Mequinenza es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon. La municipalitat aperten dins la comarca del Bas Cinca. Es plaçada en l'extrèm oriental de la província de Saragossa e plaçada en la confluéncia de tres rius, l'Ebre e lo Segre, que pauc abans a recebut las aigas del Cinca. Lo sieu tèrme municipal a 307,45 km². La siá restanca, conegut coma Mar d'Aragon, bastit entre 1957 e 1964, a jonhètz capacitat de 1.530.000.000 m³ e es òm dels mai grans d'Espanha.
Economia esquèrra|vinheta|330x330px|Mequinenza. La siá economia es basada en l'industria, la minería del carbon, la manufactura texila, la ramaderia porcina e ovina (e mai se aquestas darrièras se tròban ja en regresión), jonhètz creissenta agricultura de seca (almendros, olivos e de granatges) e regadío orientat cap al cultiu d'arbres frutales tales coma cerezos e de perseguèrs. Existís tanben jonhètz industria toristica amb granda potenciala de futur mai que mai mercés a la pesca e a la cultura. Mequinenza Recep visitants estrangièrs arribats practicament dempuèi los cinc de continents.
Las minas de lignito foguèron intensament espetadas pendent las doas de guèrras mondialas; lo transpòrt s'efectuaue per l'Ebre o per rota. A l'ora d'ara aquesta activitat se tròba entièrament en decadéncia, e mai se antiguamente i aviá permés a Mequinenza possedir jonhètz flòta de 16 llaüts (embarcaciones que transportavan lo carbon de Mequinenza e avián jonhètz capacitat de carga de 18 a 30 tonas), ja despareguda.
Òm dels principales referents industriales de la localitat es lo Polígono Industrial "Riols" plaçat en l'extrèm nordeste del tèrme municipal en lo limit amb la província de Huesca. Se tracta d'un espaci estrategic que dispausa de bonas comunicacions, a mièja ora de l'estacion d'AVE Lhèida-Pirineus, a ora e vint menutas de Saragossa e Tarragona e a près de doas oras de Barcelona. Lo Polígono "Riols" compta tanben amb una bastissa CEEI (Centre Europèu d'Entrepresas e Innovacion) aperat Centre de Emprendedores de Mequinenza consacrat a la començada de nòvas entrepresas de recenta creacion que vòlgan s'assolidar dins lo mercat. Lo centre fa partida de la Ret Aragonesa de Centres de Emprendedores (Ret ARCE).
Lenga Mequinenza es un pòble bilingüe, doncas se plan la lenga oficiala es lo castelhan, la lenga mairala es lo mequinenzano, un dialècte del catalan. Mequinenza es totjorn estat una municipalitat qu'a ensajat dignificar la lenga que parla e en aqueste sens ja en los primièrs ans de la democracia, foguèt cabecièra en defensa de la siá lenga.
Lo 1 de febrièr de 1984 s'amassèron en lo Castillo de Mequinenza los cònsols dels ajuntaments de la zòna catalano-parlante d'Aragon amb lo conselhièr de cultura del Govèrn d'Aragon, José Bada Paniello. En aquesta session de trabalh s'elaborèt lo document conegut amb lo nom de Declaracion de Mequinenza que donèt origina a l'acòrd soscrich entre lo Govèrn d'Aragon e lo Ministèri d'Educacion e Sciéncia per poder implantar la matèria volontària del catalan en los centres d'ensenhament de las municipalitats que volguèron s'aderir.
Istòria Cal destacar l'importància que qualques autors an donat la situacion dins aquesta zòna de la vila iberica de Octogesa, que joguèc un papièr important en lo desvolopament de la batalha de Ilerda. Dempuèi 1983 e coma part dels programas d'investigacion del Musèu de Saragossa, en collaboracion amb l'Ajuntament de Mequinenza e lo supòrt de la Deputacion Generala d'Aragon se menèron a tèrme jonhètz seria de catacions en tres luòcs: Los Castellets, Barranc de la Mina Vallfera e Riols I.
Los Castellets: un espaci clau per la coneissença del pas dels pòbles de l'Edat de Bronze tardía a la cultura dels camps d'urnas. Lo conjonch se compausa d'una colònia sobratz un estribo en lo riu Ebre, entornejat per doas tors, jonhètz paret e jonha resòlv, al bòrd de doas necrópolis. Es l'unic de tot Aragon que se son trobats en el amassa necrópolis de inhumación e incineracion. Barranc de la Mina Vallfera: se menèt a tèrme en el jonhètz campanha de catacion d'emergéncia en aqueste luòc, en descobrint un grop fòrça important de aldeas necrópolis e datacion finala neolítica. Riols I. En octòbre de 1985 se menèt a tèrme la primièra campanha de catacion d'emergéncia que descriviá un assentament de caracteristicas similaras a las del Barranc de la Mina Vallfera. La conservacion d'aqueste jaciment permetèt iniciar los estudis qu'apuntèron que datava del periòde final del Neolítico.
Nombrosas pinturas e grauats associats son estats trobats en Mequinenza, pertenecientes a l'Art rupestre de l'arc mediterranèu de la Peninsula Iberica, considerat Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO en 1998.
Antiquitat e Edat mejana La preséncia de fragments de ceramica “sigillata” decorada en de divèrses espacis amien a indicar jonhètz aucupacion romana. Julhet César en la siá òbra “De Bèl Civili” fa referéncia a la populacion de Octogesa que qualques istorians plaçan en Mequinenza.:"Presa aquesta resolucion, comandan prene de barcas per tot l'Ebre e las condusir a Octogesa. Èra aquesta vila a la ribièra de l'Ebre, distante vint milas dels reales. Dispausan aicí formar un pont de barcas, e en fasent passar doas legions pel Segre, fortifican lo sieu camp amb un barrat de dotze pès".Lo toponim de Mequinenza procedís de la tribu bereber Banú Miknasa que se li atribuís a el la fondacion de la meteissa amb la siá arribada a la peninsula entre lo 714 e 719. Pendent la reconquista, Alfonso I l'ocupèt en 1133 (e mai se los almorávides la reconquistaron pauc après) e foguèt reconquistada definitivament per Ramón Berenguer IV en 1149. Mequinenza Passèt als domenis de la familha nòbla dels Montcada, de senhors de la baroniá de Aitona. Se crei que s'establiguèron entre l'an 714 e l'an 719. En aqueste periòde se reedificaría la fortalesa defensiva. A lo-Idrisi, cronicaire de l'epòca, la descriu aital:«Es pichona, mas a jonhètz granda fortalesa de fòrt aspècte e se tròba dins las frontièras d'a lo-Ándalus». vinheta|Castell de Mequinenza. Mequinenza, Après mièg sègle de jurisdiccions realas dirèctas, anèt un señorío de l'ostal dels Montcada, amassa amb Aitona e Seròs. E son aquestes es quaus edifican l'important Castillo de Mequinenza. E e mai se la conquista crestiana seguissiá en pè, las tres de vilas foguèron mayormente musulmanas. Ans sorgisson après de conflictes entre Fraga e Mequinenza a causa de los sieus limits termierèrs. Lo 6 de setembre de 1246, per evitar de batalhas e de litigis, Pere de Montcada e la siá femna Sibila procedisson al amullaramiento de diches tèrmes, e mai se en escambi dels melhoraments autrejats als fragatinos, en respectant los tèrmes de las siás municipalitats, los òmes de la vila de Fraga se veson obligats a pagar en los Montcada cent maravedís d'aur. Mequinenza Evita pas la pèsta de 1348, qu'ocasiona fòrça victimas en aquesta escasença e tanben en los brots epidémicos dempuèi 1380. A raïtz d'aquò, de 1381 a 1387, l'enfant Juan lo Caçaire demòra en de divèrsas escasenças en lo Castillo.
En 1410, après la mòrt sens descendencia de Martín l'Uman e pendent las disputas sucesorias que desboquèron en lo Compromís de Casp, los partidaris del comte Jaime de Urgel en lo reialme d'Aragon organizèron lo sieu pròpri parlament en la localitat, en oposicion al de Alcañiz, dirigit pels leiales a Fernando de Trastámara. Desparièras guèrras coma la Guèrra Civila Catalana (1462-1472), la Guèrra de Secesión (1640-1652) e la Guèrra de Succession (1705-1714) tanben asolaron la populacion e lo castèl.
Edat Modèrna e Contemporanèa Entre los sègles XV e XVI, se succedís una epòca de misèria e fam amb divèrsas revueltas a causa de la opresión de qualques senhors. En l'an 1697 Fray Miguel de Salas escriu lo libre Vida de Santa Agathoclia, vèrge e martira, patrona de Mequinenza. vinheta|385x385px Pendent l'invasion napoleónica, lo general Suchet (1810), coma o faguèt Ramón Berenguer IV en 1149, ensaja conquistar Mequinenza que Napoleon li considerèt a el “la llave de l'Ebre”. Après 20 jorns de sètge de 12.000 òmes de l'armada francesa front a 1.000 defensors espanhòles, se rendiá la plaça. Aquò li facilita a Suchet la conquista de tot lo Bas Cinca e lo Segriá. A consequéncia d'aiçò lo nom de "Mequinenza" figura en l'Arc de Triomfe de la plaça Charles de Gaulle de París coma òm de las grandas victòrias de Napoleon. En 1812 Mequinenza entrava a far partida del departament francés de las Bocas de l'Ebre. Pauc après, en 1814 Mequinenza foguèt recuperada pels espanhòles mercés a una audaz estratagema deguda al militar e aventuraire espanhòl d'origina flamenc Juan Van Halen, posteriorament tinent general, que per estratagema atenguèt la pren de Lhèida e lo castèl de Monzón.
En 1831 la localitat aperteniá als duques de Medinaceli e tanben al corregimiento de Saragossa. Per aquò, quand aquesta vila se convertís en cap d'una de las tres de províncias en qu'en 1835 seriá dividit l'ancian Reialme d'Aragon, Mequinenza seguís integrada dins la província de Saragossa.
Mequinenza Torna a èsser luòc d'importància pendent las Guèrras Carlistas e posteriorament en la Guèrra dels Matiners. En lo transcors de la darrièra Guèrra Civila (1936-39), lo sieu tèrme municipal foguèt scenari de cruentos de combats de la Batalha de l'Ebre, entre junh e novembre de 1938. Coma consequéncia d'aquò, lo sieu pont sus l'Ebre foguèt destruit e foguèt pas tornat a bastir fins als ans cinquanta.
L'arribada del sègle XX propicièc un increment de la demanda de carbon a causa de l'increment de l'industria. L'arribada de la Primièra e Segonda Guèrra Mondiala favoriguèt encara mai aqueste increment. Mas l'aparicion del camin de fèrre, la crisi de la navegacion fluviala e l'implantacion de l'energia electrica provoquèron lo bastiment de desparièras restancas idroelectrics en lo rio Ebre. Al s'iniciar las òbras e s'elevar lo nivèl de las aigas, fòrça mequinenzanos se vegèron obligats a partir o a abandonar la siá populacion que rebastiguèron al bòrd del riu Segre. Una Mequinenza mai modèrna e mai toristica mas que conserva encara lo remembre de lo sieu passat.
Luòcs d'interès toristic
Castell de Mequinensa La bastissa s'auça gaireben al bòrd d'un grand precipici, en essent una massa barrada de pro nautor, la siá planta es un cuadrilátero irregular, amb sèt torreones rectangulares excepto òm, lo mai robusto, qu'es curiosament de planta pentagonal. Dos torreones flanquean la pichona pòrta qu'es semicircular, jos escut e protegida per una buharda. Paucas fortalesas auràn un melhor emplaçament qu'aquesta, en contemplant un vast e impressionant païsatge, gaireben geologic, sus la confluéncia dels rius Ebre, Segre e Cinca e las siás tèrras circundantes. Daissa pas d'estonar que los Montcada, de senhors de la baroniá de Mequinenza escuelhèsson aqueste nin d'aglas per la siá mansion fortificada. La bastissa es un autentic Castillo-Palai, òm dels melhors que l'art gotic leguèc a la Corona d'Aragon, datat dins los sègles XIV e XV. vinheta|602x602px En los sieus principis foguèt una fortalesa araba, bastida per la tribu bereber dels Miknasa cap al sègle XII. Qu'a la fin de divèrsas conquistas, què en el en de mans de Ramón Berenguer IV, en passant ja definitivament a de mans dels crestians. Après de divèrses cambiaments de proprietari, en 1184 se li concedís lo castèl e la vila de Mequinenza, al marqués de Aitona, Ramón Guillén de Montcada, per passar posteriorament als duques de Medinaceli (Duquesa de Alba). Mas fins al sègle XV s'introdusisson pas las primièras reformas amb la fin de convertir la fortalesa militar en residéncia-palai.