Vall de Cardós es un municipi de la província catalana de Lhèida, de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Sobiran.
Toponimia Cardós La prononciacion es [kar'dos]. Lo gentilici es [kardo'zeŋs]. Las fòrmas ancianas son Cardosedanam en 824, in valle quam vulgares dicunt Cardosa en 849, Valle Cardossa en 930, Valle de Cardose en 891-895. Ven del latin Vallis Carduosus, « val de cards, de cardons ». Vall Cardós se mudèt en Vall de Cardós. Signat JFC Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. III, p. 273 https://web.archive.org/web/20251119113104/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13028. Ainet de Cardós La prononciacion es [aj'net] o, pas tan sovent, [ej'net]. Las fòrmas ancianas son Asnet en 1120, Aynet en 1281. L'etime es asinetum, « lòc ont fan venir d'ases ». Se pòt que lo nom siá un calque del basc *astotegi, « pargue d'ases » (asto, « ase », tegi a la valor collectiva de -etum e en mai significa « ostal, edifici ») Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 41-42 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=416. Estaon Estaon es lo vilatge principal de la val dita lo vallat. La prononciacion es [asta'on], [esta'on], etc. La val del riu d'Estaon es [la ri'bera del ba'ʎat], [lo ba'ʎat]. Las fòrmas ancianas son Vallato e Vallatello en 839 (lo primièr es Estaon, o tota la val, e lo segond sa depéndéncia Anàs), Estaon en 1120, data d'aparicion del nom. L'etime es lo latin statio, -onem, « arrèst », aplicat als lòcs de residéncia e per extension als tropèls qu'amontanhan (la motivacion del toponime es probablament aquesta). L'evolucion de -ti- es confòrma a la fonetica catalana, mès l'n finala es conservada per arcaïsme [parlars d'origina anteriors a la catalanizacion] Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 151 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13490. Anàs La prononciacion es [nas], [a'nas]. Las fòrmas ancianas son Anas en 1120 e 1281. La terminason deu èsser l'ibèrobasc -atze e lo primièr element es probablament lo basc andi, « grand » Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 186 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2705. Lladrós La prononciacion es [ʎa'dros]. Las fòrmas ancianas son Labroso (error per Ladroso) en 839, Ladros en 1120 e 1281. Lo nom ven del bòsc de Lladrós e mai que mai del nom de l'albenca, aubar (partida tendra de la camba de l'albre, qu'environa lo còr), del celtic comun latro-, que per comparason sembla venir del nom d'un sinonime de bracae, « cauças, bragas ». Lo mot es conservat localament : palharés llaire e aranés ladre, dins lo sens vegetal Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 186 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2705. Cassibrós L'escais-nom es picapedrers, pica-roques, pica-roquers. Parlan del Bòsc de Cassibrós ['boz de kasi'bros], del Pui de Cassibrós, etc (Pep Coll, El parlar del Pallars, p. 120). Las fòrmas ancianas son Carcebros, Carcibros en 1120, Carcibrus en 1146, Carcibros en 1174, 1257-1269, Carsibros en 1281, etc. L'etime deu èsser *kartze buruz. *Kartze, representat per lo basc modèrne hartz, « terren peirós ». Lo basc buruz significa « gaitant, en fàcia, davant »; lo sens global es « davant lo terren peirós » Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. III, p. 301-302 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13382. Surri La prononciacion es ['surri]. Las fòrmas ancianas son Surris en 777 e 849, Surri en 1120 e 1281. S'agís d'un nom ibèrobasc. Lo radical es çur, « fusta, lenha », que deviá èsser ancianament çurr(a), ambe l'article -a e rr dobla. Coma u ibèrobasca èra una vocala de quantitat indiferenta, sa romanizacion podiá menar a [u] o a [o], donc per exemple, Sorre, ancian municipi d'Altron, ara de Sort. Se pòt que lo -i de Surri, vocala barrada, aja jogat un ròtle en favor de u Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 167-168 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=93735. Bonestarre La prononciacion es [bones'tarre], Bonastarri (a Sopeira), Bonastarre. Las fòrmas ancianas son Bonestarre, un pauc après 1100, en 1109, en 1120, Benestarre e Benescarre (error evidenta) en 1281. Dins l'epòca de bilingüisme, lo basc, gràcias a son jòc entre r, fòrma sense article, e la fòrma articulada -rra, cambiava quasi sistematicament lo romanic -AR(E) en -arre. Bonestarre representa lo romanic Bonestar o Benestar. Lo mot conegut en catalan e en general en romanic es benestar. Benestar pòt venir Bonestar- per contaminacion del mot basc on, que vòl dire « bon » Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. III, p. 70-71 https://web.archive.org/web/20260115025214/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=9967.
Nòtas