Joan (apòstol)

Joan (en ebrieu יהוחנן Yehohānan significant literalament Dieu es misericordiós) es un Josieu del sègle I vengut discípol de Jèsus. Dins los evangèlis sinoptics (evangèli de Marc, evangèli de Matèu e evangèli de Luc) e lo libres dels Actes dels Apòtols, e tanben dins una fin aponduda a l'Evangèli de Joan, « Joan, filh de Zebedèu », aparéis dins los primièrs de la lista dels dotze apòstols (Marc 3: 16-19, Matèu 10: 2-5 e Luc 6: 13-16), amb son fraire Jaume dich lo màger.

La tradicion crestiana atribuís a l'apòstol Joan l'Evangèli de Joan (identifica l'apòtol al « Discípol que Jèsus amava »), e tanben tres epistòlas, e l'Apocalipsi, que l'autor se presenta coma avent recebut una vision de Jèsus Crist dins l'illa de Patmos: es lo còrpus joanic. Aquela paternitat es contestada, pasmens, per un grand nombre d'istorians modèrnes. Unes d'aqueles istorians assimilan l'autor de l'evangèli dich "segon Joan" a Joan lo Presbitre, e non pas a l'apòstol Joan.

L'apòstol Joan, filh de Zebedèu

Lista d'occurréncias de Joanhttps://web.archive.org/web/20160404032935/http://www.portstnicolas.org/jean-fils-de-zebedee.html Mt 4,21; 10,2; 17,1; 20,20-23 Mc 1,19; 1,29; 3,17; 5,37; 9,2; 9,38; 10,35; 10,41; 13,3; 14,33 Lc 5,10; 6,14; 9,28; 9,49; 9,54; 22,8 Ac 1,13; 3,1-11; 4,1-19; 8,14-25; 12,2; 13,5

Joan filh de Zebedèu dins los sinoptics thumb|Pèire e Joan corrent al tombèl lo jorn de la Resurreccion de Jèsus. (Burnand, 1898) Dins los tres evangèlis sinopticsMatthieu et Luc reprenant Marc selon la Théorie des deux sources., Joan filh de Zebedèu aparéis dins los primièrs de la lista dels dotze apòstols (Marc 3: 16-19, Matèu 10: 2-5 e Luc 6: 13-16), amb son fraire Jaume dich lo Màger. Son de pescadors del lac de Tiberiàs (nomenat « mar de Galilèa » o « lac de Genesarèt »), que coma Simon-Pèire e son fraire Andrèu abandonan lors rets per seguir Jèsus (Marc 1: 16-20, Matèu 4: 18-22 e Luc 5: 1-11). Marc precisa que Jaume e Joan, Jèsus los chafra Boanerges, es a dire « filh del tròn » (Marc 3. 17). Pèire, Jaume e Joan, filh de Zebedèu, accompanhan Jèsus sul mont de l'episòdi de la transfiguracion (Marc 9. 12, Matèu 17.1 e Luc 9. 28). Joan, filh de Zebedèu, fa tanben partida dels discípols qu'accompanhan Jèsus pendent la garison de la maire de Simon-Pèire (Marc 1. 29), de la garison de la filha de Jaïre lo cap de la sinagòga (Marc 5. 37 e Luc B. 51). Joan, filh de Zebedèu, interven al nom dels discípols qu'empachèron qualqu'un de far de miracles al nom de Jèsus (Marc 9. 38 e Luc 9. 48). Jaume e Joan, los dos filhs de Zebedèu, demandon a èsser setats al costat de Jèsus quand serà « dins sa Glòria » e provòcan la colèra dels autres discípols: Marc 10. 35-45. Pèire, Jaume, Joan e Andrèu interrogenan Jèsus sul mont dels Olius (Marc 13. 3), Jèsus parteja sas angoissas amb Pèire, Jaume e Joan que s'endormisson Marc 14. 33. Dins l’evangili segon Joan, i a pas los principals episòdis ont Joan, filh de Zebedèu, foguèt associat dins los sinoptics, coma la resurreccion de la filha de Jaïr o la Transfiguracion, elements, que amb mai d'autres, menèron a s'interrogar sus l'identitat de l'evangelista Joan.

Es Joan l'apòstol Joan l'evangelista?

La tradicion crestiana La tradicion crestiana considèra que Joan l'apòstol, Joan l'evangelista e lo "discípol que Jèsus amava" son la meteissa persona. Atal, vèrs 180, Irenèu de Lion, qu'aviá frecanta Policarp, evesque d'Esmirna que el aviá vu Joan, escriviá: « Après los autres discípols, Joan, lo discípol del Senhor que repausa sus son pitre, dona el tanben sa version de l’evangèli coma demorava a EfesIrénée, Contre les hérésies, III, 1, 2.. »

Los istorians modèrnes Fòrça exegètas e istorians contestèron que l'evangelista siá Joan l'apòtol, filh de Zebedèu. Segon Jean Colson, Joan seriá Joan lo Presbitre, citat par Papias, que seriá estat dins sa jovença un ric patrician abitant JerusalèmJean Colson, L’Énigme du disciple que Jésus aimait, Paris, Beauchesne, 1969.. Dempuèi, aquela tèsa l'adoptèron Oscar CullmannOscar Cullmann, Le Milieu johannique, étude sur l’origine de l’évangile de Jean, Neuchâtel-Paris, Delachaux et Niestlé, 1976., François Le QuéréFrançois Le Quéré, Recherches sur saint Jean, F.-X. de Guibert, 1994., Joseph A. GrassiJ.A. Grassi, The Secret Identity of the Beloved Disciple, New York, Paulist, 1992., James H. CharlesworthJ.H. Charlesworth, The Beloved Disciple, Valley Forge, Trinity, 1995., Xavier Léon-DufourXavier Léon-Dufour, Lecture de l’Évangile selon Jean, Paris, Seuil.. Mai, Joan, filh de Zebedèu, es pas mai mencionat après la reünion de JerusalèmGa 2. 9. Cal apondre que Joan, filh de Zebedèu, es un simple pescador, alara que lo redactor de l'evangèli es un autor sabent e un teologian.

Existís quasi consens per dire que l'evangèli atribuit a Joan, « es pas l'òbra d'un sol autor, mas d'una escòlaLo « discípol benamat » demora desconegut; l'identificar a Joan demora ipotetic. », sovent nomenada « escòla joanica ». Segon Jean Zumstein, <span class="citation" contenteditable="false">« Dins aquela darrièra succediguèt tota una seria de personatge: lo « discípol benamat« es pas l'òbra d'un sol autor, mas d'una escòlaLo « discípol benamat » demora desconegut; l'identificar a Joan demora ipotetic. », a l'origina de las tradicions que noirisson l'evangèli; l'evangelista que donèt sa forma al raconta; un cercle editorial que realizèt una relectura de l'òbra abant de la metra en circulacion e qu'es benlèu a l'origina de la primièra epistòla de Joan; lo presbitre, fin finala, que redigiguèt la Segonda e la Tresena epistòlas dels Joan »Le Nouveau Testament commenté, Sous la direction de Camille Focal et de Daniel Marguerat, Bayard, Labor et Fides, 2012, p.402..

Mòrt de l'apòstol Joan Segon la tradicion, Joan seriá anat en ‎Samària presicar amb Pèire, ont auriá mostrar fòrça ardor a organizar de Glèisas dins las vilas de Palestina. Puèi, fugissent la repression dels Romans, auriá quitat la Palestina, e se seriá refugiat a Efes ont auriá fach de miracles e batejat fòrça personas. La maire de Jèsus aurià demorat amb el a Efes.

Vèrs 180, Irenèu de Lion escriu dins Contra las eretgias III,1,1 : « Enseguida Joan, lo discípol del Senhor, que repausèt sus son pitre, publiquèt tanben l'Evangèli, alara qu'abitava a Efes en Asia. » Clemenç d'Alexandria precisa que Joan, fuguèt enseguida exiliat dins l'illa de Patmos, en 94, a la seguida de persecucions contra los crestians, i auriá escrich l'ApocalipsiJean-Christian Petitfils, Jésus, éd. . Auriá recebut una vision del Crist de l'Apocalipsi, majestuós d'aparénciae, vestit de blanc, lo glasi de la « Paraula » dins la boca. Joan s'agenolha e es benesit per l'apareisson que li dich: « Escriu donc çò que vegèt, lo present, e çò que deu arribar mai tard » Apocalypse I:17.. Après la mòrt de Domician en l'an 96, l'emperaire Nerva permetèt a Joan de tornar a EfesJean-Christian Petitfils, Jésus, éd. . De là, raiona dins la region, invitat per las comunautats crestianas localas, « a vegada per i establir d'evesques, d'autra per i organizar de glèisas complètas, encara per causir coma clergue un d'aqueles qu'èran designats per l'EsperitJean-Christian Petitfils, Jésus, éd. ». Seriá mòrt a Efes en l'an 101, a l'edat de gaireben 90 ansJean-Christian Petitfils, Jésus, éd. . Seriá enterrat a Selçuk, près d'Efes, ont existava una basilica Sant-Joan uèi jorn en roïna.

Debats Segon l'evangèli de Marc, Jèsus auriá anonciat a Joan e Jaume, filhs de Zebedèu, lor mòrt en martirsMc 10. 35-40. La distança temporala que separa aquel eveniment de la redaccion de l'evangèli a la fin del sègle I es importanta. Los evangèlis de Matèu e Marc contan cossí Jèsus los prevenguèt que serián ambedos associats a sa Passion e martirizatsMatthieu, 20, 28 & Marc, 10, 35-45.. Al moment ont los evangèlis foguèron compausats, la mòrt dels filhs de Zebedèu poirriá aver incitat los autors dels evangèlis a afirmar qu’aviá estat profetizada. Mas poirriá tanben ben s'agir d'una error del redactor de l'evangèli de Marc, anticipant la mòrt de Joan, alara qu'èra emprisonat après la Granda revòlta josieva e la casuda de Jerusalèm (70). De manuscrits, e per exemple una notici atribuida a Papias e de tèxtes mai tardièrs, pòrtan lo nom de Joan per çò qu'es identifica coma lo martir de Jaume de Zebedèu, e de tèxtes fòrça mai tardièrs, coma un martirològ siriac contant lo martiri dels dos fraires a Jerusalèm, un libre de la liturgia gallicana, un sacramentari irlandés e un manuscrit servat en Alemanha a la catedrala de Trevèri, indican que Joan, filh de Zebedèu, seriá mòrt o en 43, o pauc aprèsMarie-Émile Boismard, « Le Martyre de Jean l'apôtre », Paris, éd. . Aquò menèt Marie-Émile Boismard (prèire catolic) a far l'ipotèsi que Joan poirriá èsser mòrt vèrs 45 al meteis temps que son fraire Jaume. Pasmens, aquela tèsi nouvèla es plan contestada.

Celebracion Sant Joan es festejat per l'Glèisa catolica lo 27 de decembre e per la Glèisa ortodòxa lo 26 de setembre (dormicion) e lo 8 de mai.

Representacion de Joan dins l'art left|thumb|Crucifixion per Perugino right|thumb|248x248px|Sant Joan, per El Greco. Fòrça representacions de la Cèna lo mostran al costat de Jèsus, ausissent atentivament las paraulas del Senhor, los uèus a vegada clauses per escotar melhor (La Cèna pintatda per Dirk Bouts). En efièt dins l'evangèli que s'atribuís a Joan, conta amb fòrça detalhs las paraulas prononciadas per Jèsus pendent la Cèna (Discors de la Cèna, capítols 14 a 17), e subretot lo mandadís de l'Esperit Sant o Paraclet pel Paire chapitre 14 v. 15 à 31 : l'Esprit Saint que le Père enverra,la Bible, Traduction œcuménique, texte intégral, le Livre de poche, 1979. Dins fòrça representacions de la Crucifixion, Joan figura amb Maria al pé de la CrotzJn 19, 25-27. Mai d'una representacions de Joan lo mòstran tenent a la man un calici d'ont sortís lo cap d'una serp, en referéncia al tèma joanic de la serpDans l'évangile selon Jean (3,14) : Jésus déclare à Nicodème « Comme Moïse a élevé le serpent dans le désert, il faut que le Fils de l'homme soit élevé, afin que quiconque croit ait, en lui, la vie éternelle,Voir le vitrail contemporain de l'église de Toulon-sur-Allier. ». Mas pòt tanben s'agir de la légenda de la copa de poison d'AristodèmaPlutôt relative au fils de Zébédé, voir plus haut.. Son simbòl coma evangelista dins la tradicion del Tetramòrf es l'agla, d'ont lo chafre « l'agla de Patmos ». Es presentat amb una copa d'ont sortís una serp o amb una caudièra emplida d’òli bolhenta.

Miracles atribuits a l'apòstol Joan thumb|L'apòstol Joan e son agla simbolic per Dominiquin. Son atribuits a l'apòstol Joan fòrça miracles.

Per provar a Aristodèma e als Efesians la superioritat del cristianisme sul culte de las idòlasJacques de Voragine, La Légende dorée, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 2004, publication sous la direction d'Alain Boureau, chapitre 9, 68-76., Joan, requerit de beure una copa de poison, n'engolís lo contengut d'un còp e es absoludament pas incomodat, alara que los dos tastaires designats s'espatarran mòrts sul còp (seràn mai tard ressuscitats pel sant).

Pendent una fèsta en devocion a la divesa Artèmis, que la veneravan los abitants d'Efes, Joan poja lo puèg ont èra una grande estatua de la divesa e comença a arengar las gents paganas. Aqueles, furioses, ensajan de lo lapidar, mas totas las pèiras tustan l'estatua que foguèt trocejada, puèi las pèiras tornan contra aqueles que contunhavan de las lançar. A la pregària de Joan, tremòla la tèrra e aprigondís los mai vindicatius, mas après que las gents supliquèron Joan e cridèron sa misericòrdia, tornèron sortit totes los antres de la tèrra, venerant lo sant e demandant lo bateg.

A Efes tanben, Joan foguèt arrestat e menat al temple d'Artèmis fàcia a un oficièr imperial que l'acusa de mascaria malefica e volgava lo far morir. Joan comença pregar Dieu, e lo temple s'aclapa sens tocar pas cap de vida umana.