El Pont de Suert es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha, capitala de la comarca de Nauta Ribagorça.
Perimètre del territòri
Istòria Lo municipi actual es format de quatre ancians municipis, ajustats en 1968 : Llesp: Llesp, Les Bordes, Casós, Castilló de Tor, Gotarta, Igüerri, Iran, Irgo, Sarroqueta de Barravés e Viuet; Malpàs: Malpàs, Casòs, Castellars, Erillcastell, Erta, Esperan, Massivert, Montiberri, Peranera e Raons; El Pont de Suert: el Pont de Suert, Ventolà, les Cases d'Aragó e Cellers, desparegut sota les aigües del barratge d'Escales; Viu de Llevata: Viu de Llevata, Abella d'Adons, Adons, la Bastideta de Corroncui, la Beguda d'Adons, Corroncui, Perves e Pinyana.
Toponimia el Pont de Suert Las fòrmas ancianas son castro Suberte en 955, 958, villa que dicitur Suverte en 978, in pau Sovertense cap a 1000, pago Sovertense e Suverte en 1015, castrum de Ssuert en 1095, Lo Pont de Suert en 1240 o 1247, etc. Çò qu'importava a l'epòca, èra lo monestièr de Lavaix e lo pont, que serviá per totis los vilatjòts. La val èra desèrta, pr'amor dels moros e Soverte èra pas una vila, quitament se se parlava d'un pagus Sovertensis. Dins lo nom, i a dos còps lo mot pont, coma arriba dins los païses qu'an cambiat de lenga (çubi designa lo pont en basc). Auèi lo nom del Pont designa la vila : « anirem al Pont », « la gent del Pont »; n'èra atal a temps passat, en basc, ambe un derivat de çubi, *çubĭrĭ-ti, que designava tot lo pagus o airal del Pont de Suert, iri, « vilatge, vila, ciutat », -ti es un sufixe d'adjectiu coma dins baso-ti, « campèstre, salvatge ». Donc *çubĭrĭ-ti significa l'(airal) del vilatge del pont. Los notaris, de sègles après, utilisavan l'adjectiu Subertensis, sense se mainar que -ti valiá çò meteis que -ensis. Dins las nautas vals catalanas, iri e uri deguèron coexistir : Irgo e Iran d'una part, Creixenturri, Asnurri, Canturri de l'autra. La diferéncia ambe Sort es que i a iri al lòc de uri Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 https://web.archive.org/web/20210810091208/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558.
Llesp La prononciacion es ['ʎesp]. Las fòrmas ancianas son infra territorio Lespetano en 819, Bal Lespetana en 874, in valle Lespetana en 892 (la formacion adjectivala -itanus, -a es signe de l'importància de Llesp), in Lespe en 1015, 1076-94, Loch Dalesp en 1359 (« lòc de Llesp », es un cens copiat per d'escribas orientals, plen de confusions entre e e a). A Barruera, Joan Coromines reculhiguèt lo nom Lespedàna, ensemble de camps e de prats que confrontan ambe'l territòri de Llesp, signe que lo nom, creat per l'usatge administratiu, aviá penetrat dins l'usatge popular (evolucion del -t- en -d-, mès L- iniciala non palatalizada, d'una fòrma mièja-sabenta). Lo nom Llesp conten lo mot leçe (sinonime leize), « espeluga, avenc, bauç, gòrja » e tanben « valat, fossat ». A Llesp, l'informator parlèt d'un trauc o espeluga d'ont sord una vabor, sul travèrs que tresplomba lo vilatge. L'etime es donc clar leç-pe (o benlèu *léçepe, puèi casuda romanica, o dejà basca, de -e- intermediàri), « jos l'espeluga », ambe be o pe qu'altèrnan (cambiament normal de z+b en zp, mès dins lo paleobasc extrème oriental, dominava la varianta pe) Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 68-70 https://web.archive.org/web/20210804082845/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23627. Malpas La prononciacion es [mal'pas]. Las fòrmas ancianas son Malpas en 1172, 1113 e 1281, Mal Pas en 1359. Malpàs se tròba sus los travèrses escalabroses de la sèrra que s'acaba serra ambe'ls Pics d'Erta e de Cerví Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 144 https://web.archive.org/web/20211028083442/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=24745. Gotarta La prononciacion es [go'tarta] e de còps [bo'tarta]. Las fòrmas ancianas son Gotarta après 1203, en 1496, Gotarda en 1553. Sembla un nom prelatin, bascoïde. L'origina pòt èsser *gorta-arte, « entre, espaci intermediari (arte) las tèrras comunautàrias, ont assemblan lo bestiar ». Gotarta pòt èsser estat un tal lòc, puèi un establiment uman estable. La dificultat es -a final. Una autra solucion seriá *Agor-tarta, « la mata seca » (agor = sec). Tarta seriá « romegàs, planta d'albres joves, lenha que se copa ». La segonda solucion règla lo problèma de la finala. Es un nom diferent del paronime Gotarda, nom patronimic d'origina germanica Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 372-373 https://web.archive.org/web/20210724015042/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=20812. Viu (de Llevata), Viuet La prononciacion es ['biw]. Las fòrmas ancianas son kastro Vivitano en 979, in kastro Vivo en 1020, castro de Vivo ad Lavata en 1064, Viu en 1359, etc. I a plan de paronimes. I a doás explicacions en bigo (bigo > bío > biu) , una basca e una autra germanica. L'explicacion basca, coërenta ambe'l païsatge toponimic, se basa sul mot bigo, « forca de doás puntas », que en toponimia pòt aver un sens idronimic (jonhent, etc). Per l'explicacion germanica, Bigo e tanben Wigo, que foneticament pòdon menar a Viu, Biu son de noms de personas atestats en Catalonha (lo comte Bigo de Ribagorça, 806, l'avesque Wigo de Girona, 922) Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VIII, p. 81-84 https://web.archive.org/web/20251116183639/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=47528. Viuet La prononciacion es [bi'wet]. Las fòrmas ancianas son Vivo en 1083, 1093, 1117, Vivum en 1117, Uiuo en 1118-1119, Viu en 1554. La fòrma diminutiva es donc recenta. Veire lo precedent per l'etimologia . Llevata Es lo nom de doás comarquetas pirenencas, aquesta del Flamicell a la Creu de Perves, l'autra es la nauta val de Manyanet. La prononciacion es [la ʎe'bata], [biw de ʎe'bata]. Las fòrmas ancianas son Vivo Lavata al començament del sègle XI, Vivo ad Lavata en 1064, Viu a Lavata en 1072. La caracteristica de las doás vals es la granda extension de pastencs, sense bòsc, sus un terren plan inclinat. En Ribagorça, l- darrèr consonanta se pronóncia [ʎ]. Donc, de mots coma gleva o glera sonan [gʎ-]. Mès g, consonanta pus febla que las sordas, tend a s'amudir, en se fondent ambe l. D'aquí las fòrmas ['ʎeba] e ['ʎera], per gleva o glera. Llevata es donc lo resultat de glebata, plural latin de glebatum. Los dos airals son glevoses, al sens de « erboses ». -T- intervocalic s'es conservat sord, pr'amor de la fonetica precatalana. Las versions de tipe Lavata ambe a per e son degudas a l'assimilacion. Lo tractament en ʎ de -l pòstconsonantica foguèt pus espandit a temps passat Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 72-73 https://web.archive.org/web/20210806043135/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23650. Sarroqueta de Barravés Sa representa l'article arcaïc vengut de ipsa, -roqueta es lo diminutiu de ròca e corrspond generalament a un castèl, una fortalesa. Barravés es ara inusitat popularament. La vall de Barravés es la val nauta de la Noguera Ribagorçana, de l'Hospital de Vielha e Aneto d'aquí al jonhent ambe la val de Boí. Las fòrmas ancianas son Barraues, cap a 1080, valle Barrabensi, ambe varianta Arravensi, puèi Barrabés, dins un document de 1068, mès copiat en 1433, Barraues en 1092, valle Barravensi en 1083, Barraves en 1105, etc. Los barrabés son los abitants de la bassa val de Boí, autrament [loz barra'bezos] a Gotarta. Lo sufixe -és del catalan occidental ven del latin -ensis. Barravés pòt venir del nom germanic de persona Barrau (nom probable de senhor), enrasigat tant en Catalonha coma en Lengadòc. La finala pòt venir de -ald, -aldu cambiat en -al.lu > au(l), associat a Ber-, Bar-. I agèt superposicion de Bar-- o Berrad- ambe Berwald, çò qu'explica la -rr- dobla. Per las fòrmas en Arr-, i a benlèu una contaminacion d'un autre nom germanic d'una persona de l'airal, Arrau Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 355-358 https://web.archive.org/web/20260113200013/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=6154. Corroncui Es a associar ambe Corronco, granda cima del territòri de Durro. I a lo vilatge vièlh e lo nuèu. Lo vilatge èra situat al pè d'una prominéncia rocosa en fòrma de bòça o morrèl, pas briga ponchuda, lo Tossal de Corroncui. La prononciacion es [korruŋ'kuj]. Ven d'una anciana fòrma bascoïda *kunkurru > kurrunku (metatèsi), ara lo basc kunkur(r), « bòça ». Corronco de Durro es un massís larg, enòrme, pas briga ponchut. Lo sufixe ibèrobasc -ŏi (> -ui) s'i ajusta per Corroncui Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. III, p. 441-442 https://web.archive.org/web/20251107001403/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=63487. Castilló de Tor I a un castèl de Castilló de Tor, fòrma redondanta actuala. Castilló es un diminutiu de castèl, del latin castellum ambe'l sufixe diminutiu -ion- (latinizacion castellionem). Lo sens es de « fortalesa, castèl pichon »Jacques Astor, Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France, ed. du Beffroi, 2002, p. 207Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, volume III, n° 26 720. Tor. Lo nom es pas popular. Las fòrmas ancianas son Thoro cap a l'an 1000, en 1015, 1020, Castellone ad Tauri en 1040, Castello Atoro en 1094 e 1095. D'après las fòrmas de 1040, 1094, 1095, lo nom èra Ator(o). Las autras manifèstan una aferèsi per confusion ambe la preposicion a. Lo -t- intervocalic se consèrva dins aquelas vals [de parla bascoïda anciana]. Fa pensar al nom de l'Ador, atestat Aturris tanlèu l'Antiquitat. Aturris es un allotròp del nom de las fonts, l'ibèrobasc Iturri, qu'a donat Dorres en nauta Cerdanha (Etorres en 897, Edors en 1011 etc). La grafia en au de 1040 es una latinizacion abusiva. Dins d'autres cases, Tor es pas un nom d'aiga (veire per exemple Tor) Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 293-294 https://web.archive.org/web/20210729030453/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=43702. Casós Casós èra del municipi de Llesp, mentre que Casòs èra del de Malpàs. Joan Coromines indiquèt dins Estudis de Toponímia Catalana qu'aquels dos toponimes èran prelatins. Son benlèu aparentats ambe'l basc comun gazi, « salat » o gazitu, « salar », e al còp ambe'ls mots gazna e gazto, « formatge ». De mai, los sufixes -òs e -ós menan dins la direccion del basc. Se pòt supausar que lo basc gazi aviá una varianta ibèra o dialectala kaç- ambe la sibilanta intervocalica sonorizada pel romanic. [Cal precisar que i a pas de distincion fonematica entre k- e g- dins de lengas coma l'ibèr e quitament lo basc. Signat J.C.] Signat J.F.C. Joan Coromines, etc Onomasticon Cataloniæ, vol. III, p. 300 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13333. Castellars o Castellàs Ven del latin castellare, « ensemble pichon fortificat o territòri associat a un castèl ». Signat J. F. C. Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. III, p. 308-309 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13457. Comparar ambe Lo Castelar (Agenés). Irgo, Iran Son dos vilatges que l'explicacion d'un pòt mutualament corroborar e afortir la de l'autre. Iran es lo basc iri andi, « vilatge grand » e Irgo es iri-ko, « vilatge pichon », ambe'l sufixe diminutiu -ko. Ara Irgo es un pauc pus grand que Iran, mès Irgo es pus près del fons de la val del Pont de Suert e donc expausat, a temps passat, a las incursions dels moros. Donc la diferéncia d'importància deviá èsser dins l'autre sens que non pas ara. Clot de l'Alígol, dins lo territòri d'Irgo, pòt èsser una forma derivada d'Irgo: iriko-le, ambe un sufixe -le pas estranh al basc modèrne, ara es un sufixe d'agent. Veire Gósol. Signat J.C. e J.F.C. Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 443 https://web.archive.org/web/20211201193954/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22054Joan Coromines, Estudis de Toponímia Catalana, vol. I, p. 207-208. Igüerri