Lei climas mediterranèus constituïsson de climas de transicion entre lei climas oceanics (temperat e sub-tropicau umid) e lo clima tropicau arid entre lei latituds 32 a 38° N ò S dins lei còstas dau ponent dei continents (levat Euròpa, fins a 44° N).
thumb|Lei climas mediterranèus dins lo monde.
Son originaus per lo fach qu'exista una periòda sèca centrada sus la sason cauda, de durada variabla qu'impòsa a la vegetacion en plaça una pression de seleccion per la secaressa.
Per simplificar, aquestei climas podon estre caracterisats per una secaressa mediterranèa estivala (au mens un mes sec d'estiu ambé lei precipitacions en milimetres inferioras a doas fes lei temperaturas en gras Celsius : P[mm] < 2T[°C]). La durada de la periòda de secaressa estivala pòu caraterisar de variantas :
Tipe de clima Nombre de mes secs Tropicau (per-arid) 11 a 12 mes Mediterranèu arid 7 a 10 mes Mediterranèu semi-arid 5 a 7 mes Mediterranèu sub-umid 3 a 5 mes Mediterranèu umid 1 a 3 mes Oceanic (per-umid) ± 0 mes
Caracteristicas dei climas mediterranèus
Aquestei climas son adonc caracterisats per una secaressa mediterranèa centrada sus l'estiu, mai que pòu desbòrdar sus prima e / ò auton.
thumb|Diagram ombrotermic per Tolon (luòc de l'emisfèri Nòrd) en zòna mediterranèa occitana ambé très mes de secaressa estivala que son julhet, avost e setèmbre. Aquesta luòc pòu esser classat en termò-mediterranèu sub-umid temperat.
thumb|Diagram ombrotermic per Esperance (luòc de l'emisfèri Sud) en zòna mediterranèa dau sud-oèst de l'Austràlia Occidentala ambé cinc mes de secaressa (novembre, decembre, genier, febrier e març) centrada sus l'estiu austrau, mai que desbòrdon tamben sus prima e auton. Aquest luòc pòu esser classat en infrà-mediterranèu sub-umid caud.
Lei climas mediterranèus son pas de climats especificament secs per çò qu'es dei precipitacions annalas, lei mejanas podon estre entre 100 e mai de 1 000 mm per an.
Au contrari, lo nombre de jorns de gelada e sustot lei minimums absoluts foncionan coma de regulators ambé un impact dei fregs fòrça sevèrs sus lei limits de mai que d'una espècia mediterranèa coma l'olivier (Olea europaea subsp. europaea var. sylvestris) ò lo pin blanc (Pinus halepensis) en zòna circum-mediterranea.
La mejana dei minimums dau mes lo mai freg (m) fuguèt retenguda, QUÉZEL P. & F. MÉDAIL, 2003. Écologie et biogéographie des forêts du bassin méditerranéen. Éd. Elsevier. 571 pages. per definir lei subdivisions termicas dei climas mediterranèus : Infrà-mediterranèu : m > 7°C Termò-mediterranèu : 3 < m < 7°C Mesò-mediterranèu : 0 < m < 3°C Suprà-mediterranèu : -3 < m < 0°C Montanhòu-mediterranèu : -7 < m < -3°C Orò-mediterranèu : -10 < m < -7°C
Aquestei valors son ligadas essencialament ais altituds mais tamben a la situacion latitudinala e a l'acrèissament de la continentalitat.
Per anar mai luenh, de variantas termicas podon esser donadas que completan lei subdivisions termicas dei climas mediterranèus :
Subdivision termica Varianta termica Mejana dei minimums dau mes lo mai freg (m) Infrà-mediterranèu Fòrça cauda m > 10°C Infrà-mediterranèu Cauda 7 < m < 10°C Termò-mediterranèu Temperada 3 < m < 7°C Mesò-mediterranèu Fresca 0 < m < 3°C Suprà-mediterranèu Freda -3 < m < 0°C Montanhòu-mediterranèu Fòrça freda -7 < m < -3°C Orò-mediterranèu Extremament freda m < -7°C
La nocion d'estanci altitudinau de vegetacion, desvelopada per EMBERGER e modificada per diferenteis autors, LE HOUÉROU H.N., 1971. L'écologie végétale dans la région méditerranéenne. Institut Agronomique Méditerranéen. Bari. 55 pages. permèt de definir sièis biòclimas en considerent lei valors dei precipitacions annalas mejanas P : Tipe de bioclima Precipitacions annalas (P en mm) Bioclima per-arid P < 100 mm Bioclima arid 100 < P < 400 mm Bioclima semi-arid 400 < P < 600 mm Bioclima sub-umid 600 < P < 800 mm Bioclima umid 800 < P < 1 000 mm Bioclima per-umid P > 1 000 mm
Lei regions mediterranèas dau monde
La zòna circum-mediterranèa
La region dau Cap
La region californiana
Lo Chile median
L'Austràlia miegjornala
Aquesta region recampa uneis bioregions terrèstras dau biòma Sèuvas, bòscs, maquis e garrigas mediterraneus de l'Ecozòna Australàsia e sa superfícia es de 293 493 km² (29 349 300 ectaras) amb una altitud pauc elevada de 0 a 300 m. Lei temperaturas van de -5,2 a 45°C e lei precipitacions de 200 a 1 000 mm d'aiga.
Lo sud-oèst de l'Austràlia
thumb|left|Lo massís quarsitic de Russell ambé maquis sur rocas siliciosas au mitan de la plana arenosa dau parque nationau de Cap Escàs fòrça plantat de mallee (tosca d'Eucalyptus).thumb|Sèuvas, bòscs, maquis e garrigas mediterraneus dau Sud-Oèst de l'AustràliaAquesta region recampa uneis bioregions terrèstras dau biòma Sèuvas, bòscs, maquis e garrigas mediterraneus de l'Ecozòna Australàsia e sa superfícia es de 489 944 km² (48 994 400 ectaras) amb una altitud de 0 a 1 095 m. Lei temperaturas van de -5,9Climate statistics for Eyre site (Western Australia), Bureau of Meteorology, 14 June 2006. a 48,1°CClimate statistics for Northam site (Western Australia), Bureau of Meteorology, 3 February 2007. e lei precipitacions de 250 a 1 400 mm d'aiga.
Lei sèuvas, bòscs, maquis e garrigas mediterraneus dau Sud-Oèst de l'Austràlia forman una region ecologica identificada come exceptionala dau ponch de vist biologica et prioritari per çò qu'es de la conservacion. Ansin se pòu identificar 5 710 plantas dentre lei quelei 3 620 son endemicas. Aquestei plantas forman de comunitats ecologicas au mitan dei quelei 53 son amenaçadas. Per çò qu'es deis animaus, om recampa 13 aucèus endemics, 7 mammifèrs endemics, 34 reptilias endemics e 28 anfibians endemics.
Maugrat aquelei riquessas especificas, l'estatut de la region dau Sud-Oèst de l'Austràlia es Critic / En dangier e solament protegit a 29,9 %.
Adaptacions fisiòlogicas dei vegetaus inducidas per lo climaMACQUART-MOULIN F., 2008. Les plantes méditerranéennes et la sécheresse. Société du Canal de Provence. 4 pages.
Lo principau problèma a resouvre per una planta mediterranèa es la resisténcia a la secaressa estivala. Aquestei vegetaus, dich xeròfils, an desvelopat mai que d'una fòrma d'adaptacion a-n-aquestei condicions. Per eisemple, un enraiçament prefond que permet de prospectar un grand volum de sòu e de prelevar l'aiga en reserva en prefondor, mais pas solament.
Lei plantas annalas Lei plantas annalas ò teròfits son aquelei que passan l'estiu sota la fòrma de grana dins lo sòu. Tre que lei pluejas d'auton arriban, sei granas van grelhar per donar de plantas que van crèisser, florir, fruchar e morir avans que n'arriba una nòva secaressa estivala.
thumb|Dimorphotheca sp., una margarida annala d'Africa dau Sud pron comuna ara dins lei jardins mediterranèus
Lei plantas d'organs sosterranhs Son dichas geofits. Fòrça erbas non moran pas a la fin de la prima après la dispersion dei granas. Lei plantas maires survivan sota la fòrma d'un bulbe, d'una cabòça, d'una bocela, d'un rizòma, d'un tubercul ò d'una raiç aclapats dins lo sòu, organs que van viure alentits fins ai pluejas d'auton.
Es lo cas de mai que d'una espècia d'Orchidaceae de pertot dins lo monde , dei Liliaceae e Amaryllidaceae d'Euròpa e d'Africa dau Sud, deis Iridaceae d'Euròpa, d'Africa dau Sud e d'Austràlia, deis Alstroemeria sp. dau Chile, deis Haemodoraceae d'Austràlia...
Lei plantas de fuelhas correjosas Mantuna espècia de plantas mediterranèas an de fuelhas correjosas per espessiment e durciment de sa cuticula. Son dichas de plantas esclerofillas, ambé coma eisemple lo lentiscle (Pistacia lentiscus), l'euse (Quercus ilex) ò l'avaus (Quercus coccifera) en Euròpa mediterranèa, lei Fagaceae sempreverds de Califòrnia ò lei Myrtaceae entre lei quaus leis eucaliptús d'Austràlia (Eucalyptus sp.).
thumb|Lei fuelhas de litre (Lithraea caustica) son pichonas, duras et cubertas de ciera sur la fàcia superiora mentre que la fàcia inferiora es peluda. Toeis aqueleis adaptacions son caracteristicas deis aubres dei bòscs esclerofilles que siègue en Chile coma aquì dins lo Pargue Nacionau de la Campana ò dins d'autrei cantons de climas mediterranèus.
Lei plantas peludas Aquestei plantas an un tapís de peus pron sovent sota lei fuelhas per evitar de perdre tròp d'aiga per esvapotrespiracion. Per eisemple, la massuga blanquinosa (Cistus albidus) qu'a peus sus totei lei fuelhas ò lo suvier (Quercus suber) solament sus la fàcia inferiora.
thumb|La messuga blanquinosa (Cistus albidus), una espècia mediterranèa fotografiada aquí en Provença, que lei fuelhas son cobertas de peus blancs que rebatan lo lume solari et empachon la trespiracion d'aiga.
Lei plantas de fuelhas cubertas de ciera Aquelei plantas an la cuticula (sovent la fàcia superiora) cuberta de cièra çò que limita l'evaporacion e tamben rebate lei rais solari. Coma exemple de vegetaus amb aquela particularitat : l'arbocier (Arbutus unedo) ò lo palmier nan (Chamaerops humilis) en zòna pròche de Miegterrana.
Lei plantas aromaticas Aquelei vegetaus an de glandas epidermicas amb esséncias volatilas menant un refregiment superficiau çò que demèna lei perdas d'aiga. Lei familhas de plantas fòrça coneigudas per aquò son lei Lamiaceae (lavandas, romanin, farigola...), mai tamben leis eucaliptús d'Austràlia.
Lei plantas de fuelhas de superficia reducida Se pòu trobar dins aquest grop de plantas de fuelhas : de bòrd envirolat coma lo romanin (Rosmarinus officinalis) ò lo queirelet (Lavandula stoechas), mais tamben de plantas de fuelhas en agulhas coma lei pins (Pinus sp.), lo cade (Juniperus oxycedrus), lei brugas (Erica sp.), en escaumas coma lei ciprès (Cupressus sp. en Miegterrana e Califòrnia, Calocedrus decurrens en Califòrnia, Austrocedrus chilensis en Chile, Callitris sp. en Austràlia, Widdringtonia sp. en Africa dau Sud) ò autre morven (Juniperus phoenicea).
thumb|Lo ciprès de Roe (Callitris roei), una espècia d'Austràlia Occidentala, ambé sei fuelhas parieras a d'escaumas. Reserva Naturala de Mount Ridley, Esperance, W.A.
Lei plantas de fuelhas caducas Mai que d'un aubrilhon lenhós mediterranèu perde sei fuelhas a la debuta de l'estiu per intrar en letargia.
Lo mai coneigut es la lanchuscla auborada (Euphorbia dendroides) en zòna circum-mediterranea centrala termò-mediterranèa.
Lei plantas succulentas Sei fuelhas, cambas e raices an de teissuts vegetaus capables d'engranjar de reserva d'aigua pendent lei pluejas.
thumb|Clapàs de granit ambé cactús (Echinopsis chilensis) - espècia a la fes succulenta e ambé camba clorofillenca sensa fuelha - et chagual (Puya berteroniana) - espècia ambé peus miralhan lo lume dau soleu - dins lo Pargue Nacionau de la Campana en Region Metropolitana de Santiago de Chile
Mai que d'una familha de plantas an causit aquela caracteristica, lei mai coneiguts son lei cactús de Califòrnia ò de Chile, mai tamben Sedum sp. e la coparella (Umbilicus pendulinus) d'Euròpa, certaneis Euphorbia dau sud extrèm d'Euròpa, d'Africa dau nòrd ò d'Africa dau Sud, leis Agave de Califòrnia, Aloes Sud-Africans e autrei Mesembryanthemaceae d'Africa dau Sud, de Chile ò d'Austràlia.
Lei plantas de ramèus clorofillencs Es una compensacion de l'abséncia ò de la tombada sasonièra dei fuelhas per de cambas capable de produrre tamben de moleculas de sucre sensa trespirar autant qu'ambé lei fuelhas.
Per eisemple, lo ginest d'Espanha (Spartium Junceum) a de ramèus clorofillencs que pòdon assegurar la fotòsintèsi après la tombada dei fuelhas a la fin de la prim.
Adaptacions au fuòc En regions mediterranèas, leis ecosistèmas son somés despuei totjorn a un factor de perturbacion especific : lei fuòcs, initialament atubats per lo tròn.
Dins lei periòdes pre-istòrica e istòrica, lei fuòcs d'origina umana se son multiplicats, causats d'en promier per caçar bèstias fèras (Aborigèns en Austràlia, Amerindians), puei per favorisar pasturgatge e eissarts (Euròpa e Africa dau nòrd).