. Ibn Khaldon designa per Aurès, lo reialme dels Zenètas. L'istorian e geograf Francés, Émile Félix Gautier (de l'Universitat d'Argièr) destria l'Aurès oriental de l'Aurès occidental d'aprèp los estudis d'Ibn KhaldounLe passé de l'Afrique du Nord: Les siècles obscurs. Avec 25 illustrations, Émile Félix Gautier p220, p221. Segon los Argerians : pendent l'ocupacion francesa, los responsables de l'Armada de liberacion nacionala (ALN) nomenèron Aurès per Wilaya I que correspond en superficia de a . Aquela superfícia designa lo territòri shaui, que conten una partida de la Hodna fins a la frontièra tunisiana e de Doucen a Aïn M'lila.
Topografia Aurès forma la partida èst de l'Atlàs presaharian que lo trescòl es lo mont Chelia a d'altitud.
Aurès es una region que compren una cadena de montnaha e de planas s'qui s'espandisson sus l'actuala Argeria e l'actuala Tunisia. Es un massís que dona gaire de passatges nòrd/sud, mas qu'es parcialament traversat per una depression sinclinala nòrd-èst/sud-oèst al fons de que raja l'oèd Abiod.
Las Horseshoes son fòrça nombrosas pels rius d'Aurès, las mai conegudas son: Lo Canhon de Ghofi o los « Balcons de Ghofi », L'Horseshoe de Chechar o Taberdga.
Los rius e las estancas : Oèd Abiod (en amazigh Ighzer Amellal), estanca de Timgad, Oèd Abdi (en amazigh Ighzer n'Abdi), Oèd el ahmer (en amazigh Ighzer Azggagh), Oèd Taga (en amazigh Ighzer n'Taqqa), estanca de Beni Haroun Wilaya de Mila, palun de Medghassen (en amazigh Alma n'Imadghassen), palun de Draâ Boltif (en amazigh Alma n'Ighil n'Boltif), Chott Djendli, Chott Tincilt, Oèd El Madher, eca. Los monts : lo mont Chelia() (Batna- Khenchela), lo mont Boarif (Batna), còl du Telmet (en amazigh Tizi n'Talmet), (som dels Cèdres) prèp de Batna, Chechar (Tbessa), Belezma (Batna), Awras (Batna), Mahmel, Mahmed Wilaya de Batna() Bozina), Noacer, lo som d'Oled Ali (en amazigh Tizi n'Ath Ali), lo còl Tifrasin (en amazigh Tizi n'Tifrassin), Djebel Ouled Aïcha (en amazigh Adhrar n'Ath Aicha), Djebel Ben Bouslimane (en amazigh Adhrar n'Ath Bou Sliman), Djbel Ali (en amazigh Ich n'Ali, près de Batna), eca. Las planas : Nerdi (Bouzina dins la Wilaya de Batna) thumb|La piscina circulara e la Font Cauda d'Hammam Essalihine Las selvas: los bòsques de Belezma, los bòsques de Beni-Oudjnan, los bòscs de Beni Amloul (en amazigh Ath Melloul), los bòsques d'Oled Yakoub, selva de Boarif, selva de Legag, eca. Los espacis o pargues protegits: Pargue nacional de Belzma Los oasis : El Kantara, Ghoufi, eca. Los jaces e ressorsas naturalas: ciment, sal, mercuri, fèrre, zinc, coire, argent, aur, plomb, antimòni, fosfats, petròli, gas, fusta, eca[http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Ammar Negadi. font termala: la Font cauda Hammam Essalihine de Khenchela, font de Batna (Kasro), font de Biskra, font de Guelma (hamam Maskhoutine), eca.
Clima
thumb|Lo mont de Boserdon ( a Hammam Essalihine
Los ivèrns son fòça fregs, la temperatura aten a vegada los -18 °C sens factor umids. Los estius son fòrça cauds, fins a 50 °C a l'ombra. Las variacions de temperatura son fòrça importantas dins aquela region del mond.
En Aurès, la temperatura estivala varia de 30 °C a 38 °C.
La quantitat de pluèja indica prèp de 325 mm de mejana annadièr al nivèl de las grandas vilas mas aquelas quantitats son fòrça mai nautas als monts qu'i a de microclimas umids. Las nevadas arriban cada an a partir de la segonda mitat del mes de novembre e fins al començament de març. Los monts demoran nevats fins al mes d'abril veire al començament de mai. Alara que de pluèjas diluvianas son constatadas en Aurès, los damatges son considerables.
Fauna e flora thumb|upright=0.8|Los aglands de l'euse constituisson una partida importanta del regim alimentari en Aurès
Los animals: l'ièna, la lèbre, lo rainal, l'aigla, lo singlar, la cernalha, la Tartuga Hermani, lo chacal daurat, la cigonha blanca, lo guit, lo ganga e lo caracal eca. Lo darrièr leon foguèt caçat al sègle XIX prèp d'Arris. Qualques espècias de peises vivon dins las aigas de rius prèp de Timgad. La vegetacion : fòrça conifèrs e arbrilhons (cèdres, pins blanc, avet, euse, eca.). I a de palmièrs, lo cade, Lo sause, lo ginjorlièr, lo tamarind, los arbres fruchièrs (pomièr, milgranièr, albricotièr, perièr, figuièra, olivièr, ametlièr, eca.)
Istòria
L'Aurès guerrièr, tèrra de revòlta, de conquèsta e d'insomeses en Aurès e sa tribú los shauis totjorn foguèt tèrra de revòltas e de començament de conflites dempuèi l'Antiquitat mas tanben abans"argièr-roi.net" La vida economica del Chaoia d'Aurès.Tradition orale, mémoire collective et quelques repères historiques dans l’Algérie coloniale : le cas des Aurès et du pays chaouiLES BATAILLES DE L'ARMEE DE LIBERATION NATIONALE
Recits istorics de l'antiquitat fins ara left|thumb|Medghassen la sepultura dels reis NumidsSouvenirs d'une exploration scientifique dans le nord de l'Afrique, Jules-René Bourguignat e patriarca dels Zenèts segon Ibn Kheldoun"ReferenceA" Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères thumb|right|Roïnas de Timgad thumb|upright=0.8|Massinissa, rei dels Massíls 206- 203 puèis rei dels Numids 203-148. Ajudèt los Romans a vèncer Cartage.
Lo mausolèu de Medghassen dins Aurès data de 300 ans AbC. S'agís d'un monument numid; es lo mai ancian de l'actuala ArgeriaRecueil des notices et mémoires de la Société archéologique, historique. Aurès seriá estat lo fogal dels Zenèts. Segon l'ipotèsi controversiada d'Ibn Khaldon Medghassen seriá lo patriarca dels Zenèts "ReferenceA".
Los Romans fondèron Lambèsa a Batna coma capitala del sètge roman. Fòrça vilas e capitalas se desvelopèron, Tobna, Timgad (Batna), Cirta e Tiddis a Constantina, Madaura e Baghaï a Khenchela, Theveste a Tebessa, Diana (Zana) a Batna, Ipòna a Annaba, Tibilis e Calama a Guelma, Nicivibus o N'gaous a Batna, Vescera a Biskra, Djemila, Thagaste, vila natala de Sant Augustin, Madaure (M'daoroch) dins la Wilaya de Souk-Ahras, Sitifensium a Setif.
Massinissa, nascut vèrs 238 AbC dins la tribú dels Massíls (Mis Ilès) e mòrt al començament de genièr de 148 AbC, unifiquèt Numidia. Fòrça reis li succediguèron.
Fòrça caps berbèrs se revoltèron enseguida dins Aurès. Tacfarinas (primièr sègle après Crist), combat l'Empèri Roman jol reialme de l'emperaire Tibèri. Faraxen, en 253Comptes rendus des séances - Académie des inscriptions & belles-lettres publié par Ernest Émile Antoine Desjardins, venent del Djurdjura, ataquèt la Numidia romanaMencions de l'insurreccion du Faraxen, amb l'ajuda de cinc tribús, los Quinquegentiani e los Babars e les tribús originàrias d'Aurès, del sud e d'Hodna. Foguèt pres a Lambèsa, a 10 km de Batna vèrs 260 ApC . Las inscripcions qu'indican sa captura pels Romans son a Lambèsa. Se pòt tanben citar lo nom de Iabdas, rei d'Aurès, vèrs 536Histoire de l'Afrique septentrionale (Berbérie) depuis les temps les plus... De Ernest Mercier.
Los Vandals e los Bizantins influencièron la region. De revòltas foguèron contada pels istorians coma dels Zenèts..
Enseguida, los musulmans arribèron per islamizar la region. Koceila e Dihya s'imposèron al nòrd de la region e dins tot l'èst d'Africa del Nòrd.
Al sègle VII, d'aprèp Ibn Khaldun, Aurès èra subretot abitats dels Aurebas, tribú de Koceila, dels Zenèts Djerawa, tribú de la reina Kahina-Dihiya, e dels HoarasIbn Khaldoun, Istòria dels Berbèrs. Las tribús Aurebas son tanben descrichas coma essent originaris de l'actuala Libia"Marin" Au forgeron de Batna; Jean-Pierre Marin; ed. L'Harmattan; 2005; isbn=2747593118 enlinha.
L'unitat politica e administrativa de la Berberiá Orientala e Centrala èra en granda partida realizada per Kusayla que s'èra convertit a l'Islam. Dempuèi alara, un conflicte esclatèt entre aquel cap berbèr e lo cap de las armadas omeias. Cairoan foguèt presa per Koceila, aquel darrièr tornèt al cristianisme. Oqba Ibn Nafaa tuèt Koceila. Dihya, dicha la Kahina, prenguèt lo cap de la resisténcia. Eissida de la tribú dels Djerawa foguèt elegida o nomenada a aquela carga pel conselh de la confederacion de las tribús. Dihya tuèt Oqba Ibn Nafaa segon Ibn Khaldoun, venjant Koceila.
Dihya procedèt atal a la reünificacion de fòrça tribús de l'Africa del Nòrd orientala e del Sud. Dihya vencèt per dos còps la granda armada Omeia mercé a l'apòrt dels cavalièrs dels Ayth Ifren. Regnèron sus tota l'Ifriqiya pendent cinc ans. Dihia foguèt vencuda dins una darrièra batalha contra los Omeias. Foguèt la sola femna de l'istòria a combatre l'empèri omeia. Aprèp la desfacha de la Kahina, la populacion d'Aurès, region a l'encòp entre las actualas Argeria e Tunisia e una partida de l'actuala Libia (la província de l'Ifriqiya), aderiguèt al principis de l'Islam.