Lo liure escambi (var. libre escambi) es un principi qu'a per tòca de favorizar lo desvelopament del comèrci internacional levant las barrièras doanièras tarifàrias e non tarifàrias e las reglamentacions nacionalas susceptiblas de restrénher l'importacion dels bens e servicis. Al sens estricte, la nocion ne s'espandís pas als movements dels trabalhors o dels capitalsVejatz per exemple aquela definicion del liure escambi pel govèrn de Canadà.. S'opausa al protectionisme e al mercantilisme.
Lo fondament d'aquel sistèma repausa dins la teorias economicas classicas de la division del trabalh entre las diferentea nacions (division internacionala del trabalh) e de l'avantatge comparatiu. Sa finalitat essent en principi d'aumentar la riquesa de caduna de las nacions qu'i concorisson, contribuís a aumentar lo volum, la poténcia e la profitabilitat del sector del comèrci e del negòci internacional al respècte dels sectors productius, subretot locals e alimentaris. vinheta|Un pòrtacontenedor e son cargament al pòrt d'Amborg.
Istoric
Plaça del liure escambi dins lo comèrci internacional Istoricament, lo liure escambi es una raretat excepcionala. Cada Estat se definís entre autre per sas frontièras e l'existéncia de taxas e totas menas de reglaments especifics al subjècte de l'importacion e l'exportacion, erigissent fòrça barrièras. La pensada economica rudimentària animant los dirigents dels ancians Estats los mena a preferir sempre, entre dos bens similaes, aquel realizat per lor nacion a aquel d'importacion. Forçar los estrangièrs a obrir lor comèrci, bassar lors barrièras e lors drechs de doanas, e al meteis biais gardar las lors, es una politica ordinara de relacions internacionalas, possiblament piejat per la menaça militara o obtenguda a l'eissida d'una guèrra. Du fach aquelas practicas, lo comèrci internacional pòt consistar per una partida notabla en contrabanda, contornament illegal de las règlas sus las importacions, tan mai rendable qu'aquelas règlas son mai costosas.
Lo liure escambi es donc en practica que lo fruch rare e limiaté (portant mai sovent que sus unes bens) d'acòrdis internacionals, ont los estats acceptan de mermar en tot o partida los tractaments especifics qu'aplican a las merças etrangièras e que los andicapan sus lor mercats. tractats inegals impausats a une nction mai flaca per una nacion mai fòrta, forçant la primièra a admetre los bens produchs per la segonda; tractats bilaterals de reciprocitat comerciala entre dos païses amics, per una quantitat mai o mens granda de bens; e, dins l'encastre de la globalizacion modèrna, d'acòrdis multilaterals negociats al nivèl de l'organisme mondial ad hoc: l'OMC; zonas de liure escambi, quand lo tractat de liure escambi implica mai d'un país e tòca à l'ensemble dels bens (possiblament amb d'excepcions per unes bens). Aquela presentacion mòstra que la proteccion nacionala coma esssent la norma e lo liure escambi coma l'excepcion, çò que correspond a la realitat istorica. Mas los acòrdis de liure escambis son necessaris sonque los Estats an d'en primièr erigits de barrièras. Alara se pòt pensar que lo liure escambi es al contrari l'estat natural de l'economia, abans qu'intervenga l'Estat.
Per Cordell Hull« Hull, preacher by temperament, was a passionate advocate of non-discrimination, which is what he really meants by free trade » Robert Skidelsky, John Maynard Keynes, Vol. 3 Fighting For Britain 1937-1946, p. 188. lo ministre de Franklin Delano Roosevelt en fòrça granda partida a l'origina del retorn al liure escambi après la Segonda Guèrra Mondiala, s'agís del principi de nondiscriminacion aplicada al comèrci de bens e servicis
L'Acòrdi general suls tarifs doanièrs e lo comèrci (GATT), signat en 1947, realizat a la sortida de la guèrra la matritz d'un comèrci internacional confòrme al principi de liure escambi. En 1995, l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC) succedís al GATT
Istorica de la teoria
Genèsi La primièra analisi rigorosa del liure escambiDouglas A Irwin, Against the Tide: an Intellectual History of Free Trade, Princeton University Press, 1996, ISBN 0691058962, p. 57 es deguda a Henry Martyn dins Consideracions sul comèrci amb las Índias orientalas (1701); dina la prefàcia, avertís: « gaireben totas las idèas dins aquelas òbras son directament oposadas a las opinions recebudas. » Martyn s'opausa a l'encòp al monopòli de la Companhia neerlandesa de las Índias orientalas e a las restriccions sus las importacions de bens manufacturats venent l'Índia. Explica que la libertat de comèrci merma la renda de las merças ja establits, e aumentar lo volum al benefici de la nacion tota entièra. Martyn es tanben lo primièr a aplicar lo principi de la division del trabalh al comèrci internacional.
En 1720, Isaac Gervaise esciu Lo sistèma o la teoria del comèrci del mond (The System or Theory of the Trade of the World), e emplega lo principi del còst d'oportunitat per metre en dobte la capacitat de l'intervencion de l'Estat a aumentar la riquesa nacionala.Irwin, ibid., p. 59-60. Aplicat al comèrci internacional, conclutz qu'aquel principi mena las manufacturas protejadas à s'espandre al delà de lors capacitats naturalas, al prejudici de las autras activitats.
Al sègle XVIII, los fisiocrats franceses considèran qu'una politica avent per tòca de mermar lo prètz de las denadas agricòlas per promòure las manufacturas — coma los veson unes mercantilistas — menariá a la roïnaFrançois Quesnay, Tableau économique, 1758.
En 1764, André-Timothée-Isaac de Bacalan (1736-1769) publica Paradòxes filosofics sus la libertat del comèrci entre las nacionsSauvaire-Jourdan, François (1869-c.1938), « Isaac de Bacalan et les idées libre-échangistes en France vers le milieu du dix-huitième siècle », sur Université de Bordeaux., Bibliothèque Universitaire Droit, science politique, économie, 1903 (consulté le 4 juillet 2016), p. 1-56..
Adam Smith e lo modèl classic Adam Smith fonda las basas de l'analisi economica modèrna en 1776 amb sas Recercas sus la natura e las causas de la riquesa de las nacions. Dins lo libre IV, introduch un critèri nòu d'evaluacion d'una politica economica: son impacte sul revengut real del país (idèa que tornan ara jos la forma del produch interior brut). « Per avantatge o ganh, vòli pas dire un aument dins la quantitat de l'aur e de l'argent del país, mas un aument dins la valor escambiabla del produch annadièr de sas tèrras e de son trabalhl, o ben un aument dins lo revengut de sos abitants. »Adam Smith, Recercas sus la natura e las causas de la riquesa de las nacions, 1776, Libre IV, Cap. 2 Amb aquel critèri, se pòt pas sonque evaluar l'impacte d'una politica protectionista se limitant simplament a l'estudi de l'emplec e de la produccion del sector protegit. Atal, « I a pas de dobte qu'aquel monopòli dins lo mercat interior done sovent un grand encoratjament a l'espècia particulara d'industria que'n gausís, e que sovent capvire cap a aquel genre d'emplec una partida del trabalh e dels capitals del país, mai granda qu'aquela qu'auriá estat emplegada sens aquò. - Mas çò qu'es benlèu pas tan evident, es de saber se tend a aumentar l'industria generala de la societat, o a li donar lo cap mai avantatjós. » Cossí l'optimizacion del revengut nacional se realiza? Smith respond que s'agís del resultat de l'agregacion de decisions individualas: « (...) cada individú qu'emplega son capital a far valer l'industria nacionala, assaja necessariament de dirigir aquesta industria de biais que lo produit que balha aja la mai granda valor possibla. » La decision de començar amb l'estrangièr es pas naturala, e ven pas que dels beneficis esperats: « (...) cada individú assaja d'emplegar son capital tan près d'el qu'o pòt e, en consequéncia, tan qu'o pòt, assaja de far valer l'industria nacionala, mai que pòsca ganhar atal los beneficis ordinaris que rendon los capitals, o gaire mens. Atal, a egalitat de beneficis o gaireben, tot mercant gaireben aimarà mai naturalament lo comèrci interior al comèrci estrangièr de consomacion, e lo comèrci estrangièr de consomacion al comèrci de transpòrt. » Conclutz, dins un dels passatges mai celèbres de l'istòria de la pensada economica, qu'una « man invisibla » mena a orientar la cerca de l'interés personal dels individús cap a l'interés general: « Mas lo revengut annadièr de tota societat es sempre precisament egal a la valor d'escambi de tot lo produch annadièr de son industria, o puslèu es precisament la meteissa causa qu'aquela valor d'escambi. Per consequéncia, per que cada individú assage, tant que pòt, 1° d'emplegar son capital a far valer l'industria nacionala, e - 2° de dirigir aquela industria de biais a li far produire la mai granda valor possibla, cada individú trabalha necessariament a far y-tan grand que possible le revengut annadièr de la societat. De vertat, son intencion, en general, es pas alara de servir l'interés public, e quitament sap pas fins ont pòt èsser util a la societat. Preferissent lo succés de l'industria nacionala a aquel de l'industria estrangièra, pensa pas mai qu'a se donar personalament una seguretat mai granda; e dirigissent aquela industria de biais que son produch aja una valor mai granda possibla, pensa pas qu'a son pròpri ganh; per aquò, coma dins fòrça autres cases, es menat per una man invisibla a realizar un tòca fin qu'entre pas jamai dins sas intencions; e es pas totjorn çò qu'i a de mai marrit per la societat, qu'aquela tòca entre pas jamai dins sas intencions. Tot ceracant sonque son interés personal, trabalha sovent d'una biais fòrça mai eficaç per l'interés de la societat, que s'aviá realament per tòca d'i trabalhar. Ai pas jamai vist qu'aqueles que vòlon, dins lors entrepresas de comèrci, a trabalhar pel ben general, ajan fach fòça de bonas causas. Es verai qu'aquela bèla passion es pas fòrça comuna d'entre los mercands, e que caldriá pas de longs discors per los ne garir. »<ref>Adam Smith, Recerca sus la natura e las causas de la riquesa de las nacions, libre IV, cap. 2</ref> Smith envisatja doas excepcions al principi de liure escambi: « Lo primièr, es quand una mena particulara d'industria es necessària a la defensa del país ». « Lo segond cas ont serà avantatjós, en general, de metre quina carga que siá sus l'industria estrangièra per encoratjar l'industria nacionala, es quand lo produch d'aquela es d'esperel encargat de quin impòst que siá dins l'interior. Dins aquel cas, paréis rasonable d'establir un tan impòst sul produch de la meteissa mena, vengut de fabrica estrangièra. »
L'avantatge comparatiu Seguent Smith, los economistas de l'Escòla classica desvelopan sas idèas e enforçan la presomption que lo liure escambi permet a un país d'obtenir una quantitat de bens superiora a çò que poiriá produire d'esperelIrwin, ibid., p. 87. Robert Torrens e David Ricardo contunhan lo desvelopament d'aquela teoria introdusent la nocion d'avantatge comparatiu entre 1815 e 1817, que permet de mostrarPrecisament, los ipotèsis de l'avantatge comparatiu establisson una condicion sufisanta per obtenir de ganhs a l'escambi. que pas cap de país a besonh d'èsser « lo melhor » per poder obtenir de ganhs a l'escambi. En efièch, dins un contèxte de liure escambi, cada país, se s'especializa dins la produccion ont dispausa de la productivitat mai fòrta o mendra, comparativament a sos partenaris, aumentar sa riquesa nacionala. Aquela produccion es aquela per que tenon un « avantatge comparatiu ». Segon Paul Samuelson (prèmi Nobel d'Economia en 1970), s'agís de l'exemple melhor d'un principi economic indenegable mas contra l'intuicion de personas intelligentasCitat in Krugman e Obstfeld, International Economics - Theory and Policy, 5e edicion, 2000, ISBN 0-321-03387-6, p. 11.
Los tèrmes de l'escambi