La villa romana de Chiragan èra una villa Romana qu'es ara dins la comuna occitana de Martras Tolosana. Foguèt occupada fins a la fin l'Empèri Roman ont se trapèt de rics marbres desclapats de las dvèrsas excavacions successivas, dempuèi las primièras descobèrtas del sègle XVII e subretot menadas par Alexandre Du Mège de 1826 a 1830.

Per la seuna importància èra, segon qualques arqueològs del site coma Léon Joulin, la villa mai granda d'Euròpa aprèp la Villa Hadriana. Los elements escalprats descobèrts, d'importància majora, se veson ara al Musèu de Sant Ramon de Tolosa, que possedís mercés a ela una colleccion de las majoras de busts d'emperaires romans. De còpias d'òbras descobèrtas foguèron plaçadas dins un musèu dans la comuna.

Las òbras, per lor riquessa e lor unitat tematica, fan pas aisida l'interpretacion de la villa e l'identificacion del proprietari del domeni.

Istòria

Evolucion dins l'Antiquitat Tres estapas foguèron identificadas dins la construccion.

Primièr estat: une vilá modèsta La primièra vilá data de l'epòca d'August e èra pro modèsta. Pr'amor conteniá de tèrmes e un peristil "Gros p. 165">Pierre Gros, La France gallo-romaine, París, 1991, p. 165.

Segond estat: lo començament del sègle II La segonda estapa data de l'epòca de Trajan, e la bastissa comprend un Atri e dos peristils name="Gros p. 165".

L'espandiment maximal La darrièra data de l'epòca de la dinastia dels Antonins e a aquel moment la superfícia es egala al tèrç de la Villa adriana"Léon Joulin p. 597">Léon Joulin, Les établissements gallo-romains de la plaine de Martres-Tolosanes, p. 597.

La destruccion Los brisum reculmhits dins las escavacions son segon L. Joulin un testimòni de las devastacions del temps de las invasions del sègle VLéon Joulin, Les établissements antiques du bassin supérieur de la Garonne, CRAI, 1906, 724.

Lo site serviguèt pendent de sègles de carrièra de materials, quitament s'a alentorn de la mitat del sègle XVII los vestigis semblèron encara importants"Massendari p. 217">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 217. Lo testimòni del camonge Lebret en 1692 atesta de parets d'una nautor de 3 a 4 m ="Massendari p. 213">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p.213. Alexandre Du Mège testimòni de la preséncia de parets de 1 a 2 m de naut dins una visita que faguèt en 1812 "Massendari p. 214">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 214. Las parets en elevacion foguèron destruïdas al començament de la mitat del sègle XIX, a causa del desvelopament de l'agricultura intensiva "Massendari p. 215">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 215.

Istòria de las descobèrtas thumb|Lo Musèu de Sant Ramon de Tolosa, la galariá dels emperaires se situa al nivèl de la seriá de las arcadas Los primièrs escavaires aguèron per objectiu de descobrir los elements mobiliers; l'interès per l'arquitectura de la villa, perceptible depuèi los ans 1840, creissiá fins a tener un ròtle essencial de Léon Joulin al sègle XIX e XX "Massendari p. 216">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 216.

Primièras descobèrtas De descobèrtas pontualas d'escultura son mencionadas dempuèi lo sègle XVII"Léon Joulin p. 596">Léon Joulin, Les établissements gallo-romains de la plaine de Martres-Tolosanes, p. 596. De bèls elements esculptats foguèron trovats sul site als sègles XVII e XVIIIL'archéologue - Archéologie nouvelle, n°80, 2005, 5, subretot vèrs 1630-1640 "Massendari p. 213">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 213. Las primièras descobèrtas pendent lo sègle XVII, eissiguèron de la cavada d'un canal dich de la molina en 1612"Massendari p. 213". A l'extrèm fin del sègle XVII l'evesque de Rius faguèt plaçar de marbres venent de Martras Tolosana dins lo palais épiscopalJulie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 213-214. Pendent lo sègle XVIII de descobèrtas ponctualas se faguèron "Massendari p. 214".

Descobèrtas majoras del sègle XIX thumb|left|Bilanç de las escavacions del sègle XIX per Léon Joulin en 1901 Una garonada o raissa consecutiva a una chavanassa"Massendari p. 214" faguèi sortir de vestigis de la vilá lo 23 de mai de 1826. Lo cònsol de Martras avertiguèt lo cònsol de Tolosa, qu'encarguèt Alexandre Du Mège, inspector de las antiquitats, de menar d'escavacions name="Massendari p. 214". Alexandre Du Mège sortiguèt fòrças elements escultatsL'archéologue - Archéologie nouvelle, n°80, 2005, 5-6, que faguèt una vertadièra « culhida »"Massendari p. 217". Una convencion foguèt signada amb lo proprietari del camp afin de depausar las trobalhas al musèu de Tolosa. Una granda partida de las descobèrtas se faguèron los 21 e 22 de setembre de 1826, Alexandre Du Mège escrivent al cònsol de Tolosa que . Depausadas a l'ostal de Martras, las esculturas rejonguèron per carreta lor emplaçament definitiuL'archéologue - Archéologie nouvelle, n°80, 2005, 6. L'escavaire signalèt de mosaïcs, ipocaustes e traças de pinturas dins la partida inferiora de las parets"Massendari p. 217-218">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 217-218. Las escavacions dins la vilá menadas per Du Mège se debanèron fins a la revolucion de 1830.

De nòvas escavacions menadas par la Societat arqueologica dem Miègjorn de França depuèi 1840 fins a 1842, puèi de 1842 a 1848 per jónher las nòvas descobèrtas als espacis desencombrats par Alexandre Du MègeJulie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 214-215. Las escavacions del començament dels ans 1840 concentrèron lors rececas a l'èst de las escavacions de Du Mège e efectuant de levats de las parets retrovadas. Aquelas escavacions faguèron sortir de tèrmes "Massendari p. 218">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, París, 2006, p. 218. Las escavacions de 1842 a 1848 semblèron aver donat mens de resultat e aver completat las coneissenças ja acqueridas del site name="Massendari p. 218".

D'escavacions ponctualas contunhèron al sègle XIX, mai sovent de biais fortuits"Massendari p. 215".

D'escavacions comencèron en 1890-1891, capitanejadas per A. Lebègue, ensenhaire d'antiquitats grecoromanas a l'universitat de Tolosa, amb per objècte de verificar las dichas d'Alexandre Du Mège. La comunautat scientific èra fòrça suspecciosa envèrs aquel darrièr e las descobèrtas mobilièras efectuadas sul site, e las escavacions avián per tòca d'« avalir los doptes » "Massendari p. 218-219"Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 218-219. Julie Massendari signala que las escavacions de Lebègue foguèron beaucoup mai prigondas qu'aquela de Du Mège e que las destruccions ligadas a las espleitacions agricòlas podèron aver borrolar lo site"Massendari p. 221".

Malaurosament A. Lebègue decedèt en 1894, çò qu'arrestèt tot "Massendari p. 215". Se tornèt escavar amb A. Ferré en 1894-1895, amb qualques resultats"Massendari p. 215". Ferré identifiquèt los vestigis retrobats coma aqueles dels talhièr bastits de materials peribles e cobèrts de teules"Massendari p. 221".

Accion decisiva d'un davancier: Léon Joulin thumb|Frontispici de l'obratge de sintèsi fondamental de Joulin publicat en 1901 Léon Joulin, en desacòrdi amb de conclusions avançadas, efectuèt d'escavacions de grandas amplor finançadas par l'Estat, lo departament e la vilá de Tolosa, amb l'ajuda d'A. Ferré de 1897 a 1899"Massendari p. 215". Lo trabalh foguèt publicat en 1901 "Massendari p. 221".

Tornèt amb l'essencial del trabalh efectuat pels davancièrs per prepausar una nòva lectura del site e una sintèsiJulie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 215-216, basada sus una lectura del site del seu environament de la plana de Martras Tolosana e faguèt lo plan qu'encara fa autoritat ara"Massendari p. 216" d'un ensems qu'identifica coma una vilá vasta de 16 ha"Massendari p. 222">Julie Massendari, La Haute-Garonne (hormis le Comminges et Toulouse), 31/1, Carte archéologique de la Gaule, Paris, 2006, p. 222. Las tecnicas qu'utilizèt alara, basadas sus l'estratigrafia, ne fa un davancièr de l'arqueologia metodica.

Darrièras escavacions thumb|left|Païsatge agricòl de Martras Tolosana De nòvas descobèrtas fortuitas se faguèron al sègle XX, en 1905, puèi encara en 1920 e 1930. Aprèp de trabalhs de cavada del canal de Palamenic l'aqüeducte de la vilá foguèt localizat"Massendari p. 216".

Un curatge important se faguèt en 1969 mas lo site foguèt reblat mai tardCR de Catherine Balmelle, Les demeures aristocratiques ďAquitaine. Société et culture de l'Antiquité tardive dans le Sud-Ouest de la Gaule, p. 1393.

Aprèp una enquesta en 1994"Massendari p. 216", las pèças cadastralas constituissent lo site venguuèron monument istoric lo 6 de mai de 1998. De sondatge geofisics sul site de la vilá, recobèet de tèrra, se faguèron en 2000, 2001 "Massendari p. 216" puèi 2003. Aqueles estudis confirman largament lo plan realizat per Léon Joulin en 1901.

Descripcion La vilá èra sus las ribas de Garona, prèp de la via de Tolosa a Dacs"Léon Joulin p. 596" e foguèt ocupada entre lo sègle I e IV. Seriá estat equipada d'un cai e d'un peirada segon d'observators del sègle XIX, aqueles elements ayant malaürosament foguèron destruïts per una aigada"Massendari p. 221".

Los abitiants occupavan un claus d'una superfícia de 16 ectaras e èran al nombre de 80, sus 3 ectaras"Léon Joulin p. 597". L'empresa de la vilá foguèt establida segon las derrièras recercas arqueologicasa m²CR de Catherine Balmelle, Les demeures aristocratiques ďAquitaine. Société et culture de l'Antiquité tardive dans le Sud-Ouest de la Gaule, p. 1394.

I aviá a l'encòp los elements necessaris a la Vilá rustica per la produccion agricola e de la Vilá urbana, demorança de proprietari, amb un portic monumental, de fòrça espacis verds e de tèrmes privats.

Los vestigis de la vilá son pauc importants en despièch de la riquessa del material descobèrt"Gros p. 165".

La pars urbana La pars urbana comportava des decenas de salas="Gros p. 166">Pierre Gros, La France gallo-romaine, Paris, 1991, p. 166.

La pars rustica Los bastits d'expleitacions, sur tres linhas, èran encenchat per un mur de de long. Los bestits èran destinats a l'agricultura, estables, porcariás, granièrs, eca ; mas avián tanben un ròtle artisanal amb de talhièrs de teissièrs e de fondeires "Gros p. 166".

Lo domèni agricòl ligat a la vilá seriá estat d'une superfícia superiora a Pierre Gros, La France gallo-romaine, Paris, 1991, p. 158. 400 personas vivián sens dopte sul domèni name="Gros p. 166".

Òbras descobèrtas Los primièrs escavaires foguèron impressionats pels fòrças marbres, decoracions arquitecturalas e esculturas sortits, prèp 300 estatuas name="Gros p. 166".

Los bastits résidencials èran ornats de relèus de marbre representant los trabalhs d'Ercules, datats del sègle III, e de clipei (targas) ornats d'imatges de divinitas. E mai foguèron descobèrt fòrça estatuas, copiás d'estatuas grèga realizadas a Roma e une galariá de retrach d'emperaires e d'autres personatges. Las esculturas son ara expausats al Musèu de Sant Ramon de Tolosa.

Elements arquitecturals thumb|Capitèl De fragments arquitecturals foguèron decobèrts, que de capitèls e d'enquadraments de pòrtas.