La liura esterlina (en anglés: Pound Sterling; simbòl: £; ISO code: GBP),Abreviacion de Great Britain Pound. es la devisa oficiala del Reialme Unit e nòu de sos territòris associatsGuernsey, Gibartar, Jersei, Illa de Man, Illas Georgia del Sud e Sandwich,Territòri Antartic Britanic, Tristan da Cunha, Santa Elena.. Se divisa en 100 pence (singulièr: penny, abreujat: p). D'autre païses utilizan de devisa nomenada liura qu'es pas esterlina. Segon las epòcas, la liura esterlina èra constituida de moneda mercanda o de bilhets de banca compensables en argent o en aud, mas es ara una moneda fiduciària, compansabla segon l'economia dins los airals ont es acceptada. La liure esterlina es la devisa del mond mai anciana encara en usatge e de contunh dempuèi sa creacion.Rendall, Alasdair (12 November 2007).
Las dependéncias de la corona britanica Guernsey e Jersei produson las lors versions de l'eterlina: la liura de Gernesey e la liura de Jersei. La liura esterlina es tanben utilizada dins l'Illa de Man (a costat de la liura manx),Currency Act 1992 (an Act of Tynwald) section 1) Gibaltar (a costat de Liura de Gibartar), las Illas Malvinas (a costat de la liura de Falkland), Santa Elena e Ascension, Ascension e Tristan da Cunha (a costa de la liura de Santa Elena). La Banca d'Anglatèrra es la banca centrala de la liura esterlina, bat las pièçae e bilhets, e regula la produccion dels bilhets de banca per las bancas privadas e Escòcia e Irlanda del Nòrd. Los bilhets eissits ide las autras jurisdiccions son pas regulats per la Banca d'Anglatèrra; los local governs locals utilisan los bilhets de la Banca d'Anglatèrra coma sopòrt que l'emisson locala pòsca èsser cambiada a 1:1.
l'Eterlina es la quatrena devisa mai escambiada sul mercat Forex, après lo dolar EUA, l'Èuro, e lo Yen. Amb aquelas tres devida forma lo panièr de menda que servís de calcul als Drechs de tiratge especial de l'IMF, amb un ceficient d'11.3% en ($USA 41.9%, Èuro 37.4%, Yen 9.4%). L'eterlina es la tresena devisa de resèrva mai tenguda (uns 4%)."Der Dollar verliert an "Reservestatus"" [The dollar loses its reserve status].
Noms Lo nom oficial de la liura esterlina en anglés es pound sterling, (plural: pounds sterling) s'utiliza sempre dins los contèxtes formals e subretot quand se deu diferenciar la devisa del Reialme Unit de las autras omoniminas. Sovent s'utiliza simplament pound (liura). Lo nom de la devisa es a vegada abreujat en sterling (esterlina), subretot dins las salas de mercat e tanben "cable" dins lo mercat forex (que dins los ans 1800, lo taus d'escambi dolar/liura esterlina passava pel cable transatlantic)."Cable Definition".
Per l'ipinion comuna l'origina del tèrme pound sterling, es un derivat del nom d'una pichona pèça d'argent normanda,"sterling, n.1 and adj." en associacion amb easterlings (Mercands germanics) mas existís d'autras etimologias."Easterling theory". Entry "sterling", at http://www.dict.org/bin/Dict? Pasmens, Oxford English Dictionary (e las fonts ne seguent)"Sterling". "A myth with a silver lining". establís coma "mai plausibla" que l'etymologia ven de vièlh anglés steorra fper "estela" amb lo sufix diminutiu -ling, es a dire "esteleta" per se referir al penic d'argent dels normands angleses."sterling, n.1 and adj."
Lo simbòl es £ e a vegads ₤ ven dels documents latin de l'edat mejana; los monts libra, solidus, e denarius (£sd) fan referéncia a liura, shillings e penic"Pound sterling (money)". del sistèma predecimal britanic (duodecimal) per la devisa system e la tipografia gotica "L" èra l'abreujat per libra, l'unitat de basa de pes roman.
Lo còde ISO 4217 ies GBP. Las dependéncias de la corona utilizan lors còdes (non ISO): GGP (Guernsey pound), JEP (Jersey pound) and IMP (Isle of Man pound). Los mercands de títol tractan e penics alara se referisson al penic esterlin, GBX (a vegada GBp).
Subdivisions e autras unitats
Division decimala de la moneda Dempuèi lo 15 de febrièr 1971 (Decimal Day), la liura es divisada en 100 penics (fins a 1981 nomenat "new pence"). Lo simbòl del penic es "p"."1984: Halfpenny coin to meet its maker".
Division duodecimala de la moneda esquèrra|vinheta|Lo capelièr baug fasent mòstra del sistèma predecimal ancian: lo capèl còsta mièja guinèa (10 shillings e 6 penics). Abans la decimalizacion, la liura èra divisada en 20 shillings e cada shilling en 12 penics, donant 240 penics per una liura. Lo simbòl per shilling èra "s."—puslèu en referéncia al latin Latin solidus. Lo simbòl per penic èra "d.", del fracés denier, venent de Latin denarius (solidus e denarius èra de pèças Romanas).
Istòria La liura esterlina es la devisa encara en usatge mai anciana del mond.Rendall, Alasdair (12 November 2007).
Epòca anglosaxon esquèrra|vinheta|Una miura = 20 shillings = 240 penics d'argent (antan) La liura èra l'unitat de compte dins l'Anglatèrra dels anglosaxons, equala a 240 penics d'argent e equivalent a una liura (pes) dargent. E la devida britanica modèrna venguèt la iura esterlina.
Lo sistèma de compte 4 farthings = 1penic, 12 penics = 1 shilling, 20 shillings = 1 liura foguèt adoptat dempuèi aquela introducha per Carlesmanhe en França (liura francesa).
Las origins de l'esterlina se trapa dins lo regne del rei Offa de Mercé, (757–796) qu'introduguet lo penic d'argent. Copia del denarius del novèla empèri franc de Carlesmanhe. Coma lo sistèma Carolingian, 240 penics pesan 1 liura pound (libra), que lo shilling correspondava al solidus de Carlesmanhe e egual a 12d. A l'epòca de l'introduccion del penic, pesava 22.5 grans troy d'argent (32 grans tower; uns 1.5 g). A l'epòca lo nom esterlina èra ja aquerida. Lo penic s'espandiguèt lèu dins los autres reialmes Anglosaxon e venguèt la moneda estandarda de çò que vendrà Anglatèrra.
Epòca medievala Los primièrs penics èran batuts d'argent fin (tan pur que se pòt). Pasmens, en 1158, un batement nòu foguèt introduch pel rei Enry II (Tealby penny) amb 0.925 (92.5%) d'argent. Venguèt l'estandard fins al sègle XX (sterling silver). La devisa anglesa èra gaireben pas que d'argent fins a 1344 quand lo noble d'aur foguèt mes en circulation. Pasmens, l'argent demòra la basa legala de l'esterlina fins a 1816.
A l'epòca d'Enric III, la liura esterlina equival a una luira pes Tower.A View of the Silver Coin and Coinage of England. p. ii. Dins la 28a annada d'Edoard I, la Tale Pound, o liura esterlina, pel primièr còp passèt sota la liura pes ower; and to which until now it was equal, lo contracte essent par aquel an que la liura pes contenga vint shillings e tres penics.:14 Dins la 27a annada d'Edoard III, la liura esterlina passèt a 4/5 de la liura pes Tower.:15Jos Enric IV la liura pes d'argent estandard deviá conténer trenta shillings, o 1-1/2 liura esterlina, alara la liura esterlina mermèt a 2/3 de la liura pes Tower.:18 Mai tard la liura esterlina combièt de pes mai d'un còp.
Jol regne d'Enric IV (1399–1413), lo penic mermèt son pes de 15 grans (0,97g) d'argent, a de 12 grans (0,78g) en 1464.
Epòca Tudor Jols regnes d'Enric VIII e Edoard VI, lo batement d'argent mermèt drasticament, que la liura pes foguèt redefinada en liura Troy, a 5,760 grans (373 g) en 1526. En 1544, foguèt batuda una moneda contenent pas mai qu'un tèrç d'argent e dos terces de coire. En 1552 foguèt emesa una novèla esterlina d'argent mas pas que de 8 grans (0.52 g), es a dire 1 liura pes troy d'esterlina d'argent donan 60 pèces de shilling (60-shilling standard) e en 1601 (62-shilling standard) lo pes del penic mermèr a grans (0.50 g).
Pendent aquel periòde, la talha e la valor del batement d'aur fluctuatèt fòrça.
Estandard aur non oficial En 1663, s'introduguèt un novèl batement d'aur: la guinèa (moneda) de 22 carats. Fixat a de liura troy a partir de 1670, la valor de las pèças varièt fòrça fins a 1717, se fixèt a 21 shillings (21/-, 1,05 liura).Bloy, Marjie (20 June 2006). Pasmens, malbrat los efòrts de Sir Isaac Newton, Mèstre del Royal Mint, per reduire sa valor, la guinèa demòra susevaluada en aur al respècte de l'argent en comparason de la lei dels autres païses europèus. Los mercands britanics mandan d'argent en pagament de las merças qu'exportavan se pagan en aur. En consequéncia, l'argent s'escorrís e l'aur afluís, menant a la Gran Britanha a la situacion efectiva d'estandar aur. L'escorrida es agravada pel fach que l'argent èra lo sol produch acceptat per China per sas exportacions pendent aquel periòde. Al mièg del sègle XVII, gaireben 28 milion de quilogramas d'argent foguèt recebut per China, subretot de la poténcias Europèas, en cambie del té e autres bens chineses. Puslèu que de tractar amb China, la Granda Bretanha deviá d'en primièr comerçar amb las autras nocions europèas per recebre d'argent, which led to the East India Company redressing this trade imbalance through the indirect sale of opium to the Chinese.Layton, Thomas N. (1997).
Establiment de la devida modèrna
La Banca d'Anglatèrra foguèt fondada en 1694, seguit un an mai tard per la Banca d'Escòcia. Ambedos comencèron a emetre de papièr moneda.
Devida de la Granda Bretanha (1707) e del realme Unit (1801) La liura escocesa (pound Scots) antan aviá la meteissa valor que l'esterlina, mas patiguèt d'una granda devaluacion a partir del sègle XVII atenguèt 12 liuras escocesas per 1 liura esterlina.
In 1707, Le reialme d'Anglatèrra e lo reialme d'Escòcia s'uniguèron dins lo reialme de la Grand Bretanha. Segon lo tractat de l'Union, la devisa de la Grand Britanha èra l'esterlina.
En 1801, la Grand Bretanha e lo reialme d'Irlanda s'uniguèron dins lo Reialme Unit de Grand Bretanha e Irlanda. Pasmens le liura irlandesa (Irish pound) continhèt d'existir per èsser remplaçada per l'esterlina en genièr de 1826. La conversion èra de trenta liura irlandesa per dotze liura esterlina.
Usatge dins l'Empèri Mai l'esterlina circulèt dins l'Empèri britanic. In some parts, en unas partidas èra utilizada a costat de las devisas localas. Per example, lo sobeiran aur aviá cors legal al Canadà malgrat usatge del dolar canadian. Diferentas colonias e dominions adoptèron la liura coma la lor devisa. Comprenent Africa de l'oèst britanica, Africa del Sud, Austràlia, Barbados,, Cyprus, Estat liure d'Irlanda, Fiji, Jamaica, Nòva Zelandae Southern Rhodesia. Unes d'aqueles mantenguèron la paritat (p.e. liura de Sudafrica, South African pound), alara que d'autres la faguèron desviar après la fin de l'estandard aur (p.e. liura australiana Australian pound).
Las colonias anglesas d'America del Nòrd fasián pas partit de l'airal esterlina car la manca d'argent çai naut mencionat en Anglatèrra England correspond a la formacion d'aquelas colonias. En resultat del comerci equitable (e tanbende la pirataria mens equitable), Lo dolar espanhòl denguèt la pèça mai utilizada dins las colonias anglesas
Estandard aur Pendent la guèrra d'independéncia americana e las guèrras napoleonianas, losbilhets de la Banca d'Anglatèrra avián cors legal e lor valor variava al respècte de l'aur. La banca tanben emetèt de getons d'argent per colomar la manca de pèças d'argent. En 1816, foguèt adoptat oficialament l'Estandar aur, amb un estandard argent reduch a 66 shillings (66/-, £3 6s), fasent de las pèças de "geton" (es a dire conten pas la valor en metal preciós). In 1817, Lo [sobeiran (moneda)|sobeiran]] foguèt introduch, valent 20 shillings. Batuda en aur 22 carat, conten 113 grains (7,3g) d'aur e remplaça la guinèa coma pèça estandar britanica. In 1825, la liura irlandesa, qu'èra establida dempuèi 1801 a un taus de 13 liuras irlandesas per 12 liuras esterlinas, foguèt replaçada, a l meteis taux, per l'esterlina.