1984 (en anglés Nineteen Eighty-Four) es lo roman mai celèbre de George Orwell, publicat en 1949.
1984 es mai sovent considerat coma una referéncia del roman d'anticipacion, de la distopia, veire de la sciéncia ficcion en general. La principala figura del roman, lo Grand Fraire, venguèt una figura metaforica del regim policièr e totalitari, de la societat de la susvelhança, coma de la reduccion de las libertats.
Descriu una Grand Bretanha trenta ans après une guèrra nucleara entre l'Èst e l'Ouèst que se seriá passada dans las annadas 1950 e que se seriá instaurat un regim de tipe totalitari fortament inspirat a l'encòp de l'estalinisme e de qualques elements del nazisme. La libertat d'expression existís pas mai. Totas las pensadas son minuciosament susvelhadas, e d’immensas afichas son placardadas per las carrièras, indicant a totes que ( Big Brother is watching you).
Resumit thumb|right|Lo mond en 1984 segon George OrwellLa descripcion del libre es pas tan destalhada. La mapa se fonda doncas sus qualques especulacions. En mai, a la fin del libre, l'Oceania conduerís tota l'Africa, al mens se cresen la propaganda del Partit. Lo territòri contrarotlat per l'Oceania es representat en ròse. Lo territòri d'Eurasia es en malva e aquela d'Èstasia en verd. Los territòris en jaune son aqueles revendicas per las tres poténcias.
Lo mond segon 1984 L’istòria se passa a Londres en 1984, coma l'indica lo títol del roman. Lo mond, dempuèi las grandas guèrras nuclearas dels ans 1950, es divisat en tres grands « blòts » : l’Oceania (Americas, illas d'Atlantic (comprenent las illas Anglocèltas), Oceania e Africa Australa), l’Eurasia (Euròpa e URSS) e l’Èstasia (China e las seunas contradas miègjornalas, illas de Japon, e una partida importanta mas variabla de la Mongolia, la Manchoria e del TibetCal pas oblidar qu'Orwell s'inspira de la situacion geopolitica mondiala de 1948) que son en guèrra de contunh los uns contra los autres. Aquelas tres grandas poténcias son dirigidas per diferents regims totalitaris revendicats atal, e s'apiejan sus d'idéologias nomenadas diferentament mas fondamentalament similaras: l’Angsoc (o « socialisme anglés ») per l'Oceania, lo « neobolchevisme » per l'Eurasia e lo « culte de la mòrt » (o « escafadura del ieu ») per l'Èstasia. Totes aqueles partits son presentats coma comunistas abans que pujèron al poder, fins a que venguèron de regims totalitaris e releguèron los proletaris que pretendavan defendre a la basa de la piramida sociala.
Al costat d'aqueles tres blòts demòra una mena de « Quart mond », que territòri sembla a airal avent per sucs Tànger, Brazzaville, Darwin e Hong Kong. Es lo contraròtle d'aquel territòri, e tanben aquel d'Antartida, que justifica oficialament la guèrra de contunh entre los tres blòts.
Winston Smith thumb|200px|left|Grand Fraire Winston Smith, 39 ans, abitant de Londres en Oceania, es un emplegat del Partit Exterior, es a dire un membre de la « casta » intermediária del regim oceanian, l'Angsoc (mòt nòvaparla per « Socialisme Anglés »). Winston oficia al Minivert, Ministèri de la Vertat. Son trabalh consistís a retocar los archius istorics per far correspondre lo passat a la version oficiala del Partit. Atal, quand Oceania declara la guèrra a l'Èstasia alara qu'èra en patz dos jorns abans amb aquel Estat, los autres membres del Ministèri de la Vertat, e subretot aqueles del comissariat dels archius (« Comarch » en nòvaparla), ont trabalha Winston, deuran s'assegurar que pas mai de traça escricha existís de l'anciana aliança amb Èstasia.
Pasmens, al contrari de la máger partida de la populacion, Winston capita pas a practicar aquela amnesia selectiva e pòt pas alara aderir a las mentiras del partit. Prenguèt alara consciéncia qu'existís gaire de pensadas tant ortodòxas que deuriá n'aver als uèi del Partit. Susceptible d'èsser tracat per la Polícia de la Pensada, una redobtabla organizacion de repression, amaga las seunas opinions contestatárias als uèlhs dels collègas de trabalh. Lo roman se dobrís suls projèctes d'escritura de Winston; desira en efècte gardar una traça esricha e doncas fixa del passat, en oposicion a la propaganda d'Oceania. La primesa de las possibilitats de rebellion aparéis leu; la simpla redaccion del seu jornal es possible a Winston sonque mercé una particularitat del plan del seu apartament que permet d'escapar a l'agach omnipresent del telecran.
Winston Smith utlisará mai tard lo pretèxte del seu roman per expausar la societat totalitária del seu entorn, los òmes qu'i collabòran e los seus ressòrts mai despietadoses. serrán expausadas los seus rencontres la negacion de l'amor e de la sensualitat per l'ensems de la societat - amb l'exemple notable de l'exfemna de Winston - o encara una presentacion de la destruccion de la lenga per un dels artesans entosiastas d'aquela entrepresa. La delacion dins la familha e tanben l'alunhament generalizat dels membres mai fidèls a la societat qu'acaban per prononciar dins lor sòm çò que riscan pas de prononciar la jornada serán abordats dins lo roman.
Rencontre amb Julia Al moment de las Doas Minutas de l'Òdi, moment ritual de la jornada, pendent que la cara de l'« enemic » de l'Angsoc, Emmanuel Goldstein, es difusada sus d'ecrans, Winston crosa Julia, una gojata del comissariat als romans, membre de la liga antisèxe dels joves. Aprèp que creguèt qu'èra una espia de la Polícia de la Pensada e quitament qu'aviá desirat l'assassinar (mai precisament li espotir la clòsca d'una calada), subretot a causa del fach que semblava sovent lo seguir, Winston cambièt d'avís quand ela li confessèt mai tard qu'èra amorosa d'el.
S'enamorèron e s'amorejèron clandestinament dins una mansarda rendada dins lo quartièr dels proletaris. Sabon que serán condamnats, e que tard o d'ora deuran pagar lo prètz de totes aqueles crimes contra lo partit. Sómian pasmens d’un soslèvament, d’una resisténcia; creson al mite d’una Fraternitat qu'existiriá endacòm e uniriá las gents coma eles contra lo Partit. Es per aquó qu'acaban per anar rencontrat O’Brien, personatge intelligent e carismatic, membre del Partit interior que Winston a l’intima conviccion qu’es un partisant de la Fraternitat. O’Brien lor fa pervenir « Lo Libre » de Goldstein, l’enemic del pòble e del Partit, objècte de l'òdi e de la paur mai intensa en Oceania. I es explicat totas las originas e las consequéncias dels sistèmas politics e de las manipulacions psicologicas mesas en plaça en Oceania.
Arrestacion Abans la fin de lor lectura, Winston e Julia son arrestats per la Polícia de la Pensada e menats al Ministèri de l'Amor (M. Charrington, que rendava una cambra a Winston e Julia, i aviá amagat un telecran darrièra un quadre). Winston i trapa lo quite O'Brien, que jamai èra membre de la Fraternitat, tot o contrari, perque precisament èra encargat de tracar los « criminals per la pensada ». O'Brien li apren que Winston èra ja reperat coma gaire fisable plan abans qu'el meteis ne prenga consciéncia (sèt ans d'ora)
Winston será torturat e umiliat pendent de jorns e de setmanas veire de meses (la nocion del temps es pas plan precesada a aquel moment de l'istòria car Winston a pas cap d'instrument que se fisar per mesurar lo temps) fins a que pèrda totas la seunas conviccions moralas e siá prèst a acceptar vertadièrament quina que siá vertat, tan contradictòria que siá (2 e 2 fan 5, Winston existís pas en realitat…), del moment qu'emana del Partit.
La reeducacion s'acaba quand confrontat a sa terror mai fòrta (dels rats), traís Julia e la renega.
En efècte, la tòca del Partit es d'epurar totas las pensadas que li son geinantas abans d'executar aqueles que los an emisas per eliminar çò que Winston nomena « la natura umana ». La leialtat de Winston per Julia èra la darrièra causa qu'anava contra las idèas del Partit, èra doncas l'etapa finala logica de sa « reeducacion ».
Aprenèm fin finala que lo « Libre » de Goldstein es en realitat una creacion del Partit Interior, qu'es a l'origina del regim de l'Oceania, e qu'Emmanuel Goldstein es una figura allegorica al mèsme títol que lo Grand Fraire; çò qu'i es escrich ne demòra pel mens vertadièr segon las paraulas d'O'Brien, donnant una dimension esglasianta d'aquel mond.
Escac de Winston Relargat, Winston es pas mai qu'una epava voida de sentiments e de dignitat, passant sa vida a l'estanquet. Par hazard torna veire Julia, qu'ela tanben o reneguèt jos la tortura e aquela traïson mutuala trenca lor afeccion.
Pendent la guèrra necessária e de contunh qu'opausa los tres blòts totalitaris, la propaganda pretend qu'una « novèla brilhanta victòria » auriá afavorit magistralament una situacion qu'èra compromesa. Ven alara un admirator beat del Grand Fraire. Morrís benlèu executat d'una bala dins la nuca, tan que son totes los criminals de la pensada un còp lor « foliá » espurgada.
Contèxte
1984 s'inspira d'un obratge de l'escrivan rus Ievgueni Zamiatine titolat Nosautres e sortit en 1920. El tanben dona la descripcion d'una distopia totalitària. Manleva tanben fòrça a La Kallocaïne, distopia de la suèca Karin Boye, publicat en 1940, que pausa lo problèma de la fisança, de la delacion e de la traïson dels pròches dins un regim totalitari.
Parabòla del despotisme modèrne, conte filosofic sul pièger del sègle XX, lo totalitarisme orwellien es de segur inspirat del sistèma sovietic, amb lo Partit unic, lo cap tutelar objècte d'un culte de la personalitat, lo regim d'assemblada, la confusion dels poders, los plans de produccions trienals, lo militarisme de patronatge, las paradas e manifestacions « espontanèas », las filas d'espèras, los eslogans, los camps de reeducacion, las confessions publicas « a la moscovita » e las afichas giantas. Se pòt veire tanben de manlèu al nazisme, al fascisme e a l'stalinisme.
Orwell èra e demorèt un òme d'esquèrra d'una absoluda sinceritat. Abans 1984, aviá per exemple publicat suls fogals obrièrs miserablas dins lo Yorkshire et los caumaires de Middlesbrough (Lo Cai de Wigan). Tanben aviá aderit al Partit trabalhista independant, partit « socialista d'esquèrra » e èra pròche dels marxistas (combatèt dins las milicias comunistas del POUM pendent la guèrra civila espanhòla). Mas èra un socialista « de terren ». Se la drecha conservatritz èran plan segur son adversari politic, èra fòrt exigent contre l'esquèrra. Atal se trufèt de biais crudèl dins un dels seus primièrs romans (E òsca l'aspidistra !, amb lo personatge ridicul de Ravelston) d'una partida de l'« esquèrra » plan alunhada de la realitat sociala e materiala del mond obrièr. Crenhava tant l'« esquèrra morala » satisfacha, que sopçonava de far lo lièch del totalitarisme (mejans lo conferencièr « anti-Hitler » ridicul d' Un pauc d'aire fresc) en 1938. Fin finala, odiava los comunistas, a fortiori « de salon », e mespresava per exemple Jean-Paul Sartre« Pensi que Sartre es una bofiga e vau lui donner un copas de pé. » (Letra non publicada per David Astor, citat dins George Orwell, Une Vie", de Francis Crick, p.|467). La misèria materiala demorava per el la misèria materiala, que lo « Partit » siá al poder o que siá los « capitalistas ». I a cap dobte doncas, al contrari de çò que se crei a vegadas, sus sas conviccions socialistas fòrça prigondament antiautoritáriasConviccions qu'exprimèt dètz ans abans la redaccion de 1984 dins son obratge Omenatge a Catalònha, e Orwell acceptava mal d'èsser recuperat per la drecha, çò que foguèt subretot lo fach de l'accuèlh nordamerican de 1984.
D'autras particularitats de la descopa del Mond dins 1984 son tanben un rebat de las inquietuds d'Orwell. Atal dins lo roman, los Estats Units d'America son censat far partit d'Oceania (que regropa en fach los païses anglosaxons - veire mapa). Orwell vesiá dins los Estats Units d'America, un pauc al biais dels Temps modèrnes de Chaplin, la quintesséncia del mond modèrne tecnomaniac qu'es tanben l'un dels avertisments de 1984.