drecha|vinheta|1870 òli de Ford Madox Brown decrivent la celèbra scèna del balcon Romèo e Julieta, cridat Romeo and Juliet en son anglés original, es una tragèdia de William Shakespeare. Una pèça del començament de la carrièra de Shakespeare, conta l’istòria de las amors dels dos joves qu’apertenon a de familhas enemigas fins a la mòrt. Èra una de las pèças mai popularas de la vida de Shakespeare pendent sa quita vida. Amb Hamlet, es una de las pèças mai jogadas. Uèi, Los personatges títol son venguts un arquetipe dels nòvis.
Romèo e Julieta aparten a la tradicion de las romanças venent de l'antiquitat. L'intriga se basa sus un conte italian tradusit en anglés en verses per Arthur Brooke The Tragical History of Romeus and Juliet, e tornat en pròsa dins Palace of Pleasure de William Painter en 1567. Shakespeare utilizèt tant meteis dels dos, mas espandís e desvolopa los personatges segondaris, subretot Mercucio e Paris. Seriá estat escricha entre 1591 e 1595, La pèça foguèt publicada pel primièr còp dins la version in quarto de 1597. Lo tèxte de la primèra version èra de paura qualitat, mas, las edicions seguentas foguèron corrigidas se comformant melhor a l'original Shakespeare.
L'utilizacion de l'estructura dramatica poetica de Shakespeare (subretot d'efièch coma l'aternança entre comèdia e tragèdia per far créisser l'atencion, l'expandiment de personatges segondaris, e l'usatge de sosintrigas per abelir l'istòria) foguèt reconeguda coma un signe precoç de son talent dramatic. la pèça destria diferentas formas poeticas segon los personatges, a vegada cambiant lo biais segon l'evolucion del personatge. Romèo, per example, ven mai baisut en sonet al cors de la pèça.
Romeo and Juliet foguèt adaptat fòrça sus l'empont, en film, comèdia musicala e opèra. Pendent la restauracion anglesa, foguèt relançada e plan revisada per William Davenant. La version de David Garrick al sègle XVIII tanben modifiquèt mai d'unas scènas, levèt de material alara considerat coma indecent, e l'adaptacion operatica de Georg Benda omet fòrça d'accion, e apond una fin astruca. Los jòcs del sègle XIX, amb per exemple Charlotte Cushman, tornan al tèxte original, se centrant mai sul realisme. La version de John Gielgud en 1935 es fòrça pròcha del tèxte de Shakespeare, e se jòga en costumes e mesa en scena Elisabetans per melhorar lo drama. Dins los sègles XX e XXI, la pèça foguèt adapta en version tan diferentas coma aquelas de George Cukor en 1935, de Franco Zeffirelli en 1968 e de Baz Luhrmann en 1996 amb Romeo + Juliet.
Personatges
Ostal de Verona Prince Escalus, Prince de Verona. Count Paris es un parent d'Escalus que se vòl maridar amb Julieta. Mercucio un autre parent d'Escalus, e amic de Romeo.
ostal dels Capulets Capulet, lo patriarc de l'ostal dels Capulets. Dama Capulet, la matriarca de l'ostal dels Capulets. Julieta, filha dels Capulets de 13 ans d'edat, e lo ròtle femenin màger de la pèça. Tibalt, un cosin de Julieta, e lo nebot de Dama Capulet. Noiriça, serviciala de Julieta e confidenta. Rosalina es la neboda de Capulet, e nòvia de Romeo al començament de la pèça. Pèire, Samson e Gregòri, servicials de l'ostal dels Capulets.
Ostal dels Montagues Montague, patriarca de l'ostal dels Montagues. Dama Montague, matriarca de l'ostal dels Montagues. Romèo, filh de Montague, e lo ròtle femenin màger de la pèça. Benvolio, cosin de Romèo e melhor amic. Abram e Baltasar, sevicials de l'ostal dels Montagues.
Autres Fraire Laurenç , es un monge Franciscan, e confident de Romèo. Fraire Joan, mandat per Fraire Laurenç de liurar una letra a Romèo. Un Apoticari que vend, a contracòr, un poison a Romèo. lo Còrs legís lo prològ al començament de cadun dels dos actes.
Sinòpsi La pèça, se situant a Verona, Itàlia, comença per una batèsta de carrièra entre de sevicials de Montague e Capulet que, coma lors mèstres, son enemics jurats. Lo Prince Escalus de Verona interven e declara que quin mai se trencará la patz serà mòrt en castig. Mais tard, lo Conte Paris parla a Capulet per maridar sa filha Julieta, mas Capulet demanda a Paris d'esperar encara dos ans e l'invita a assistir al previst bal dels Capulets. Dama Capulet e la noiriça de Julieta ensajan de persuadir Julieta d'acceptar la cort de Paris.
Mentretant, Benvolio parla amb son cosin Romèo, lo filh de Montague, de la recenta depression de Romèo. Benvolio descobrís qu'a per causa l'afògament non partejat per una joventa namenada Rosalina, una neboda dels Capulets. Persuadit per Benvolio e Mercucio, Romèo assitís al bal de l'ostal Capulet esperant encontrar Rosalina. Pasmens, Romèo a la plaça encontra e s'enamora de Julieta. lo cosin de Julieta, Tibalt, es furiós que Romèo s’engulhèt dins lo bal, mas es arrestat de tuar Romèo pel paire de Julieta, que vòl pas que raja la sang dins lo sieu ostal. Après lo bal, dins la nomenada "scèna del balcon", Romèo s'engulha dins lo vergièr dels Capulets e suspren Julieta a sa fenèstra jurant son amor per el, malgrat l'òdi de sa familha contra los Montagues. Romeo se fa conéisser a ela e s'acòrdan per se maridar. Amb l'ajuda de Fraire Laurenç, qu'espèra reconciliar ambedoas familhas mejans l'inion dels enfants, son maridat en secret lo jorn seguent. esquèrra|vinheta|L’ultimo bacio dato a Giulietta da Romeo per Francesco Hayez. òli sus tèla, 1823. Tibalt, mentratant, encara furiós que Romèo s'engulhèt al bal dels Capulets, lo provòca en duèl. Romeo, considerant alara Tibalt coma son parent, refusa la lucha. Mercucio es ofensat per l'insoléncia de Tibalt, tot coma la "vila somission" de Romèo,Romeo and Juliet, III.i.73. e accepta lo duèl al nom de Romèo. Mercucio es ferrit a mòrt alara que Romèo ensag de trencar la lucha. Aclapat de dolor e pres deculpabilitat, Romèo confronta e tua Tibalt.
Montague argüís que Romèo amb justícia executèt Tibalt pel murtre de Mercucio. Lo Prince, avent ara perdut son parent a causa l'òdi entre ambedoas familhas, exilia Romèo de Verona, jos pena de mòrt se tornesse. Romeo en secret passa la nuèch dins la cambra de julieta, atal consumisson lo maridatge. Capulet, fa confusion sus la pena de Julieta, accepta de la marridar al Conte Paris e menaça de la renegar quand refusa de venir la "nòvia ajoguida" de Paris.Romeo and Juliet, III.v.115. Quand pledeja per retardar lo maridatge sa maire la fòragetar.
Juliet va visitar Fraire Laurenç per ajuda, e li ofrís una pocion que provocarà un comà pareissent a la mòrt per "quaranta e dos oras".Romeo and Juliet, IV.i.105. Lo Fraire promés que mandarà un messengièr informar Romèo del plan, alara poirà la rejónher un còp que se desrevelharà. La nuèch abans la boda, pren la dròga e, al descobrir la mòrt aparenta, es pausada dins la cripta familhala.
Pasmens, lo messatgièr capita pas a aténher Romèo e, alara, Romèo apren la mòrt (aparenta) de Julieta de son sevicial Baltasar. Lo còr trencat, Romèo crompa un poison a un apoticari e va a la cripta dels Capulets. Encontra Paris qu'èra vengut plorar Julieta en privat. Cresent que Romèo es un vandal, Paris se confronta a el e, dins la batèsta, Romèo tua Paris. Totjorn cresent morta Julieta, beu lo poison. Julieta alara se desrevelha e, trapa Romèo mòrt, s'escotèla d'una daga. La familhas enemigas e lo Prince s'encontran a la tomba al frent dels tres mòrts. Fraire Laurenç conta l'istòria dels dos "nòvis malaüroses". Las familhas se reconcilian per la mòrt e s'acòrdan per acabar amb lors rivalitats violentas. La pèça s'acaba amb l'elegia del Prince pel amoroses: "For never was a story of more woe/Than this of Juliet and her Romeo.Que jamai èra una istòria de tan gran malaür/Aquela de Julieta e del sièu Romèo."Romeo and Juliet, V.iii.308–9.
Fonts vinheta|Pagina títol d'el poèma d'Arthur Brooke, Romeus and Juliet. Romeo and Juliet seguís una tradicion d'istòria d'amors tragicas venent de l'antiquitat. Una d'aquelas es Piram e Tisbèa, de la Metamorfòsis d'Ovidi, que conten de parallels amb l'istòria de Shakespeare: los parents dels amoroses s'odian caduns, e Piram crei de biais eronèu que son amanta Tisbèa es mòrta.Halio (1998: 93). LEfesiaca de Xenofon d'Efès, escrich al sègle III, tanben conten de similaritats amb la pèça coma la sepacion dels amoroses, e la pocion qu'indusís un sòm pareissent a la mòrt.Gibbons (1980: 33).
Una de la primièras referéncias al nom Montague e Capulet ven de la Divina Comèdia de Dante, que menciona los Montecchi (Montagues) e los Cappelletti (Capulets) dins lo cant sièis del Purgatòri:Moore (1930: 264–77).
Pasmens la referéncia rebat en partida la polemica contra la decadéncia morala de Florença, Lombardia e de la Peninsula Italiana dins son ensems; Dante, mejans sos personatges, castiga lo rei dels romans Albèrt I d'Alemanha per aver negligit sas responsibilitiats sus Itàlia ("you who are negligent"Vos que sètz negligent."Romeo and Juliet, V.iii.308–9.), e dels papas successius lor envasiment dels afars sonque esperitalas, memant a un climat incessant de querèla e de guèrra entre de partits politics rivals en Lombardia. L'istòria reten lo nom d'ostal Montague que foguèt donat a un tal partit a Verona, e l'ostal Capulet de Cremona, qu'ambedos joguèron un ròtle dins la Lombardia tota puslèu que confinhat a Verona.Higgins (1998: 585) Aliadas a de faccions politicas rivalas, las partidas fan lo dòl ("One lot already grieving"Un lòt ja de dòl) perque lor guèrra sens fin mena a la destruccion d'abedoas partidas,Higgins (1998: 585) puslèu que far lo dòlde de lor progenitura malaürosa que la pèça presenta, e qu'aparéis èsser pas qu'una creacion poetica dins aquel contèxte.
La primièra version de l'istròia Romeo and Juliet semblablant a la pèça de Shakespeare es l'istròia de Mariotto e Gianozza de Masuccio Salernitano, dins la 33a novèla de son Il Novellino publicat en 1476.Hosley (1965: 168). Salernitano situa l'istòria a Siena e insistís qu'aqueles eveniments se realizan pendent sa vida. Sa version de l'istòria inclusís lo maridatge secret, l'intriga del fraire, la batèsta ont un eminent ciutadan es tuat, l'exili de Mariotto, lo maridatge força de Gianozza, l'intriga de la pocion, e lo messatge crucial que se perd. Dins aquela version, Mariotto es pres e escapitat e Gianozza morrís de pena.Gibbons (1980: 33–34); Levenson (2000: 4).
Forma modèrna Luigi da Porto (1485–1529) adaptèt l'istòria de Giulietta e RomeoLuigi da Porto di Vicenza, Giulietta e Romeo, original novella with introduction and footnotes (in Italian) l'inclusissent dins Historia novellamente ritrovata di due Nobili Amanti, escrich en 1524 e publicat de potum en 1531 a Venècia.Moore (1937: 38–44). Da Porto s'inspirèt de Piram eTisbèa, del Decameron de Boccacio, e de Mariotto e Ganozza de Salernitano, mas es tanben possible que l'istòria siá autobiografica: present coma soldat a un bal lo 26 de Febrièr de 1511 a la residéncia del clan Savorgnan a Udine, après una ceremonia de patz amb lo clan oposat Strumieri, Da Porta s'enamora de Lucina, la joventa de l'ostal, malas relacions entre lors mentòrs empacha d'anar mai avant. Lo matin seguent, los Savorgans atacan la ciutat, e de membres dels Strumieris son tuats. Quand unes ans mai tard, miègparalizat ferit dins una batèsta, escriu Giulietta e Romeo a Montorso Vicentino (dempuèi ont pòt veire los "castèls" de Verona), dedica la novella a la bellisima e leggiadra madonna Lucina Savorgnan. Da Porto presenta son istòria veraia e afirmant que se passèt un sègle abans qu'a Salernitano, a l'epòca Verona èra dirigida per Bartolomeo II della Scala (anglicizat en Prince Escalus).