thumb|right|La fauç e lo martèu son lei simbòls dau comunisme marxista.
Lo comunisme es un sistèma economica e sociau basat sus la mesa en comun dei bens e dei servicis e lor distribucion entre lei diferenteis individús en foncion de sei besonhs. Eissit de corrents filosofics utopics apareguts durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana, lo comunisme conoguèt una evolucion majora durant lo sègle XIX amb lei trabalhs de Karl Marx e de Friedrich Engels durant la Revolucion Industriala e l'emergéncia dau capitalisme modèrne. Prepausant de metòdes d'analisi empiric e un programa clar per l'instauracion d'una societat comunista, inspirèron la màger part dau movement comunista a partir de la fin dau sègle XIX. En 1917-1918, de partisans dau marxisme prenguèron lo poder en Russia e fondèron l'URSS. Aquò entraïnèt una confrontacion amb lei país capitalistas durant la màger part dau sègle XX. Pasmens, lo comunisme sovietic i foguèt batut e descreditat en causa dei reviradas e dei crimes dau regim e de seis aliats. En 1991, l'afondrament de l'URSS marquèt la desfacha dau movement comunista marxista e lo comunisme, en generau, es intrat dins un periòde de declin.
Existís diferentei tendàncias au sen dau comunisme. Lo destriament principau es basat sus la plaça de la pensada marxista. Lei movements marxistas (leninisme, maoïsme...) son dominats per la necessitat d'organizar la classa obriera per organizar una revolucion permetent de prendre lo poder. Puei, un periòde de dictatura dau proletariat dèu menar a una societat comunista. Lei trabalhs de Marx e d'Engels prepausan un ensemble d'otís d'analisi per organizar aqueu procès coma lo materialisme dialectic. Dempuei la disparicion de l'Union Sovietica, quauquei país continuan de se revendicar d'aquela pensada coma China, Vietnam ò Cuba. Lei corrents non marxistas son fòrça divèrs e son sovent eissits de tradicions religiosas ò indigènas. Influents avans lo desvolopament dau marxisme, son venguts fòrça marginaus. Pasmens, conoisson una certana popularitat dins quauquei país
Istòria
Preïstòria e Antiquitat
Lo comunisme primitiu
thumb|right|Retrach de l'antropològ estatsunidenc Lewis Henry Morgan, un partisan important de l'existéncia dau comunisme primitiu.
L'existéncia d'un regim comunista primitiu (ò comunautat primitiva), anterior a l'aparicion deis Estats e dei classas socialas, foguèt afiermada a la fin dau sègle XIX per mai d'un antropològ, d'un filosòf ò d'un istorian. Per exemple, es lo cas de l'Estatsunidenc Lewis Henry Morgan (1818-1881) dins son obratge La Societat arcaïca paregut en 1877. Friedrich Engels (1820-1895) èra tanben partisan d'aquela teoria, exprimida dins l’Origina de la familha de 1884. Segon elei, lei limits deis otís de produccion preïstorics necessitavan una mesa en comun dau trabalh au sen de la comunautat.
L'organizacion actuala de certanei societats primitivas sembla de confiermar la teoria dau comunisme primitiu. Pasmens, en causa de l'impossibilitat de trobar de documents dirèctes sus lei mòdes de vida dau periòde, aquela ipotèsi es impossible de demostrar. De mai, per la meteissa rason, la question de sa difusion vertadiera dins lo monde preïstoric es tanben impossibla de resòuvre .
Lei tradicions orientalas
En China, l'existéncia de plusors teorias politicas precomunistas es atestada a partir dau sègle IV avC. Lei pus ancianas son liadas au taoïsme e au bodisme e pòdon s'observar dins leis escrichs de Mencius (vèrs 380-289 avC) ò de Zhuangzi (vèrs 369-288 avC). D'efiech, lei dos òmes depintan una societat comunautària que forma un meteis grop e qu'ignora lo poder dau prince. Puei, Tao Yuanming (365-427) presentèt tanben dins son òbra un país imaginari organizat segon de principis similars, idèa egalament exprimida per lo ministre reformator Wang Anshi (1021-1086) durant lo periòde Song.
En parallèl, divèrsei revòutas païsanas prepausèron la mesa en plaça d'idèas protocomunistas. La pus vièlha es probablament aquela dei Turbants Jaunes (184-205Leis armadas insurgencas principalas foguèron batudas vèrs 185 mai de pòchis de resisténcia se mantenguèron fins a 205.). Pasmens, d'autreis insureccions durant l'Edat Mejana veguèron de temptativas de redurre leis inegalitats segon de principis de mesa en comun dei bens de la comunautat. Puei, au sègle XIX, aguèt luòc la Revòuta Taiping (1851-1864) qu'entraïnèt la creacion d'un Estat organizat segon de principis d'egalitat crestians e comunautaris. Dins aquò, totei aquelei movements foguèron vencuts per leis autoritats, çò que limitèt generalament l'amplor dei reformas.
De fenomèns similars pòdon s'observar dins l'istòria d'autrei país asiaticas coma Vietnam ò Pèrsia. Per exemple, dins l'Empèri Sassanida, lo movement mazdaquista opausèt a la societat de castas tenguda per lo clergat mazdeïstaLo mazdeïsme èra una evolucion dau zoroastrisme, la religion dau poder sassanida. un modèl de societat pacifica centrada sus l'ajuda ai necessitós. Per aquò, son fondator, Mazdak († 524 ò 528), suggeriguèt d'abolir lo clergat organizat, de confiscar una partida dei richessas deis abitants pus amonedats e, benlèu, d'abolir la proprietat privada e de metre en plaça una mesa en comun dei bens. Lei mazdaquistas foguèron durament reprimits entre 524 e 529 mai certanei grops subrevisquèron fins au sègle XIVPer la seguida, durant l'Edat Mejana, lo tèrme « mazdaquista » foguèt utilizat per designar tot individú copable de professar d'idèas « subversivas »..
Leis utopias europèas
thumb|right|Còpia d'un bust de Platon de la fin dau sègle IV avC.
En Euròpa, quauquei filosòfs grècoromans assaièron de descriure una societat ideala ò una edat d'aur. Lei pus famós son Ippodamos (498-408 avC) e Platon (428-348 avC) que prepausèron un modèl egalitari e comunautari dins seis escrichs. Pasmens, i mantenguèron l'existéncia de l'esclavatge. Au sègle II avC, Nabis, rèi d'Esparta de 207 a 192 avC), e Aristonicos, rèi de Pergam de 133 a 130 avC, assaièron de fondar una cituat perfècta gràcias a l'adopcion de reformas radicalas coma la reorganizacion de la proprietat ò la liberacion d'esclaus. Pasmens, se turtèron a d'oposicions militaras fòrtas de part de sei vesins ò de Roma.
Au sègle I apC, lo cristianisme primitiu aguèt un caractèr egalitari comunista. En particular, lei bens dei premierei comunautats èran mes en comun e lo produch dei vendas realizadas èra partejat segon lei besonhs de cada membre. De mai, de preocupacions socialas importantas marquèron la vida d'aquelei crestians primitius coma o mòstra l'integracion de pensaments sociaus dins la doctrina de la Glèisa antica ò lo desvolopament rapid dei monastèris.
De l'Edat Mejana au sègle dei Lutz
Lei comunautats egalitaristas musulmanas
Durant l'Edat Mejana, l'islam foguèt a l'origina de plusors movements egalitaristas. D'efiech, l'islam primitiu, coma lo cristianisme, èra organizat a l'entorn d'una comunautat d'individús relativament egaus entre elei e Maomet critiquèt la richessa. Puei, au mens dos ensembles de tradicions egalitàrias apareguèron. La premiera foguèt lo sofisme, una vision mistica de l'islam en favor de la comunautat de bens. La segonda foguèt una tendància dau kharijisme. En particular, a la fin dau sègle IX, un grop d'esclaus convertits a aquela branca de l'islam se revoutèt en Mesopotamia e fondèt un estat egalitari dins la region de Basra. Aquela insureccion comencèt en 869 e foguèt desfacha en 883 a l'eissida d'una guèrra saunosa qu'accelerèt lo declin de la poissança abbassida.
Leis utopias de la Renaissença
thumb|right|Illustracion de l'Utopia de Thomas More.
En Euròpa, l'idèa d'utopia influencièt lo trabalh d'una partida de l'elèit umanista a partir dei sègles XV e XVI. Lo tèrme vèn de l'òbra l'Utopia publicat en 1516 per Thomas More (1478-1535). Dins aquel obratge, depintèt una societat ideala organizada segon lo principi de la comunautat de bens. Puei, au començament dau sègle XVII, en 1602, lo monge italian Tommaso Campanella imaginèt una Ciutat dau Soleu caracterizada per un sistèma politica d'inspiracion comunista e deïsta. Un tau projècte comunista religiós inspirèt l'organizacion dei reduccions jesuistas de Paraguai qu'existiguèron de 1612 a 1768.
En Euròpa, divèrsei movements populars assaièron tanben de metre en plaça de sistèmas egalitaristas. De còps, foguèron inspirats per lo cristianisme coma lei taboritas de Boèmia, que seguiguèron leis ensenhaments de Jan Hus (1372-1415), ò leis anabaptistas dau sègle XVI. Pasmens, i aguèt tanben de movements pus espontanèus amb un liame mens dirècte amb la religion. Per exemple, se pòdon citar la Revòuta dei Païsans Alemands (1524-1526) ò lo movement dei diggers de la Premiera Revolucion Anglesa (1642-1651)Pasmens, lei diggers, d'esquataires crestians que fondèron de comunautats agricòlas pichonas, èran pauc organizats. Son movement es donc tanben una forma primitiva d'anarquisme..
Lo sègle dei Lutz
thumb|right|Retrach supausat de Jean Meslier.
A partir dau sègle XVII, leis utopias europèas prenguèron un aspècte pus racionalista e s'alunchèron lentament dei tèxtes crestians. Apareguèron ansin de criticas de la proprietat privada e de revendicacions demandant mai d'egalitat. Dins lo quadre dei Lutz, certanei pensaires radicaus poguèron ansin difusar d'idèas que prefiguran fòrça lo marxisme. Per exemple, es lo cas de Jean Meslier (1664-1729), « descubèrt » per Voltaire (1694-1778). D'efiech, lo filosòf francés citèt en 1762 lo testament de Meslier, un tèxte en favor d'un ateïsme militant e d'una vision materialista de la societat. Son autor i denoncièt l'esplecha dei trabalhaires paures per la Glèisa e divèrsei « parasits » (rèi, soudats, juristas, nobles...)Voltaire publiquèt pas la version integrala dau testament. D'efiech, dins lei passatges pus radicaus, Meslier se declarava en favor de l'assassinat dau rèi e de la destruccion de la religion.. Pasmens, aquò foguèt pas un cas isolat car d'autrei pensaires critiquèron la proprietat privada, prepausèron una mesa en comun dei bens e assaièron de precisar una teoria dei besonhs de cada individú. Entre lei pus coneguts, se pòdon citar Étienne-Gabriel Morelly (1717 - 1778 ò 1782), Gabriel Bonnot de Mably (1709-1785) e lo monge Dom Deschamps (1714-1776).
De la Revolucion Francesa a l'industrializacion d'Euròpa
La Revolucion Francesa
thumb|right|Retrach de Gracchus Babeuf, fondator dau premier partit « comunista ».
La Revolucion Francesa (1789-1799) permetèt ai movements radicaus eissits de la filosofia dei Lutz d'influenciar lo poder. D'efiech, de corrents egalitaristas poderós se formèron coma lei « sens culòtas », leis « enrabiats » e la « conjuracion deis Egaus ». De personalitats coma Maximilien de Robespierre (1758-1794) se prononcièron tanben en favor de l'instauracion d'una societat egalitària. Pasmens, lei revolucionaris assaièron pas d'abolir la proprietat privada e laissèron la borgesiá prendre lo poder après l'abolicion dei privilègis.
En despiech d'aquela revirada, una evolucion importanta aguèt luòc durant aqueu periòde amb la fondacion d'una protopartit politic per Gracchus Babeuf (1760-1797). Considerat per Marx coma lo premier partit comunista vertadier, son movement s'organizèt per preparar, dins la clandestinitat, una insureccion destinada a prendre lo poder en vista d'instaurar una dictatura provisòria per perseguir e acabar la revolucion. L'objectiu èra la constitucion d'una comunautat « de bens e de tradicions ». Dins aquò, son movement foguèt reprimit en 1796 après la revirada d'un temptativa de còp d'Estat e Babeuf executat.
La Revolucion Industriala e lo desvolopament dau capitalisme