L'estoïcisme es un corrent filosofic occidental eissit de l'escòla del Portic (del grèc ancian στοά, « stoa ») fondada en -301 a Atenas, per Zenon de Cition. L'estoïcisme passèt los sègles, amb de transformacions (coma amb Crisip de Soles en Grècia e a Roma amb Ciceron, Senèca, Epictet, Marc Aurèli), e aguèt d'influéncias, anant del periòde classic en Euròpa (subretot al sègle XVII, per René Descartes) fins ara. Un dels punts que fa la diferéncia entre l'estoïcisme e los autres corrents filosofics eissits de l'epòca ellenistica es sa psicologia qu'es a la basa de las Terapterapias cognitivas e comportementalas modèrnasPichat, M. (2013) La psychologie stoïcienne. ,Granger, B. (2003) Thérapies cognitives et philosophie stoïcienne..
L'estoïcisme s'apièja sus la distinccion centrala entre d'un costat las causas que dependon de nosaltres e sus lasqualas podèm agir e d'un autre costat las causas que dependon pas de nosaltres e sus lasqualas avèm pas cap d'influéncia. Per viure aurós e liure, segon los estoïcians, cal pas lutar en van contra çò que depend pas de nosaltres, mas al contrari o acceptar e nos absténer dels vicis e passions que nos i expausan. L'estoïcisme es donc un eudemonisme basat sus la temperança e lo destacament que comença pel postulat « çò que fa treble als òmes son pas las causas mas las opinions que n'an. »Manual d'Epictet - chap. . Conven donc d'agir sus aquelas darrièras.
Per aquò far, l'estoïcisme exòrta a la practica d'exercicis de preparacion a las dificultats (praemeditatio malorum) e de meditacion menent a viure en acòrdi amb la natura mercé a la rason (assimilada a la coneissença scientificaDefinicion donada per Aetius (395- 21 septembre 454), I, Préface 2 ,Brockhaus´Konversation Lexikon (1909)). L'objectiu es d'aténer a l'ataraxia (« abséncia de trebles ») mercé a l'apatheia (« abséncia de passions »), condicions de la saviesa e del bonaür. Epictet resuma la quita conducha estoïciana per la maxima Sustine et abstine que significa « Endura e absten te ». S'apiejant su la «rason», los estoïcians adoptan una concepcion determinista (fatum stoicum) de l'univèrs (Cosmos) Explicacion de la concepcion estoïciana del Destin: « Sonan destin (fatum) çò que los Grècs nomenan heimarménè, es a dire l'òrdre e la seria de las causas, quand una causa ligada a una autra produtz d'esperela un efièt. condicionat per la succession de causas e de sas consequéncias (nexus causarum). L'individú, per viure astruc a pas d'autra causida que d'aceptar aquel determinisme, aquela actitud es nomenada l'amor fati per Marc Aurèli. Associat a aquel principi los estoïcians recobran tanben lo cosmopolitisme eiritat dels filosòfs cinics qu'apregondisson. Al sens larg, dins lo lengatge corrent, l'adjectiu « estoïc » es utilizat per designar una persona fèrma, que s'aflaquís pas dabans lo malaür, la paur, la dolor, eca.
Abans prepaus Sonque demoran de fragments de tèxte dels primièrs estoïcians (Zenon de Cition, Cleant d'Assos), e las solas òbras complètas qu'avèm son aquelas de Senèca, Epictet e Marc Aurèli. Ciceron nos transmetèt de debats de l'epòca ellenistica que nos ensenha sus l'ancian estoïcisme. Los adversaris dels estoïcians (Plutarc, Sext Empiric) tanben nos daissèt de testimònis sus aquela pensada. Çò que podèm saber en logica, en fisica e en etica nos mòstra d'esperits fòrts e originals que marquèron l'istòria occidentala fins ara.
L'estoïcisme constituís una de las filosofias màger del periòde ellenistic, amb l'epicurisme e l'scepticisme. Aquel corrent racionalista ligat entre autre a Eraclit e a l'idèa d'un logos universal al cinisme - Zenon de Cition foguèt escolan de Crates - utiliza d'aspèctes de la pensada d'Aristòtel.
Etimologia Lo nom dEstoïcisme ven del grèc Stoa poikilê o « pòrta poecila » es a dire « pencha », perque aquel portic èra ornat d'una fresca contant la batalha de Maraton. En efièt Zenon ensegnava sas leissons jos un portic de l'Agora a Atenas ont los estoïcians s'amassan e ensenhan. E atal l'estoïcisme èra nomenat l'escòla del Portic. Aquel mot designa dins l'usatge contemporanèu, l'aspècte moral d'aquela filosofia:en efièch se compren per estoïcisme una actitud caracterizada per l'indiferéncia a la dolor e lo coratge fàcia a las dificultats de l'existéncia.
Saviesa e filosofia Somari de la seccion
Definicions de la savisesa e de la filosofia Division de la filosofia Las sciéncias, instruments del savi Unitat del sistèma estoïcian La filosofia estoïciana es un ensems coerent: es una filosofia de la totalitat que se vòl conscientament sistematica, çò qu'es un dels trachs caracteristics dels sistèmas de pensada anticasPresocratics fisicians, platonicians, aristotelicians, epicurians, estoïcians, mas tanben las explicacions mitologicas del mond: totes an un punt de vista olista, ensejant de rendre compte de l'ensems de çò qu'es, alara qu'avèm tendéncia ara a especializar las disciplinas. Aquela doctrina procedís a de divisions del discors filosofic, divisions que sevisson a l'expausat de la doctrina, e a son ensenhament. Aparéis donc natural de seguir aquelas divisions dins aquel article.
Coma los autres filosòfs ellenistics, los estoïcians considèran que la fin de la filosofia es etic: segon eles, cal « viure en acòrdi amb la natura ».
Definicions de la savisesa e de la filosofia La saviesa (sophia) es la coneissénça scientifica de las causas divinas e umanasSegon una definicion dels estoïcians donada per Aetius, I, Prefàcia 2.
Segon la distinccion de SenècaSenèca, Letras, 89, 4 - 5, aquela saviesa es lo ben de la ment umana, venguda a sa perfeccion, alara que la filosofia es l'amor de la saviesa e l'aspiracion cap a ela per la practica e la teoria: « La filosofia cerca al moment que l'autra capitèt ». Atal es la practica (askesis) de l'art (techne) de l'util qu'es l'unitat e lo gra mai naut de la vertut.
La filosofia se divisa en tres partidas, seguent atal la division de las vertuts a lo nivèl generic: la vertut fisica, la vertut etica e la vertut logica.
Divisions de la filosofia Lo discors filosofic a tres partidas: la fisica qu'es una recerca sul mond, los objèctes que conten; l'etica, que concernís l'accion; la logica (o dialectica), que concernís lo discors. Caduna d'aquela partida se divisa tanben en partidas (aquelas divisions son expausadas dins les seccions correspondentas). Aquela division generala, selgon Diogènes LaerciDiogènes Laerci, Vida, doctrinas e senténcias dels filosofs illustres, VII, 39, foguèt inventada per Zenon de Cition dins son tractat Del discors, e recobrada per Crisip de SoliCrisip de Soles, Del discors, I e Fisica, I; ambedos libres son perduts, Diogènes de Babilònia e Posidonios. Sembla que Cleant se siá escartat d'aquela division: ne dona sièis, la dialectica, la retorica, l'etica, la politica, la fisica, la teologia.
Aquelas partidas son nomenada espècias, genres (o genres de teorèmas) o luòcs seguent los filosòfsDiogènes Laerci, ibid., VII, 39 - 41. Los estoïcians utilizan, per descriure aquela particion de la filosofia, de comparasons que rebatan de desacòrdis entre las escòlas: Segon la primièra, es la fisica que constituís lo centre: la filosofia se pòt comparar a un uòu: la logica es la coquilha; la clara, l'etica e la fisica, lo rosset.
Segon tres autras, es l'etica qu'ocupa la plaça màger: la filosofia es un camp fertil: la tèrra es la fisica; los fruchs, l'etica e la paret a l'entorn la logica. comparan fin finala la filosofia a un èsser vivent, comparason qu fa diferéncia amb las precedentas per mostrar que las partidas de la filosofia son pas separablas; atal, per exemple, per Posidonios: la fisica es sas sang e carn, la logica sos òsses e tendons, l'etica es son almaSext Empiric, ibid., VII, 19. fin finala, per Senèca, l'etica "forma lo còr" de la filosofiaSenèca lo Jove, Letras a Lucili, 89.. L'imatge de l'èsser vivent paréis suggerir que la logica es pas un instrument o una partida accessòria, sonque tenguda d'aparar l'essencial: fisica e/o etica. Es pas subordonada a l'etica o a la fisica coma una partida l'es a son tot (coma la coquilha servís lo rosset, o coma la paret servís lo fruch, los aparant ambedos). Es una partida primièra de la filosofiaAmmoni, Suls Analitics primièrs d'Aristòtel, 8 e 9., e non pas una partida de partida.
Seguent Posidonios e lo testimòni d'Ammonios sus aquel punt, alara las tres partidas son a l'encòp distinctas, e solidàrias, indissociablas. Mas, los tèxtes son pas clars sus la question de saber de que aquelas partidas son las partidas: son aquelas de "la filosofia"Sext Empiric, ibid., VII, 19, o son pas aquela del "discors filosofic" - donat qu'a costat del discors filosofic, i a la vida filosofica -Diogène Laërce, ibid., VII, 39 - 41? Segon SenècaSénèque, ibid., lettre 89, tot coma lo cosmos es un, la filosofia es una, e indivisa d'esperela. Atal aparéis al savi. Mas pel filosòf, que pòt pas encara n'aver una vista sinoptica, es bon de destriar de partidas. Dins aquel cas, aquelas partidas (logica, fisica, etica) serián mens de partidas de la filosofia, que de partidas de l'aprentissatge filosofic.
Per unes estoïcians, i a pas d'ierarquia entre aqueles genres e los ensenhavan ensems perque son mesclats; mas d'autres començan per la logica (Zenon de Cition, Crisip), per l'etic (Diogèn de Ptolemaís) o par la fisica (Panetios de Ròdes, Posidonios).
Las sciéncias, instruments del savi Lo savi cerca e conéis las causas de las causas naturalaBrockhaus´Konversation Lexikon (1909); la sciéncia serà donc per el un auxiliari. Mas, coma tot auxiliari, fa pas partit de çò qu'es un instrument e una ajuda (Senèca, Letras, 88, 25 - 28). La sciéncia es doncas pas, per l'estoïcian, una partida de la saviesa. Que deurà alara conéisser lo savi? Segon Senèca, ceneisserà per exemple lo sistèma dels còsses celestes, lor poder e lor natura; mas lo savi estoïcian s'ocupa dels principis general, non pas de l'accumulacion des coneissenças o de las questions de fach particularas. En tota causas, la filosofia demanda donc res a degun, mas dona los principis primièrs a las autras sciéncias (a las matematicas, per exemple): los sciéncias especializadas li sonBrockhaus´Konversation Lexikon (1909) de mejans. La filosofia bastís d'esperela son òbra.
La filosofia, coma sciéncia, diferís tanben de l'abiletat, d'aptituds que los estoïcians nomenan « ocupacions » (epitedeumata): musica, bèlas letras, equitacion, eca., e que caracterizan atal: « un metòde que, pel mejan d'un art o d'una partida d'un art, mena al domèni de la vertut » (cf. Estobèu, II, 67). Aquelas ocupacions an una valor instrumentala pel savi, que sol possèda lhabitus vertuós.
Unitat del sistèma estoïcian Segon lo tractat del destin de Ciceron, la nocion de fatum (destin) es comuna a las tres partidas de la filosofia, dins aquel sens qu'implica a l'encòp la fisica (lo destin es lo principi de l'òrdre cosmic), l'etica (acòrdi del destin amb la responsabilitat morala) e la logica (problèma dels enonciats portant suls futurs contingents). Lo fatalisme es donc una nocion fondamentala de l'estoïcisme: « Menatz'm, Zeus e tu Destinada, cap ont l'avètz'vs dispausat per ièu. Perque seguirà sens falhir. Mas se vendriá mechant e s'o volriá pas, seriá pas mens. » (Cleant, citat per Epictet, Manual, fin).
L'ontologia estoïciana Somari de la seccion
Divisions de l'èsser Los quatre genres Substrat Qualifiat Dispausat Dispausat relativament Los incorporals Lo dicible Lo vuèit Lo luòc Lo temps Tablèu recapitulatiu
Divisions de l'èsser Lo genre suprèma de la metafisica estoïciana es nomenada, segon SenècaLetras, 58, 13 - 15 « quicòm »; mas, segon Sext EmpiricContra los professors, VIII, 32, lo genre suprèma seriá l' « existent ». Pasmens, malgrat aquela divergéncia, s'admet mai sovent que los estoïcians divison las causas en general en existent e subsistentGalen, Del metòde medical, X.