La campanha de Polonha es una operacion militara entraïnada per Alemanha, sostenguda per l'Union Sovietica, còntra Polonha dau 1 de setembre au 6 d'octòbre de 1939. Marca lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala en Euròpa. L'ataca aguèt luòc dins lo quadre dei revendicacions dau III Reich en Euròpa Centrala e Orientala. D'efiech, Hitler revendicava la possession de la vila de Danzig, çò que foguèt refusat per Varsòvia amb l'ajuda de França e dau Reiaume Unit. Pasmens, lo 23 d'aost, la signatura dau Pacte Germanosovietic permetiá un acòrdi de partiment territòriau de l'Euròpa Orientala entre Berlin e Moscòu. Aquò permetèt ais Alemands de començar son ofensiva sensa crénher de reaccion ostila de part dei Sovietics. Au contrari, l'Armada Roja jonhèt lei combats lo 17 de setembre per ajudar la Wehrmacht. De son caire, Polonha recebèt l'ajuda de seis aliats que declarèron la guèrra a Alemanha lo 3 de setembre. Dins aquò, organizèron ges d'ataca seriosa lòng de Ren e l'armada polonesa foguèt destrucha en un mes.
La desfacha polonesa foguèt largament la consequéncia de la superioritat numerica e tecnica de seis adversaris. Pasmens, la campanha de Polonha veguèt la premiera utilizacion dau Blitzkrieg alemand basat sus d'atacas combinadas dei blindats e de l'aviacion. Aquò marquèt una revolucion dins l'art de la guèrra en donant un ròtle novèu ai carris.
Après la capitulacion dei fòrças polonesas, lo govèrn s'exilièt per contuniar lo combat. Lo país foguèt inicialament partejat entre Alemands e Sovietics. En 1941, après lo començament de la Guèrra Germanosovietica, tot lo territòri polonés foguèt ocupat per leis Alemands. Aquela ocupacion foguèt fòrça violenta car leis Alemands organizèron l'exterminacion sistematica dei judieus e menèron una repression saunosa còntra lei movements de resisténcia, especialament l'Armia Krajowa.
Contèxte
L'expansionisme alemand
thumb|right|Cambiaments territòriaus d'Euròpa Centrala de 1935 a 1939.
La causa premiera de la campanha de Polonha es l'expansionisme alemand iniciat per Adolf Hitler. D'efiech, lei nazis avián per projècte de conquistar un « espaci vitau » constituït per lei regions istoricas de poblament germanic e per una partida importanta de l'Euròpa Orientala. Per assaiar d'amaisar França, Hitler renoncièt rapidament ai territòris alemands situats a l'oèst, especialament Alsàcia, e prepausèt de reconeisser lei frontieras francesas eissidas dau Tractat de Versalhas en cambi de l'acceptacion d'una tala expansion a l'èst. En 1938-1939, aquela vision – e la menaça d'una guèrra generala – permetèt au III Reich d'annexar la mitat occidentala de Checoslovaquia e de plaçar Eslovaquia sota protectorat alemand. D'un biais pus marginau, Alemanha poguèt tanben annexar la vila de Memel que foguèt cedida per Lituània lo 22 de març de 1939. En parallèl, Itàlia, aliat major d'Alemanha, ocupèt Albania sensa dificultat. Pasmens, aqueleis annexions entraïnèron finalament una reaccion de París e de Londres. Ansin, lei doas poissanças occidentalas assegurèron l'integritat territòriala de Polonha. En parallèl, França e lo Reiaume Unit comencèron de discussions amb l'URSS per organizar una aliança larga còntra Alemanha.
Lo Pacte Germanosovietic
thumb|right|Reparticion prevista e efectiva dei territòris d'Euròpa Orientala partejat entre Alemanha e URSS per lo Pacte Germanosovietic.
Lei discussions entre França, lo Reiaume Unit e l'Union Sovietica foguèron rapidament minadas per dos problemas : Polonha refusèt de laissar de tropas sovieticas sus son territòri. Après divèrsei pressions de part de seis aliats, acceptèt mai sei condicions èran pas acceptablas per lei Sovietics. França e lo Reiaume Unit èran pas lèsts per una guèrra e Moscòu crenhava d'èsser utilizat coma otís per París e Londres en vista de menar la màger part dei combats còntra l'armada alemanda. De mai, la delegacion francobritanica mandada en URSS aviá ges de poder per parlar de plans d'operacions concrèts. En consequéncia, lei Sovietics preferiguèron se raprochar d'Alemanha. D'efiech, Berlin prepausèt un acòrdi economic relativament favorable a l'URSS (exportacion de bens manufacturats en cambi de matèrias premieras), un acòrdi de cooperacion policiera (liurament deis opausants e dei refugiats ostils presents dins cada país) e un tractat de non agression. Signat lo 24 d'aost de 1939, lo Pacte Germanosovietic prevesiá tanben un plan secrèt de partiment de l'Euròpa Orientala entre Alemands e Sovietics.
La signatura d'aqueu plan permetiá ais Alemands de concentrar sei tropas sus lo frònt orientau sensa s'inquietar d'una intervencion sovietica en favor de Polonha. Au contrari, l'Armada Roja deviá egalament atacar Polonha per suspresa quauquei jorns après lo començament dau conflicte.
Lei fòrças en preséncia
L'armada polonesa
thumb|right|Cavalariá polonesa amb un canon anticarri.
En setembre de 1939, l'armada polonesa dispausava de òmes organizats en 39 divisions e 16 bregadas. Leis equipaments pesucs principaus èran constituïts de 210 carris, de 670 carris leugiers, de canons e de 800 avions. Lei soudats èran motivats e leis oficiers competents mai, a respècte de l'armada alemanda, l'armada polonesa mancava de sosoficiers eficaç. De mai, la màger part de son materiau èra tecnicament inferior ais armaments alemands, especialament leis avions. Pasmens, l'artilhariá anticarri èra ben dotada. Au contrari d'una opinion frequenta, la cavalariá ataquèt pas frontalament lei carris alemands. En realitat, lei bregadas de cavalariá polonesas èran de formacion d'elèit, relativament mobilas e equipadas de canons anticarri capables de destrurre la màger part dei carris alemands(fr) Andrzej Nieuwazny, « Lanciers contre Panzers ? À voir… », dins Revue historique des armées, n° 249, « Le cheval dans l'histoire militaire », Service historique de la Défense, 2007, pp. 88-92.. Au finau, en despiech de son inferioritat numerica e de son armament inferior, lo problema principau dei Polonés foguèt lo plan de defensa lineara adoptat per lo manescau Edward Rydz-Smigly. D'efiech, limitèt la quantitat de resèrvas disponiblas per blocar una traucada alemanda e aumentèt l'eficacitat deis atacas blindadas.
L'armada alemanda
L'armada alemanda chausiguèt de concentrar la màger part de sei tropas sus lo frònt polonés. Aquò èra un risc important car França auriá poscut conquistar la riba senèstra de Ren sensa dificultat durant lo mes de setembre. Pasmens, lo comandament francés crenhava de pèrdas importantas e ausèt pas organizar una ataca vertadiera. Ansin, Alemanha poguèt alinhar 1,5 milions d'òmes (60 divisions) que dispausavan de carris, de canons e de avions(fr) Paolo Matricardi, La Grande Encyclopédie des avions de combats, Altaya, 2013, p. 262.. Innovacion importanta, una partida dei fòrças blindadas èran organizadas en division blindada en contacte amb l'aviacion. Aqueu sistèma aguèt un ròtle decisiu dins lei combats gràcias a sa poissança de fuòc e sa mobilitat.
Pasmens, se lei fòrças alemandas de setembre de 1939 èran tecnicament superioras a l'armada polonesa, aquela diferéncia de mejans es de nuançar. D'efiech, lei carris utilizats èran principalament de Panzer I () e de Panzer II () qu'èran fòrça vulnerables ai projectils anticarri polonés. Lei carris eficaç èran finalament relativament rars : 98 Panzer III e 211 Panzer IV. Dins la logistica, l'usatge dau cavau èra fòrça frequent. Au finau, la facilitat dau succès alemand foguèt fòrça ajudada per lo desplegament linear dei tropas polonesas lòng de la frontiera.
L'armada sovietica
L'armada sovietica engatjèt una part limitada de sei fòrças dins la campanha de Polonha. Pasmens, l'efectiu mobilizat èra constituït de 33 divisions e 11 bregadas siá a òmes alinhant canons, carris e avions. De mai, plusors unitats dau NKVD foguèron engatjadas sus lo teatre d'operacions per caçar lei foncionaris, leis oficiers e lei membres de l'elèit polonés. L'ensemble d'aquelei fòrças foguèron organizats en dos frònts comandats per lei generaus Semyon Timoshenko, Mikhail Kovalyov e Nikolai Vatutin(ru) Г. Ф. Кривошеев, Россия и СССР в войнах XX века: потери вооруженных сил, статистическое исследование, Greenhill 1997..
L'armada eslovaca
Protectorat alemand dempuei la presa de contraròtle de Checoslovaquia per la Wehrmacht en març de 1939, Eslovaquia aguèt un ròtle de sostèn dins la campanha. Engatjèt ansin 3 divisions d'infantariá plaçadas sota la direccion dau generau Ferdinand Catlos. L'ensemble d'aquelei fòrças representava òmes.
Debanament
La batalha dei frontieras
thumb|right|Avançada de Panzer IV alemands dins una vila polonesa.
L'invasion alemanda de Polonha comencèt lo 1 de setembre de 1939 a 4h45La data inicialament fixada per Hitler èra lo 26 d'aost. Pasmens, après la signatura dau tractat d'assisténcia anglopolonés, assaièt de negociar amb Londres.. Per justificar l'ataca, leis Alemands organizèron una ataca faussa sus un de sei pòstes frontaliers. Pasmens, mau organizada, l'operacion mau capitèt e l'informacion circulèt pauc. L'ataca iniciala aguèt luòc sus tota la longor dau frònt mai se concentrèt principalament dins la region de Danzig. Per aquò, de formacions blindadas foguèron encargadas de rompre lei defensas polonesas. En despiech de còntra-ofensivas, leis Alemands capitèron de passar dins plusors sectors e lei Polonés, secutats per lei populacions alemandas de la region, subiguèron de pèrdas importantas. Entre e civius germanopolonés foguèron tuats per l'armada polonesa durant la campanha. Aquò entraïnèt de represalhas fòrça saunosas de part dei SS (en particular dins la vila de Bydgoszcz).
Lo 3 de setembre, la III armada alemanda, basada en Prússia Orientala, ataquèt a son torn. Tre lo 4, intrèt en contacte amb leis unitats de la Wehrmacht en provenància de Pomerania. Pasmens, durant sa retirada, lei Polonés poguèron destrurre lei pònts de Vistula. Leis Alemands ataquèron alora Gdynia que foguèt defenduda per sa garnison fins au 19. Dins aquò, òmes s'escapèron en direccion de la peninsula de Hel onte lo generau Józef Unrug resistiguèt fins au 1 d'octòbre. En parallèl, au sud, lei Polonés deguèron faciar una ofensiva menada per lei tropas de montanha alemandas dins lei Carpatas. Après tres jorns de combats violents, leis Alemands passèron lei defensas polonesas e intrèt sensa combat dins Cracòvia (6 de setembre).
Dins lo centre, l'armada alemanda assaièt d'avançar en direccion de Varsòvia per lo nòrd e per lo sud. En despiech d'una resisténcia viva, la Wehrmacht poguèt infiltrar lei linhas polonesas e menaçar dirèctament la vila. En fàcia d'aquela situacion, l'Estat-Major polonés abandonèt divèrseis idèas de còntra-ofensivas e ordonèt una retirada generala per assaiar de restablir una defensa coerenta. L'ofensiva francesa prevista sus lo frònt de l'Oèst deviá permetre d'organizar una còntra-ofensiva eficaça.
L'avançada vèrs Varsòvia
thumb|right|Carri polonés 7TP durant la campanha.
Lo 5 de setembre, la defensa dei frontieras èra acabada e lo manescau Edward Rydz-Śmigły ordonèt a sei tropas d'utilizar divèrsei corrents d'aiga (Bobr, Narew, Vistula e San) per restablir una linha defensiva. Per empachar aqueu redreiçament, leis Alemands passèron lei rius sensa esperar l'arribada de sostèns. En mai d'aquò, l'Estat-Major alemand autorizèt una ataca de Guderian en direccion de Brèst per empedir una concentracion de fòrças polonesas a l'oèst de Varsòvia.