Eliezer Wiesel, dich Elie Wiesel, nascut lo 30 de setembre de 1928 a Sighetu Marmației (Romania) e mòrt lo 2 de julhet de 2016 a Nòva York (Estats Units d'America), es un escrivan e filosòf american.
Eissit d'una familha josièva ortodòxa e assidica ongresa e de lengas francesa, ebraïca, yiddish e anglesa, consacra una partida de son òbra a l'estudi de la Shoah, que se'n salvèt.
Grand crotz de la Legion d'Onor e comandaire de l'òrdre de l'Empèri britanic, avent recebut als Estats Units d'America la medalha d'aur del Congrés e la medalha presidenciala de la Libertat, fach doctor per mai de cent universitats coma per exemple Harvard, Yale, Stanford, Cambridge, Princeton, Columbia, l'École normale supérieure, Oxford, la Sorbona e l'universitat ebraïca de Jerusalèm, recebèt lo Prèmi Nobèl de la patz en 1986.
Son libre La Nuèch domerèt sus la lista de las melhoras ventas del , , pendent nòu setmanas de contunh.
Biografia esquèrra|vinheta|Sighet - L'ostal natal, ara ostal de remembre d'Elie Wiesel. Elie Wiesel a una enfança paura, mas benastrucaCf. Tous les fleuves vont à la merVejatz Elie Wiesel : Je me suis élevé contre Dieu, mais je ne l'ai jamais renié"., a Sighet, dins la region de Maramureş (Romania) d'en primièr estalivada per la guèrra. Mas en mai de 1944, a 15 ans, coma totes los Josieus de la zona ongresa de Transilvània, es deportat amb sa familha pels nazis a Auschwitz-Birkenau, puèi Buchenwald. I perdrèt sa maire e una de sas tres sòrres, e tanben son paire malaut, amb que passèt tot son temps en deportacion. Lo recit d'aquela captivitat (d'una veracitat discutida) se legís dins La NuèchLo déportat Miklós Grüner, qu'accusa Elie Wiesel d'aver panat l'identitar de Lázár Wiesel, perdèt a Budapest en febrièr de 2012, puèi en apellacion en novembre de 2012, son procés en difamacion contra lo dirigent de la Comunautat israelita unida d'Ongria que l'aviá tractat de falsificator de l'istòria.. Las doas autras sòrres d'Elie Wiesel, Hilda e Bea, tanben desportadas, subrevisquèronElie Wiesel, Tous les fleuves vont à la mer: mémoires Liberat pels Estatsunians en abril de 1945 arriba a Écouis dins un luòc de transit e passa un desen d'ans en França, a París, ont fa d'estudis de filosofia a la Sorbona. Apatrida, escriu lo quotidian israelian , çò que li permet de percorir lo mond e d'encontrar d'importantas personnalitats, d'artistas, de filosòfs, e de caps d'Estat; ven amic de Francés Mauriac e Golda Meir. vinheta|Elie Wiesel (7n òme jagut sul 2d reng anant cap al bas) pendent la liberacion del camp de Buchenwald. A trente ans, comença a descriure son experiéncia concentracionària, de testimoniar per las victimas de la Shoah. Atal comença una longa òbra literària. En mai d'una quinzena de romans, Elie Wiesel es l'autor de quatre pèças de teatreSe conéis las doas pèças Lo procés de Shamgorod e Zalmen o la folia de Dieu, n'existís una tresna, Un còp èra; cal apondre la pèça inedita La Causida, fòrça ensags tractant de subjèctes d'actualitat, de judaïsme (amb per exemple la seriá de la Celebracions : assidica, biblica, talmudica, profetica), lo ligam entre totas aquelas òbras se plaçant dins la defensa de la Memòria. Mai qu'un romancièr, un dramaturg o un essagista, Elie Wiesel se definís d'en primièr coma un contaire.
Vengut ciutadan american en 1963, obten una cadièra en sciéncias umanas a l'universitat de Boston. Entre autres sostenguèt la causa dels Josieus d'Union sovietica.
Se maridèt en 1969, a l'edat de 41 ans, dins la Vièlha Vila de Jerusalèm, amb Marion ErsterVejatz Joseph Berger. RoseVejatz Marion es una divorciada qui'a una filha, Jennifer. . Lo mariadatge foguèt celebrat pel rabin Saul LiebermanVejatz Elie Wiesel. . Aguèron un filh, Elisha qu'aguèt 2 enfants, Elijah e Shira.
Fondèt en 1980 lo conselh de l'Olocaust american, e denóncia cinc ans mai tard la visita de Reagan al cimentèri militar alemand de Bitburg.
Pauc après aver recebut lo prèmi Nobèl de la Patz de 1986, fondèt amb son esposa la Fondacion Elie Wiesel per l'umanitatPagina de presentacion sul site de la Fondacion.. Pendent mai de dos decennias, aquela Fondacion luta per la memòria de l'Olocaust e contra l'indiferéncia, l'intolerància e l'injustícia, subretot organizant d'accions de dialòg internacional e de sensibilizacion de la jovençaPage de presentacion sul site de la Fondacion.. Mas en decembre, la Fondacion annóncia que gaireben totes los fons (uns 15,2 milions de dolarsSelon Rachel Abrams and Diana B. Henriques. ) desapareguèron dins l'escrocariá montada per Bernard MadoffComunicat de la Fondacion al respècter de la frauda Madoff.. Alara a de paraulas fòrça duras al respècte de Madoff, que " Psicopata es un mot trop gentil per lo qualificar " e justificant quitament una forma de tortura psicologica al sieu respècte " Deuriá èsser plaçat a l'isolament al mens cinc ans amb un ecran sus que seriá difusat de las fotografias de sas victimas [...] caldirá inventar que que siá per lo far sofrir "rBernard Madoff est un « psychopathe », selon Elie Wiesel.}}.
Testimòni al procés Klaus Barbie que se debanèt a Lion de l'11 de mai al 4 de julhet de 1987extrachs del Procés visionats al Centre d'Istòria de Lion., inaugurèt lo Centre d'histoire de la résistance et de la déportation lo 15 d'octobre de 1992.
Pendent l'inauguracion del musèu del Memorial de l'Olocaust dels Estats-Units d'America a Washington, lo 22 d'abril de 1993, ensag de sensibilizar lo president dels EUA Bill Clinton a la guèrra de Bòsnia e Ercegovina disent: " Soi anat en ex-Igoslavia. Sénher President, pòdi pas lo dire pas: devèm far quicòm per arrestar lo chaple! " Lo 16 d'abril de 1993, l'Organizacion de las Nacions Unidas avián adoptat la résolucion 819 al subjècte de la mesa en zona de seguretat de la vila de Srebrenica, abitada subretot per una populacion musulma e qu'èra assetjada per las fòrças serbas de Bosnia menadas pel general Ratko Mladić. Lo chaple de Srebrenica se debanarà dos ans mai tard, en julhet de 1995.
Presidèt, a partir de sa creacion en 1993, l'Acadèmia universala d laes Culturas. Recebèt, en 2005, lo Prèmi Lutz e vertat per son accion en favor dels Drechs de l'Òme e del pòble tibetan.
Sas òbras tanben recebèt fòrça prèmis literaris.
Lo 12 de març de 2003, escrich dins lo San Francisco Chronicle: " Pasmens se soi opsat a la guèrra, soi favorable a una intervencion quand pas cap d'autra opcion es possibla, a causa dels bescontorns de Saddam Hussein e de sa procrastinacion ". Elie Wiesel afirma creire Colin Powell — " un grand soldat es un òme qu'ama pas la guèrra " — quand afirma que l'armada iraquiana ten d'armas de destruccion massissas. Enseguida regretèt aquela presa de posicionLire : le magazine littéraire..
En 2010, publiquèt Rashi, esbòç d'un retrachRashi sul site de las Éditions Grasset. (en març) e son quinzen roman, Ostatge (en agos)Otage sur le site des Éditions Grasset.. En decembre 2010, donèt un concèrt a Nòva York, , enregistrat sus DVD..
En 2011, subiguèt una operacion de còr obèrt, e conta son caminament après son operacion dins Còr obèrtÀ cœur ouvert, Flammarion.com..
Lo meteis an, prenguèt lo cap del conselh d'administracion d'Elad, un grop de colons israelians de drecha extrèma droite gerissent un pargue arqueologic situat al còr del quartièr palestinian de Silwan a Jerusalèm. Lo journalista Benjamin Barthe indica: Se l'adesion d'Elie Wiesel a aquela entrepresa es pas una surpresa, a causa de son oposicion fèra a tot partatge de Jerusalèm, pasmens son gèst provoquèt la consternacion dins los cercles pacifistas israelians, persuadits que la judaïzacion de Jerusalèm Èst constituís una bomba de retard ". Elie Wiesel se defend afirmant: "Jamai me mèscli de politica interiora d'Israèl. Solas las excavacions arqueologicas m'interessan".Benjamin Barthe, Quand Elie Wiesel parraine les extrémistes juifs de Jérusalem, Le Monde, 26 octobre 2011.}}.
Moriguèt a Manhattan, lo dissabte 2 de julhet de 2016, à l'edat de 87 ans.</ref>Vejatz Joseph Berger.Vejatz Mort d'Elie Wiesel, rescapé de la Shoah et prix Nobel de la paix, Le Monde, 2 juillet 2016. . reuters.Voir Elie Wiesel, prix Nobel de la paix et survivant de la Shoah est mort, Libération, 2 juillet 2016.Voir Elie Wiesel, prix Nobel de la paix 1986, est décédé à 87 ans. Voir Paul-François Paoli.Voir Elie Wiesel, la mort d'un pacifiste, L'Express, 2 juillet 2016.Voir Elie Wiesel.Voir Liam Stack..
Las funeralhas d'Elie Wiesel se debanèron dins sa sinagòga, la , sinagòga ortodòxa, dins l' de Manhattan, lo dimenge 3 de julhet de 2016, en preséncia de gaireban 150 personas, amb sa familha, sos amids, de membres de sa fondacion e de caps de la comunautat josievaVejatz Josh Barbanel.Vejatz .Vejatz New York dit adieu à Elie Wiesel, Paris Match, 3 juillet 2016.Vejatz Éloge funèbre à New York, d'Elie Wiesel, salué par des hommages du monde entier, Le Point, 3 juillet 2016.Vejatz Reuven Blau..
Es interrat, après la ceremonia religiosa, al cimentèri de Sharon Gardens, a Valhalla, Comtat de Westchester, Nòva YorkVejatz ..
Recompensas e omenatges Recebèt en 1984 en França de la Legion d'OnorBiographie d'Elie Wiesel, France Inter, décembre 2011, consulté le 17 janvier 2013., e venguèt Grand oficièr de la Legion d'onor en 1990Allocution de M. François Mitterrand, Président de la République, sur l'action et la carrière d'Elie Wiesel, Oslo le 28 août 1990 (remise des insignes de Grand officier de la Légion d'honneur à M. Elie Wiesel à Oslo le 28 août 1990), consulté le 18 janvier 2013., puèi Grand Crotz en 2001Biographie de Elie Wiesel, Université du Kent, consulté le 17 janvier 2013..
Es titulari de la medalha d'aur del congrés dels Estats Units d'America en 1986.
Tanben en 1986 recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz e en 1998, foguèt nomenat « Messatgièr de la patz » de las Nacions unidas.
En 2006, foguèt fach Cavalièr comandaire onorari de l'Òrdre de l'Empèri britanic (KBE) , 30/11/2006..
En 2016, foguèt nomenat Ciutadan d'onor de JerusalèmVoir ..
Criticas
Veracitat autobiografica Segon l'escrivan Michaël de Saint-Cheron, Elie Wiesel foguèt criticat per de " personas incalificablas que cercan non pas a solhar mas a demolir l'estatua morala " qu'incarna, e que torna sus la realitat de sa deportacion. De fach, un subrevivent josieu de la Shoah, Miklos Grüner, un istorian engatjat contra negationista, Pierre Vidal-Naquet, un ancien resistant, Claude Lanzmann, tornèron sus las paraulas d'Élie Wiesel : Miklos Grüner, josieu salvat d'Auschwitz, acusa Élie Wiesel d'aver " raubat lo matricul A-7713 d'un cert Lazar Wiesel e [de s'èsser] apropriat lo recit d'aquel darrièr sus son passatge a Auschwitz Témoignage de l'ancien déporté Miklos Grüner.. Aquela tèsi la sostenon de negacionistas e per l'editor e journalista Jean Robin, que se dich " antisemita " e que recebèt d'archius del Musèu nacional Auschwitz-Birkenau un corrièl que lo deportat matriculat A-7713 èra nomenat Lazar Wiesel e seriá nascut en 1913 (alara qu'Elie Wiesel es de 1928). Michaël de Saint-Cheron torna sus la fiabilitat d'aquels archius, afirma que Wiesel pauc a pauc cambièt l'ortografa de son prenom (Lazar essent lo diminutiu yiddish d’Eliezer), e signala d'esperel aver vist son tatoatge. En abril de 1987, Pierre Vidal-Naquet, istorian entjat contra negationnista, constatèt la veracitat istorica de testimònis d'Élie Wiesel : "Elie Wiesel conta çò que vol (...) sufís de legir de descripcions de La Nuèch per saber qu'unas d'aquelas descripcion son pas exactas e qu'acaba de se transformar en marcand de Shoah... E alara pòrta un tòrt immens, a la vertat istorica " Pierre Vidal-Naquet, mensual Zéro, intrevista reculhida per Michel Folco, abril de 1987, p. 57.. »