thumb thumb|165x165px|Endadí autograf de Georges Dumézil a Maurice Halbwachs. Fons Maurice Halbwachs de la Bibliotèca de sciéncias umanas e socialas París Descartes-CNRS Georges Dumézil es un linguista, comparatista, filològ e academician francés, dels aujòls occitans, nascut lo 4 de març de 1898 a París, vila ont moriguèt l'11 d'octòbre de 1986Archius de l’estat civil de París en linhat, acte de naissença no 734, an 1898 ; amb mencion marginala de la mòrt.. Son trabalh sus las societats e las religions indoeuropèas es encara l'objècte de travalhs d'apregondiment e de controvèrsiasMites e dieus dels Indoeuropèus Encara controversat d'una banda e fòrça respectat de l'autra, Georges Dumézil (1898-1986) imposausèt son estatura dins lo domeni de l'estudi de las religions (vejatz tanben lo Diccionari de las religions de Mircea Eliade). , dobriguèt de perspectivas nòvas per fòrça cercaires en sciéncias umanas.
Avent la mestreja d'una trentena de lengasClaude Levi-Strauss, « Responsa al discors de recepcion de M. , faguèt un important trabalh d'estudi comparatiu exacte e dirècte dels tèxtes mai ancians de las mitologias e de las religions dels pòbles indoeuropèus. Mostrèt que fòrça d'aqueles recits èran organizats segon d'estructuras narrativas identicas e que los mites exprimits per aqueles recits tradusissián una concepcion de la societat organizada segon tres foncions: la foncion del sacrat e de la sobeiranetat; la foncion guerrièra; la foncion de produccion e de reproduccion. Aquela organizacion en tres foncions se troba descricha aital dins: la mitologia, los recits fondators coma aquelas de la Roma antica, las institucions socialas coma aquelas del sistèma de las castas en Índia, la segmentacion de la societat de Regim Ancian en clergat, noblesa e tèrç Estat. Dumézil tanben s'interessèt a las lengas e recits tradicionals dels pòbles d'Asia centrala.
Biografia
Ascendéncia Son grand Pierre, artesan tonelièr a Baion (Gironda), envia al licèu son filh Jean Anatole Dumézil, que s'apassiona per las lengas estrangièras e lo latin e venguèt general d'armada. Jean Dumézil transmet sa passion pel latin a son fils, capable, a nòu ans, de legir L’Eneïda dins lo tèxte, e aprenent tanben lo grèc ancian e l'alemand.
Escolaritat escolara Georges Dumézil estudia dins diferents licèus, seguent son paire dins sas diferentas afectacions: Borges, Briançon, París, Neufchâteau, Tròias, de nòu a París, Tarba, e fin finala VincennesClaude Levi-Strauss, « Responsa al discors de recepcion de M. . Faguèt las classas preparatòrias al licèu Louis-le-Grand, a París. Encontrèt alara lo grand filològ Michel Bréal (mòrt en 1915), traductor de l'òbra de Franz Bopp, fondator de la gramatica comparada e autor d'obratges sul vocabulari de las lengas indoeuropèas. Aquel lo recomandèt a son successor Antoine Meillet, un autre grand linguïsta. Abans d'èsser recebut a l'École normale supérieure en 1916, Dumézil apren l'arab e lo sanskrit.
Al sortir del licèu, coneissiá donc sièis lengas, d'elas tres lengas ancianas.
Vida universitària Georges Dumézil foguèt recebut primièr al concors d'admission a l'École normale supérieure en 1916, als 18 ans. Sos estudis son interromputs per sa mobilizacion coma oficièr d'artilhariá, de març 1917 fins a febrièr de 1919. Al mes d'octobre, es agregat de letras. Ensenha qualques meses a Belvés puèi, en genièr de 1921, venguèt lector de francés a l'universitat de Varsòvia. En 1922, torna en França per començar sas doas tèsis d'istgòria de las religions e de mitologia comparada, jos la direccion d'Antoine Meillet.
Dumézil las presentèt en abril de 1924. La primièra, titulada Lo Festin d'imortalitat. Estudi de mitologia comparada indoeuropèa, ont compara l'ambroisia e una bevenda mitologica indiana de nom e de caracteristicas similaras, l’amrtâ. Se limita pasmens pas a la comparason de doas religions: i intègra d'elements de fòrça mitologias indoeuropèas. Li es reprochat alara de prene tròp de libertats amb los fachs per contar una istòria mai bèla; es una critica que d'unes fan encara fins ara. Dins sa tèsi, en l'abséncia de bevenda d'imortalitat en Escandinàvia, auça la bièrra a aquel reng, çò qu'es reconegut (quitament d'esperel) coma una error. La segonde se titula Lo Crime de las Lemnienas. Rites e Legendas del mond egèu.
En 1925, s'anèt Turquia e i ensenha l'istòria de las religions a l'universitat d'Istanbol, creada per Atatürk, qu'aviá desirat la creacion d'aquela cadièra d'istòria religiosa. I aprend lo turc, viatja dins lo Caucàs e en Russia, e descobrís la lenga e la mitologia ossètas, sola lenga indoeuropèa del Caucàs. Tanben estúdia la lenga dels oubykhs, pòble caucasian vençut pels Russes entre 1860 e 1870, e refugiat dins l'Oèst de la Turquia, e tanben lo cherqués e l'abkhaz. Lo fons d'obratges que torna dels seus viatges es un dels mai importants de caucasologia en Occident (Bibliotèca interuniversitària de las lengas orientalas, París).
En 1931, obtenguèt un pòste de lector de francés a l’université d'Uppsala, en Suècia. Aquel passatge a Uppsala ajudarà mai tard Michel Foucault, son protegit, a i èsser tanben nomenat. Daissèt aquela plaça en 1933 e obtenguèt, mercé a la proteccion de l’indianista Sylvain Lévi, una plaça d'encargat de conferéncias en sciéncias religiosasLa ciutat escolara de Vernon pòrta lo nom de Georges Dumézil.. Enseguida foguèt nomenat « director d’estudi comparatiu de las religions dels pòbles indoeuropèus » a la Va section de l’Escòla practica dels nauts estudis. Tenben pren de leissons de sinologia donadas per Marcel Granet, redigís d'articles nacionalistas jol pseudonime de Georges Marcenay e frequenta Marcel Mauss. En 1938, escriguèt Jupiter Mars Quirinus, on menciona pel primièr còp sa teoria de las tres foncions.
En 1941, es expulsat de l’ensenhament per èsser francmaçon. Es alara jos la proteccion del paire Dabosville, director de l’Escòla Saint-Martin-de-França a Pontoise, que lo pren coma ensenhaire de latin e de grèc. Torna a l’universitat l’an seguent après l’intervencion de Jérôme Carcopino. Ensenha al Collègi de França, de 1949 a 1968, a la cadièra de las civilizacions indoeuropèas creada per el.
Alara se retira mas, pendent tres ans, contunha de donar de conferéncias als Estats Units, a la universitats de Princeton, Chicago e Los Angeles. Comença alara un trabalh de compilacion de son òbra. Publica los tres volums de Mite e Epopèia en 1968, 1971 e 1973. En 1970, intra a l’Acadèmia francesa en 1978. Son esposa Madeleine moriguèt en 1987.
De 1952 fins 1972, viatja sovent dins lo Caucàs per i estudiar las lengas e mitologias.
Òbras de mitologia comparada: la teoria de la trifoncionalitat Dempuèi sa tèsi, causís son domèni de recerca: la mitologia comparada. Au començament, incitat dins aquela direccion per Antoine Meillet, que vol que torna prene l'estudi de la religion indoeuropèu ont aviáestat abandonada fa de decenias, es abandonat pels seus parelhs filològs que li repròchan, d'unes, d'inclure tròp de mitologia dins los estudis literaris e, pels autres, de tòcer los fachs per sla seuna teoria.
Sa descobèrta de la cultura ossèta (darrièra branca subreviventa dels Alans, descendents dels Scits), estudiada de per abans per Vsevolod Miller, li fa tornar a aquela via de rerca. En efièch, aqueles se projèctan dins lo pòble mitic dels Nartes. Aquel mond mitic dels Nartes es fòrça pròcha dels monds mitics indoeuropèus (los monstres e los dracs i sont los mèsmes). E tanben, aquel pòble dels Nartes se divisa explicitament en tres familhas: aqueles qui son fòrts per l'intelligéncia (zund), los Alægatæ ; aqueles que son fòrts pel coratge e la valença al combat, los Æxsærtægkatæ; aqueles quei son rics de lor bestal: los Boratæ. Publica en 1930 un article, La Preïstòria indoiraniana de las castas, ont fa un rapòrt entre la division en tres categorias de la societat en Índia d'aquela trobada en Iran ancian. Se pòt remarcar que l'Iran d'ara es lo sol país musulman dotat d'un clergat.
En 1938, lo rapòrt rasonat entre brahmans indians e flamines romansFlamen-Brahman, Geuthner, Annalis del Musèu Guimet, 1935. li permet d'analizar la foncion del sobeiran dins las societats indoeuropèas. I jonh lo rapòrts ja fachs entre societats indianas e iranianas ancianas a l'observacion dels flamines, collègi dels prèires romains. Los flamines majors fasián lo culte dels tres dieus Jupitèr, Mart e Quirin, que los caractèrs correspondon a las tres foncions de comandament e del sacrat, de fòrça guerrièra e de feconditat. La foncion de sobeiranetat se descompausa, ela, en dos penjals segon çò dich: l'un es formal, d'origina sacerdotala, s'exprimís tanben dins una dimension juridica e es enrasigat dins aquel mond; l'autre aspècte de la sobeiranetat es fondadt sus la poténcia e enrasigada dins l'autre mond. Anant mai luènh dins sos rasonaments (vejatz son libre mai aisit d'accés, Jupitèr Març Quirin (1941)) formaliza la teoria de las tres foncions (sobeiranetat e religion, guèrra, produccion), triparticion que se trapa dins lo vocabulari, l'organizacion sociala e l'ensems legendari de totes los pòbles indoeuropèus: societat medievala, per exemple, divisada en oratores (aqueles que pregan, lo clergat), bellatores (aqueles que combaton, la noblesa) e laboratores (aqueles qui trabalhan, lo tèrç estat), ; societat indiana, divisada en brahmans (prèire, ensenhaires e professors), kshatriyas (rei, princes, administrators e soldats), e la casta productitz, se divisant en vaisyas (artesans, comerçants, òmes d'afars, agricultors e pastres) e shoûdras (servicials). Dins aquela societat, los perlongaments son encara mai importants: dins lo grand poèma epic indian Mahabharata, cada eròi agís segon l'esquèma trifoncional, segon lo caractèr e a plaça del dieu que n'es lo representant.
Dumézil mòstra enseguida que l'istòria oficiala de las originas de Roma es una meda en scèna d'aquela mèsma ideologia estructuranta. En consequéncia, seriá van de cercar a destriar legenda e istòria al subjècte de Romul e dels seus successors.
Legat a las sciéncias umanas La trifoncionalitat dumeziliana, s'aguèt un impacte fòrça important suls estudis indeuropèus, demota encara l'objèctte de controvèrsia.
Sos metòdes de trabalh influencièron fòrça l'ensems d'una disciplina, l'estudi de las religions antiques: cambièt lo biais de las estudiar, creant l'estudi comparat de las mitologias, tanben mostrant que las divinitats existissàn pas d'esperelas, e que se caliá far portar los estudis suls paires o los grops de dieus (al biais qu'èran celebrats dins los recits mitics). Totas aquelas analisis portan sus l'estructura dels mites e dels recits, aprochant pas jamai de fachs isolats.
Donc es lo creator d'una disciplina novèla, e avançar a palpas, elaborar una metodologia: e anèt fins a renegar l'integralitat de son òbra anteriora a 1938 (que d'unes dels adversaris contunhan eancara a criticar).
Las òbras de Dumézil donent un vejaire nòu entre autre sus les religions grègas, romanas, indianas de las originas aucèron sovent l'opposicion, fins a de criticas vivas, dels especialistas d'aqueles domènis rebutan los apòrts novèls de la mitologia comparada dins lors domènis respectius. Arnaldo Momigliano, istorian de la Roma antica, que critiquèt fòrça la tèsis trifoncionnalista, n'es un exemple d'entre autresLo procés de la neutralitat: « Dins una replica a Arnaldo Momigliano, remembra que caldrá esperar de las desenas d'ans: se veirá alara çò que « demorará de vòstra òbra e de la mèuna ». L'indianista alemand Paul Thieme èra un dels seus adversaris mai resolutC. . D'entre los istorians de las religions ancianas, Dumézil deguèt s'enfrentat francament al britanic H. J. Rose, al neerlandés H. WagenvoortC. , e al francés, André PiganiolL'expression es del quita Dumézil, dins Entretient avec Didier Éribon, París, Gallimard, 1987, p. 97..
Lo metòde Dumézil faguèt escòla, coma per: