L'òrgue es un aerofòn multifòrme que la caracteristica es de produire los sons mejans un ensemble de tudèls sonors accordats seguent una escala definida e provesits per una bufariá. L'òrgue se jòga subretot mejans al mens un clavièr e mai sovent d’un pedalièr.
Existís une autre categoria d'instruments populars nomenats tanben òrgues que l'emission sonora es assegurada per de tudèls sonors, o flautas, mas l'activacion se fa par un sistèma automatic de reproduccion (cilindres, cartons, memòria electronica). D'aqueles òrgues dispausan tanben d'un clavièr mai o mens espandit.
Istòria
Mitologia e preïstòria de l’òrgue La preïstòria mitologica de l’òrgue comença amb la figura grèga del satir Marsias, un jogaire d’aulos, lo « patron » dels organistas, que se sap aver estat en luta amb Apollon, lo « patron » dels jogaires de lira.
Pasmens, se dich que lo primièr òrgue foguèt inventat per un Grèc d’Alexàndria, CtesibiosMarcel Thomann, Le monde mystérieux de l'orgue, Strasbourg, Éditions du Signe, 1er trimestre 1998, 96 p. , al sègle III AbC. Aquela aujòl foncionava amb d'aiga (servissiá a egalizar la pression de l'aire).
L'iconografia nos aprend que l'òrgue idrolic acompanhava los combats de gladiators dins l' amfiteatre roman. Petròni, dins son Satiricon, dich que l'essedari, gladiator que combatava suc un cari coordonava sos gèsts a la musica de l'instrumentPetrone, dins son Satiricon, capítol 36..
D'òrgues pichons comparables als òrgues de maneta èran en usatge pels Romans, coma dins los teatres; çò qu'explica la fisança dels primièrs evesques crestians al respècte dels jogaires d’instruments e dels musicians, quin que siánLo concili d’Arla en 314 aviá excomuniat totas las gents del teatre, jogaire de citars e organistas.. Neron auriá descobèrt aquel instrument pendent un viatge en Grècia, faguèt lo vòt de ne jogar per celebrar son triomf se la victòria li èra donada suls Galleses pendent la sedicion de 67. Sos successors, Elagàbal, Sever Alexandre, Gallien, foguèron de grnds admirators de l’òrgueJean Guillou Orgue, Souvenirs et Avenir, p27.
De rèstes d'òrgue d'epòca romana foguèron trobats, coma aquel d'AvenchesAnne Hochuli-Gysel, « L’orgue romain d’Avanches/Aventicum », Les Dossiers d’archéologie, no 320, mars/avril 2007. en Soïssa. L’òrgue pasmens desaparéis en Occident pendent las invasions barbaras.
A Bizanci, l’òrgue venguèt un instrument de la pompa imperiala après lo transferiment del sèti de l’Empèri roman. Un òrgue foguè ofèrt per una ambassada de Constantin V, emperaire de Bizanci, a Pepin lo Brèu en 757. Aquela novèla introduccion de l’instrument en Occident, serviguèt d'en primièr pas qu'a auçar a pompa profana dels palais.
Mai tard faguèt pauc a pauc son intrada dins la crestiantat occidentala: dins los clastres d’en primièr (coma « guida-cant ») al sègle XI, puèi al XII dins las glèisas. Al sègle XIII, las grandas glèisas europèas rivalizan entre elas: fan grandir los instruments o ne fabrica de novèls. L’òrgue es alara per sempre reconegut pel mond religiósLo Concili de Milan de 1287 admet l’òrgue enibissent tot autre instrument per l’ofici..
De l'Edat Mejana fins ara vinheta|Gravadura d'una organista, 1568. vinheta|òrgue d'estetic germanic (Roggenburg). Del sègle XIII al XV apareguèron las progrés tecnics que provoquèron lo desvelopament del repertòri.Jakob, L'orgue, Lausanne, Payot-Lausanne, coll. Lo pedalièr tanben apareguèt, los claviers se multipliquèront e la possibilitat de diferenciar los jòcs, abandonada al començament de l'Edat Mejana tornèt èsser descobèrta.
Lo periòde de l’òrgue barròc s’espandís aproximativament del començament del XIV a la mitat del sègle XIV. Pendent aquel periòde de quatre sègles e mièg, los progrés tecnics acompanhan e provòcan lo desvelopament del repertòri, amb l'apogèu pendent los sègles XVII e XVIII dins los centres màger europèus: Itàlia, França, païses germanics, Païses Basses, Angletèrra e Espanha, amb d'escolas d'estils diferents.
A la mitat del XVIII e del sègle XIX, l'òrgue desapareguèt del registre musical (coma lo clavecin) al benefici de l'orquèstre simfonic, quitament dins lo registre religiós.
Al sègle XIX, torna aparéisser l'òrgue amb l'estil musical romantic. La factura d'ògue romantic repren los progrès tecnologics, jol vam d'Aristide Cavaillé-Coll: aqueles tòcan d'en primièr lo biais de transmission e la produccion del vent, mas tanben l'estetica musicala. Los compositors a l’utilizar a l'epòca son per exemple César Franck e Felix Mendelssohn. La fin del sègle XIX e lo començament del XX consacran un òrgue-orquèstre: l’estetica simfonica.
Lo sègle XX vei tanben un interés grandissent pels instruments ancians e lors estils. Aquel movement començat en Alemanha dins los ans 1920 contunnèt en França e dins los autres païses fins ara. Dins un primièr temps, constituiguèt una estetica novèla cap a una sintèsi dels òrgues del sègle XIX e dels estils precedents: l'òrgue neoclassic. Puièi mai tard, se torna bastir d'òrgues dins los estils d'avant lo sègle XIX, dins un vam neobarròc.
A l'ora d'ara, de creacions novèlas, vengudas a causa del retorn del òrgues dins lqs salas de concèrt (per exemple al Japon, Russia e Estats Units d'America), seguisson la dralha l'òrgue neobarròc o simfonic, i balhant de tecnologias novèlas mecé a l'informatica o lo numeric.
Caracteristicas e particularitats L’òrgue se diferéncia de totes los autres instruments de musica per un cert nombre de caracteristicas que lo fan a l'encòp unic e excecional dins fòrça aspèctes. Pòt èsser monumental, tan grand qu’un ostal amb estatges. Sa tessitura es mai larga de totes los instruments e conten aquela de totes los instruments. Un òrgue de dimension mejana compta mai sovent de jòcs anant del 16 pès al 1 pès, çò que li dona una tessitura anant de 33 Hz (primièr ut greu del jòc de 16 pès) a 16 000 Hz (frequéncia producha per la nota mai aguda. Sus un òrgue mai imposant, se pòt trobar un o mai jòcs de 32 pès, e tres òrgues al mond comptan un jòc de 64 pès. La nota mai greu d’un jòc de 32 pès (totjorn un ut) fa entendre 16,5 Hz e lo primièr ut del jòc de 64 pès dona una onda sonora inaudibla de 8,25 Hz. L’òrgue es lo sol instrument que pòt ofrir au musician una consòla comportant mai de dos clavièrs (unes clavecins e armoniums n'en tres, mas son d'excepcions) e podent anar fins a set clavièrs. Pasmens s'existèron de clavecins e pianos amb pedalièr, son ara oblidats, e fòra de la batariá, l’òrgue es lo sol instrument de clavièr que se jòga a l'encòp amb las mans e los pès e que dispausa d’un grand pedalièr permetent la virtuositat. Los clavièrs de l'òrgue pòdon èsser muts. En efièt, se pas cap de registre de jòc es pas tirat, l'enfonzament d'una tòca dona pas cap de sonExitís tanben sus d'òrgues la possibilitat de far nut la nautor normala d'un clavièr per jogar pas que d'acoblaments sus el meteis. . Amb sas nombrosass possibilitats sonoras, l’òrgue pòt jogar d'òbras compausadas per orquèstra en solò, amb de transcripcions minimas. L’òrgue, per causa de sa foncion - un nombre a vegada impressionant de servicis de realizar - e de las possibilitats ofèrtas d'èsser jogat per un sol musician, es un instrument que l'istòria es plan marcada per l'improvisation musicala. Al subjècte, l'aprencissatge de l'improvisation a l'òrgue l'aprenguèon fòrça compositors, e las composicions escrichas per l'òrgue son benlèu pas qu'una fòrça pichona partida de çò que foguèt lo repertòri d'aquel instrument.
Diferents tipes d'òrgues existissents D'entre totes, las caracteristicas pòdon variar plan tortament d’un instrument a l’autre: caractèr portatiu dels mai pichons instruments (òrgue bíblia e òrgue regala), eventualament transportable dels òrgues arcas e « òrgues positius » (que se pausa), o fixe dels grands instruments de glèisa o de concèrt; nombre e espandida dels clavièrs (de un a set); existéncia - o non - e espandida d’un pedalièr; nombre e natura dels jòcs (o registres) d'1 a mai de 400 per instrument; armonizacion, adaptada al luòc (salon, auditori, sala de concèrt, glèisa, catedrala) e a l'estil temperament); tipe de transmission, o de tiratge de las notas e dels registres (mecanica, pneumatica, tubulària, electromagnetica, electropneumatica…).
Del mai pichon cap al mai grand Cada grand instrument es un obratge unic. Es adaptat a la sala que l’abriga, a sa destinacion musicala o liturgica, a l’importança del budget que li foguèt consacrat: per natura, l'òrgue es fabricat sus mesura et subretot a la man. Es donc una fabricacion qu'ocupa fòrça artisans nautament qualificats, ne fasent un instrument fòrça carestiós, que siá per la factura, l'entreten o la restauracion. Per exemple una restauracion d'un òrgue de tipe simfonic d'una cinquantena de jòcs pòt costar mai de 900 000 € site du ministère français de la culture. A l’epòca barròca, l’òrgue representa un dels sucs de la tecnologia - sols unes instruments de relotjariá o de sarralhariá pòdon aténher una complexitat comparabla.
L’organista fa sos exercicis sus un piano, un clavicòrda o un clavecin se possedís pas un òrgue. Se n'a, s’agís o d’un òrgue d'estudi, o d’un òrgue de salon.
Dempuèi lo sègle XX, tanben existís d'òrgues electromecanics, coma los celèbres òrgues Hammond, puèi electronics, amb de caracteristicas analògas en tèrmes de clavièr e de registracion, mas ont la produccion dels sons resulta d’una sintèsi. Ara, son los òrgues numerics qu'equipan los particulièrs (organistas, estudiants d’òrgue e amators).
Dos instruments americans bastits l'un a Filadelfia dins lo grand magazin Macy's (fr) L'orgue Wanamaker e l'autre a Atlantic City dins la vasta sala d'espectacle (17000 plaças) de Boardwalk Hall, son considerats coma mai grands del mond.
L'òrgue automatic L'òrgue pòt èsser dotat d'un sistèma de jòc automatic. Foguèt lo primièr de beneficiar d'aquela invencion, provocant l'estonament dels contemporanèus, e èra mogut mecanicament per un cilindre eriçat de tant de picons que de notas de jogar. Haydn, Mozart t Beethoven foguèron comanditats per la composicion de musica per aquel tipe d'òrgue. I a la serineta, la peroqueta, l'òrgue de maneta e fòrça autres d'orquestrions. Al sègle XIX nais lo carton coma supòrt d'enregistrament, d'en primièr legits mecanicament puèi pneumaticament. Al sègle XX se faguèt la lectura electrica e optoelectronica dels cartons e papièrs, puèi apareguèron los supòrts entièrament electronics coma la carta memòria.
Descripcion generala e foncionament Quina que siá la talha de l’instrument, l’òrgue se compausa dels elements seguents: la consòla, regropant clavièrs e comandas. la bofariá, regropant sèrvas e production de vent. lo trau, permetent l’accès del vent als tudèls. la tudelariá, englobant lo materiel sonòr. Aqueles elements pòdon èsser regropats en totalitat o en partida dins un mòble. Pòt i aver mai d'un mòble distinctes. Dins una sala de concèrt, lo mòble d’òrgue se plaça darrièr las plaças dels autres instrumentistas de l’orquèstre, mas tanben en tribuna. Dins las glèisas, se pòt situar a diferents luòcs, mai o mens favorables a l’acostica: en tribuna, al dessús del portal occidental (posicion mai comuna) ; en niu d’ironda: sus un costat de la nau, o dins lo transèpt; dins lo trifori (corsièra al dessús de las naus lateralas), disposicion penjada mai correnta en Espanha; Sul sol, dins lo còr: dins l’absida, posicion regulara de l’òrgue dich « de còr », instrument mai pichon e istoricament dedicat a l’accompanhament de la corala. Amb l'emergéncia del cant d'assemblada, l'òrgue de còr prend dins unas glèisas tot o partida del ròtle d'acompanhator de l'assemblada. Cal far de diferéncias segon las confessions. Las glèisas catolicas romanas e de glèisas nautament liturgicas en Alemanha e Àustria per exemple, son dotadas de doas veire mai d'òrgues. Las glèisas protestantas an mai sovent un òrgue; quand an un òrgue de còr, es mai sovent mai o mens mobil.