Macbeth /məkˈbɛθ/ (títol complet en anglés The Tragedy of Macbeth) es una tragèdia escricha per William Shakespeare. Se desbanant subretot es Escòcia, la pèça dramatiza lo damatge dels efièchs fisics e psicologics de l'ambicion politica sus aqueles que cercan lo poder pas que per se meteis. La pèça seriá estat escricha entre 1599 e 1606. La primièra performança d'aquela supausada pèça de Shakespeare data d'Abril de 1611, quand Simon Forman conta l'aver vista al Globe Theatre. Foguèt publicada pel primièr còp dins l'In Folio de 1623. Lo mai probable es que seriá estat escricha jol reialme de Jaume Stuart, que foguèt coronat James VI d'Escòcia abans de succedir al tròn anglés jol nom de James I en 1603. Jaume VI/I èra un protector de la companhiá d'actors de Shakespeare, e de totas las pèças de Shakespeare escrichas jol regne de James, Macbeth rebat melhor las relacions entre l'escrivan e lo sobeiran.
Macbeth es la pèça de Shakespeare mai corta, e conta l'istòria d'un general esocés brave nomenat Macbeth que recep la profecia d'un trió de devinairas qu'un jorn vendrà rei d'Escòcia. Consumat per l'ambicion e fissat a agir per son esposa, Macbeth tua lo Rei Duncan e pren lo tròn escocés per se. Es tafurat per la culpabilitat e la paranòia, e lèu ven un sobeiran tiranic qu'es buta a encara mai de murtres per s'aparar de l'ostilitat e de la suspicion. Lo banh de sang e la seguenta guèrra civila menan Macbeth e Dama Macbeth dins los reialmes de la folia, e de la mòrt.
La font de Shakespeare per la tragèdia es los personatges de Macbeth, rei d'Escòcia, Macduff, e Duncan dins Holinshed's Chronicles (1587), una istòria d'Anglatèrra, Escòcia, e Irlanda plan coneguda de Shakespeare e dels contemporanèus, pasmens se los eveniments de la pèça diferisson pro de l'istòria vertadièra de Macbeth. Dins los estudis recents, los eveniments de la tragèdia son associats puslèu a l'execucion d'Henry Garnet segon la semblança amb la conspiracion de las polvera en 1605.Harold Bloom.
Dins lo mond del teatre, se crei qu'aquela pèça es maudita, e que se cal pas far mencion de son títol a nauta votz, la nomenant "la pèça escocesa". Pendent los sègles, la pèça faguèt lo nom de fòrça actors avent jogat los ròtles de Macbeth e Dama Macbeth. Foguèt adaptada al cinèma, a la television, dins d'opèras, novèlas e mai d'autres mèdias.
Personatges
Intriga
Acte I La pèça se dubrís en plan tronada e fólzers, e las Tres Devinairas decidisson que lor encontra venenta serà amb Macbeth. Dins la scèna seguenta, un sergent ferit rapòrta al Rei Duncan d'Escòcia de los sieus generals—Macbeth (ThaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. de Glamis) e Banquo—acaban de desfar las fòrças aliadas de Norvègia e Irlanda, qu'èran menats pels traïdors Macdonald e lo ThaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. de Cawdor. Macbeth, lo parent del Rei, es lausat per son coratge e sa valentiá militara.
Dins la scèna seguenta, Macbeth e Banquo parlan del temps que fa e de la victòria. Coma ladran per l'èrm, las Tres Devenairas intran e los aculhisson amb de profecias. Alara que Banquo las afronta en primièr, s'adreçan a Macbeth, lo sonant "ThaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. de Glamis," "ThaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. de Cawdor," e que vendrà Rei. Macbeth es estabosit. Quand Banquo li demanda son astre, las devinairas respondan ambigüament, disent que serà mens Macbeth, mai content, amb mens de succés, pasmens mai. Serà lo paire d'un linhatge de rei quitament se el ne serà pas. Alara que les dos òmes s'interrògan suls dichs, desapareisson las devinairas, e un autre thaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. , Ross, arriba e informa Macbeth de son títol novèl aquerit: ThaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. de Cawdor, alara que lo precedent ThaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. de Cawdor foguèt executat per traïson. La primièra profecia es complida plenament, e Macbeth, d'en primièr dobtaire, sul còp apara las ambicions de venir rei.
Lo rei Duncan aculhís e lausa Macbeth e Banquo, e declara que va passar la nuèch dins lo castèl de Macbeth a Inverness; e tanben nomena Malcolm coma son eritièr. Macbeth manda un messatge a son esposa, Dama Macbeth, contant las profecias de las devinairas. Dama Macbeth sofrís cap de biais l'incertitud e vòl que son espós tua Duncan que ne vendrà rei. Quand Macbeth arriba a Inverness, contradich la objeccions de son marrit atacant sa virilitat e capita a lo persudir de tuar lo rei la nuèch que ven. El e Dama Macbeth planifican de bandar los dos camarlencs que s'esbalausiscan; lo matin seguent blamairan los camarlencs pel murtre. Poiràn pas se defendre que se remembaràn pas de res.
Acte II Alara que Duncan dormís, Macbeth l'escotèla, malgrat los dobtes e de signes de las fòrça susnaturalas, coma l'allucinacion d'una daga sanguinosa. Es tan saquejat que Dama Macbeth se deu metre al davant. En acòrdi amb son plan, empura lo sòn dels serivicials de Duncan que vengan assassins plaçan las dagas sanguinosas sus eles. D'ora lo matin seguent, Lennox, un nòble escocés, e Macduff, lo leial ThaneThane èra un títol nobiliari donat a un garda personal d'un lòrd dins lo reialme d'Escòcia pendent l'Edat Mejana, equivalent a una baroniá. de Fife, arriba. Un portièr dubrís la pòrta e Macbeth los mena a la cambra del rei, ont Macduff descobrís lo còs de Duncan. Macbeth tua los gardas per empachar que divulguen lor inocéncia, mas pretend qu'o faguèt de colèra causada per lor malafacha. Los filhs de Duncan Malcolm e Donalbain fugisson cap a Anglatèrra e Irelanda, respectivament, per paur qu'aquel que tuèt Duncan tanben vòlga lor mòrt. La quita fugida dels eritièrs legitims los fan suspèctes e Macbeth assuma lo regne coma novèl Rei d'Escòcia qu'èra parent del rei mòrt. Banquo o revela al public, e alara es suspicios del novèl Rei Macbeth, se remembrant la profecia de la devinairas suls sieus descendents devent eritar del tròn; çò que lo fa mesfisant de Macbeth. esquèrra|vinheta|Théodore Chassériau (1819–1856), Macbeth vesent lo fantauma de Banquo, 1854
Acte III Malgrat son succés, Macbeth, e totjorn segon la profesia, demora malaisit. Macbeth invita Banquo a una taulejada reiala, ont discobrís que Banquo e son jove filh, Fleance, demoraràn aquela nuèch. Per paur de la sospecha de Banquo, Macbeth s'organiza per los far assacinar, e paga tres òmes per lo tuar. Los assassins capitan a tuar Banquo, mas Fleance escapa. Macbeth ven furiós: crenh que son poder demore incertan tan qu'eritièr de Banquo serà en vida. Pendent la taulejada, Macbeth invita los lòrds e Dama Macbeth a una nuèch de bevendariá e regaudiment. Lo fantauma de Braquo intra e se sèi a la plaça de Macbeth. Macbeth delira de crenhença, esglasia los òstes, que lo fantauma es visble pas que d'el. Los autres panican al veire Macbeth s'enrabiant amb una cadièra vuèja, fins a que la Dama Macbeth deseperada lors conta que son espós es sonque tocat per una malautiá benigna e sens dangièr. Desaparéis lo fantauma e torna un autre còp, provocan la meteissa colèra incontrolabla e la paur de Macbeth. Alara, Dama Macbeth demanda als lòrds de partir, çò que fan. vinheta|Macbeth consultant tla Vision de la Tèsta Armurada per Johann Heinrich Füssli
Acte IV Macbeth, trebolat, visita un còp mai la Tres Devinairas e lor demanda de li revelar la vertat de lors profecias. Per respondre a las questions, mandan d'apareissons d'òrre, cadunas donant de prediccions e autras profecias per apasimar las crenhenças de Macbeth. Primièra, esconjuran una tèsta armurada, que li dich de se mesfisar de Macduff (IV.i.72). Segonda, un enfant sanguinós li conta que pas deguns naissarà d'una femna qu'es capabla de li nòire. Tresena, un enfant cornat portant un arbre indica que Macbeth serà salv fins a que lo grand bòsc de Birnam puja lo puèg de Dunsinane. Macbeth es tranquilizat e rassegurat perque sap plan que totes los òmes naisson de femnas e que los bòscs se pòdon pas mòure. Macbeth tanben demanda se lo filh de Banquo regnarà sus l'Escòcia: las Devinairas enconjuran una procession d'uèit reis cornats, totes pareissent a Banquo, e lo darrirèr portant un miralh rebatent encara mai de reis. Macbeth realiza que totes de descendents de Banquo prendràn de reialmes dins fòrça tèrras. Fin finala las demandairas realizan una dança fòla e se van, Lennox intra e conta a Macbeth que Macduff fugiguèt es Anglatèrra. Macbeth ordona que se prenga lo castèl de Macduff, e, mai crudèl, manda d'assacins d'escotelar Macduff, e son esposa e son filh. Coma Macduff es pas mai dins lo castèl, totas las gents del castèl de Macduff son executadas, e tanben Dama Macduff e l'enfant. esquèrra|vinheta|Dama Macbeth somnabula per Johann Heinrich Füssli
Acte V Alara, Dama Macbeth se pren de culpabilitat pels crimes qu'ela e son espós cometèron. A la muèch, dins lo palai del rei a Dunsinane, un mètge e una dama parlan de l'estranha abituda de Dama Macbeth pel somnabulisme. Sul còp, Dama Macbeth s'estransís portant candèla. Deplorant los murtres de Duncan, Dama Macduff, e Banquo, ensaja de lavar las imaginàrias tacas de sang sus sa mans, en tot parlant de las causas terriblas que sap aver demandat a son espós de far. Se'n va, e lo mètge e la Dama contemplan sa davalada cap a la folia. Sa conviccion que pas res pòt lavar la sang de sas mans es un contrapunt ironic a çò qu'aviá delarat Macbeth mai d'ora "[a] little water clears us of this deed"Un pauc d'aiga nos lava d'aquel acte. (II.ii.66).
En Anglatèrra, Macduff es informat per Ross dels eveniment que son "castle is surprised; [his] wife and babes / Savagely slaughter'd" castèl es matat; [sas] femnas e nenas / Sauvatjament tombadas".(IV.iii.204–5). Quand la novèla de l'execucion de sa familha li ven, Macduff es aclapat de dolor e jura venjança. Lo prince Malcolm, filh de Duncan, capitèt a levar una armada en Anglatèrra, e Macduff se jonh a el alara que cavala en Escócia per provocar las fòrças de Macbeth. L'invasion a lo sosten dels nòbles escoceses, que son estabosits e apaurits per las actitudas tiranicas e sanguinosas de Macbeth. Malcolm mena son armada, acompanhat de Macduff e dels angleses Siward, e los Comte de Northumberland, contra lo castèl de Dunsinane. Alara campats dins lo bòsc de Birnam, los soldats an per òrdre de culhir e portar de rams d'arbres per amagar lor nombre.
Abans l'arribada dels sieus enemics Macbeth aviá aprés que Dama Macbeth s'èra suicidada, lo fasent s’afonsar dins un prigond e pessimista desper e donar son monològ "Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow" (V.v.17–28). Alara que sosca sus la brevetat e l'insignificança de sa vida, pasmens espèra los angleses e la fortifica Dunsinane. Es segur que las profecias de la Devinairas li asseguran l'invinsibilitat, mas es pres d'espavent al aprene que l'armada anglesa avança sus Dunsinane encobèrta de rams copats dels bòscs de Birnam, dins una aparenta realizacion d'una de las profecias.