Un alcalí es un tèrme de l'alquimia puèi de la quimia descrivent diferents compausats quimics, a vegada en mescla, de proprietats dichas alcalinas o basicasPour une définition succincte et littéraire par le TLF. Dempuèi lo sègle XVII, lo tèrme es emplegat de biais generic per designar de basas, de sals o de solucions basicas concentradas. En quimia industriala modèrna, un alcalí designa una basa fòrta dins l'aigaC'est le sens du terme chimique anglais alkali ou alcali, à savoir une quelconque solution concentrée de soude caustique NaOH, de potasse caustique KOH... , sens courant maintenu dans le Perry's Chemical Engineers Handbook..

L'adjectiu associat alcalin, qu'indicava una sabor amara o agressiva tipica, la precéncia d'una basa fòrta o una foncion basica mermant l'aciditat d'un mitan, acbèt per designar los ions o atòms de Li, Na o K, plus rarament Rb, Cs o Fr de la primièra colomna de la taula periodicaD'un point de vue ancien uniquement organoleptique, les bases sont des substances amères, plus ou moins douceâtres au toucher, à l'opposé des acides, dérivant du terme latin acidus, aigre, piquant.. Aqueles merials alcalins an la proprietat de formar amb l'oxigèn o l'iaga de las basas fòrta, nomenadas alcalís. Atala una pila alcalina, fasent mòure d'ions Li+ o Na+...

Al vejaire practic e comercial, lo tèrme alcalí nomena encara de produchs de netejatge, agents poderoses autorisats per desbocar los aiguièrs coma totas autras canalizacions resistantas a las basas quimicas o encara lessiu liquid, per enforçar l'accion dels lessius ordinarisLes banales lessives commerciales sont elles-aussi à base d'agents alcalins ou de composés basiques, tels que les phosphates... ou autrefois les cendres. . Dempuèi sempre, los alcalís se caracterisan per la proprietat de "amolir las matèrias organicas" e favorisar lors dissolucions ulterioras dins l'aiga. esquèrra|vinheta|322x322px|Soda calcinada e purificada (botelhon de polvera carbonat de sòdi) vinheta|287x287px|Lessivatge de cendres de fusta per prene l'alcalí potassa en dejós vinheta|200x200px|Potassa dels Ancians (a base de carbonat de K)

Originas e definicions dels alcalís esquèrra|vinheta|240x240px|Soda autrescòp calcinada en baia de Somme Tradicionalament, un alcalí presenta un sal extrach de cendres d'un fogal quin que siásal elicitus en latin médiéval ou sel d'extraction. . Las cendres de vegetals èran culhida e amassadas per exemple dins una simpla tela de lin o de cambe. Los cendrièrs tancats èran asagats d'aiga, puèi quichat per ne far sortir un lixiviat o chuc de percolacion liquid que, per concentracion de la solucion aquosa e evaporacion de l'aiga, daissa se pausar de sals fins, solubles dins l'aiga que se nomenava alcalísIl reste dans le cendrier la matière non soluble dite "indéfiniment solide", à base de charbons de bois et de diverses impuretés. .

La lixiviacion de las cendres de fustaLe bois est le seul combustible courant jusqu'au , que ce soit sous forme de bois sec ou de charbon de bois après transformation par les charbonniers. es una practica d'agotament e de filtracion de las matèrias solublas per l'aiga. Lo lixiviat o las aigas extrachas son reculhidas o dins de naucs exposausats al solelh o caufats fins a evaporacion totala e dessiccacion, o dins de crusòls a l'origina en ceramica, mai tard en metal ferrósLe produit salin, nommé salt de potash ou Salz von Potasche avant le , est très souvent un carbonate de potassium impur, il est à l'origine de la dénomination française de potasse par abréviation et de (re)latinisation savante pour l'élément potassium.. Las cendres mescladas a una matèria grassa aponduda donan un lessiu al còser de lencòls al pairòl o pendent lor banh a caud dins un nauc de fustaL'excédent de cendres inusitées servait aux hommes comme engrais potassique: ils la répandaient dans les champs, avec d'autres amendements. .

Sus las broas maritimas, l'expleitacion de multiples plantas de riba a vegadas cultivadas, nomenada de biais generics sodas, es atestada de biais evident, de l'antiquitat fins a la mitat del sègle XIX, a vegada fins a 1900Sur certains rivages maritimes, l'exploitation moderne des cendres d'algues, en particulier d'algues brunes ou varech, emprunte beaucoup à l'industrie des alcalis. . Dins los païses de vinha, las cendres de gravèlas èran emplegadas per n'extraire un alcalí.

L'alcalí poirá designar al causir e sovent en mescla la soda, la potassa o jos una forma afinada lo carbonat de potassi, la potassa caustica, la soda caustica, l'amoniac solubilizat dins l'aiga e amoniac, a vegada un autre compausat fortament basic. Tot dependava de la natura e origina de las cendres amassadas o de matèrias de basa de sa fabricacion. Una darrièra operacion consistava a calfar aquel sal pulverulent amb de calç o a mesclar amb de calç vivaUne des techniques proposait l'addition d'un lait de chaux qui solubilise la soude, une réaction à chaud, puis un chauffage à terme de la solution de soude récupérée, plus ou moins concentrée, afin de faire évaporer l'eau. .

L'alcalí veniá caustic o fòrt.

Sovent se dich que la banala distinccion souda-potassa es establida scientificament pel quimista alemand Margraff. Es verai que los alcalís èran aisidament confonduts per los proprietats comunas. Pasmens los òmes de l'art de la quimi tecnica, coma los veirièrs, los diferents metallurgistas, lps saponièrs, los tinturièrs, los (al)quimistas practicians... los confondavan pas mai dempuèi de sègles.

Aigas d'alcalís o aigas alcalinas Los alcalís mòstan de proprietats remarcablas en miltan aquós: fan verd lo siròp de violeta, e fan virar blau sistematicament las colors vegetalas, vengut roge per l'acid. Mai, dins aquel mitan, l'encontra d'alcalís e d'acids provocavan sovent amb de reactions vivas e caudas, l'apareisson de sals diferents. Los alcalís quitament diluits, e encara mai a l'estat concentrat, possedisson la proprietat d'enflamar e d'ulcerar totes los teissuts vivents. Los alcalís caustics son fòrça igroscopics: presentan un aspècte alcalescent e semblan genrar d'autres alcalís diluitsEn réalité, il s'agit d'un effet de dilution dans l'eau venue de l'air humide. . La manipulacion dels différents alcalis, comme celle d'ailleurs des diferents acids fòrts, demorèt una primièra estapa a l'initiacion al laboratòri de quimia: dispausant de pèças e aisinas de veire idonèus e d'aisina de caufatge o de distillacion, cal preparar per son usatge personal de solucions aquosas mai utilas, a l'encòp mai concentradas mas tanben conegudas melhoras per pesada e purificacion de las matèrias de basaQui peut le plus peut le moins : le chimiste qui recherche une moindre force sait diluer.. L'origina d'aquelas practicas sembla venir dels quimistas ancians e alors primièrs mèstres legendaris nomenats Geber o RhazèsSi l'initiateur est assurément d'origine arabo-persane, la filiation de cet art ou savoir complexe passe grâce à d'incessantes rencontres ou échanges soit par l'Italie du Sud ou les côtes ibériques de Méditerranée occidentale..

Los preparators avián benlèu consciéncia d'una diversitat d'espècias de sals ionics, al mens correladas a la natura e origina de las cendres e de las matèrias combustiblas. Atal la cendres de fusta permeton mai aisidament la realizacion de la potassaElle se nomme par l'allemand Pottasche ou l'anglais potash car elle est obtenue par le procédé des verriers en "pot" ou "creuset". Amb de cendres de vegetals terrèstres, s'obten una mescla complèxe a basa de carbonats de K o de Na. Amb de cendres de vegetals de las ribas salinas, o de las plantas creissent sus de sodisols o salsodisols, s'obten una mescla a base de carbonats de Na. esquèrra|vinheta|200x200px|Sus la litina expausada a l'aire creissença del carbonat de liti D'autre còrs basics recebèron lo npm d'alcalí que los sabents medievals supausavan qu'un alcalí tipe èra ni liquid ni solid estable (donc ni fluid ni matèria per un rasonament escolastic o aristotelician!): amoniac, litina des Ancians, litina caustica, carbonat de berylliLe carbonate de béryllium, soluble dans l'eau, est un alcali au sens des Anciens. , boraxBuras ou Bornatron des verriers et premiers chimistes allemands, qui appelaient borsaüres Natron l'acide borique...

Existiá donc una definicion sabenta de l'alcal: alcali est sal extractum ex cinere omnium corporum, idque sive sint liquidae sive solidae (materiae) omnibus rebus inest propriumAlcali, in Du Cange, et al., Glossarium mediæ et infimæ latinitatis. .

Tanben, paréis evident, segon lo passatge, a vegada subte, a vegada lent, de saber de l'al chemia de la Mediterranèa araboberbèra a l'alquimia mediévala latina, las classificacions, de nòu vist o considerats segon de taxonomias (pseudo)aristotelicianasLa plupart de celles-ci sont évidemment anachroniques si on postule les prémisses d'une refondation drastique et pratique de cet art antique à l'époque de Geber., avián ja evoluat, empruntant de principis qualificatius del tipe sal, tèrra, ròca, (règne) mineral, (règne) vegetal... per destriar la substéncia activa alcalí, d'origina indefinissabla.

Tèrras alcalís o tèrras alcalinas esquèrra|vinheta|160x160px|Aspècte terrós del carbonat de stronti Las tèrras alcalinas correspondon a de substéncia mineralas subretot insolubles o pauc solubles dins l'aiga, mas que se comportan curiosament coma los alcalís autentics. L'art antic del caucinièr realizaba per la combustion de la ròca calcara la calç viva, matèria pulverulenta incluissent en mai segon los luòcs dels oxids de magnesi, de stronti, de bari, veire de berylliLa chaux, obtenue par le chaufournier en calcinant de manière contrôlée la roche calcaire, est peu soluble dans l'eau. . La calç atudada a l'aiga, formant sovent una suspension descricha coma un lach blanquinós, conteniá los idroxids correspondents, a començar per l'idroxid de calci Ca(OH)2. Una tèrra alcalina, viva o atudada, poiriá portar miraculosament son poder alcalin per umectacion e caufatge, enforçant l'alcalí mineral o vegetal: aquela operacion, coneguda dels ancians Egipcians fa mai de 4000 ans, se nomena causticacion o caustificacion. Aquela operacion demorèt una operacion de regeneracion dels lessius usats.

La magnèsi calcinada, tot coma l'oxid de zinc, son d'oxids peu solubles, e coma lors idroxids Mg(OH)2.... Mas, plan lèu, lor poder de neutralizar los acids foguèron remarcat. Tanben se pòt apondre a aquela lista las polveras d'oxids de fèrre, plan coneguts dels metallurgistas...

Un cas singular: lalcali ammonia o aiga d'Amon L'amoniac o solucion aquosa de amoniac èra considerada dempuèi l'Antiquitat coma un "alcalí" singuliar: mai èra calfat, mai perdava sa fòrça coma se s'envolava misteriosament. Mai, se podava pas lo purificar passant per una forma definitiva de sal estableCe qui n'empêche nullement les alchimistes européens de la Renaissance de le cataloguer comme un principe sel ou mieux un "sel volatil". . Que, en mai, èra obtengut per distillacion d'un cert nombre de matèrias animalas, subretot lors déjeccions coma l'urina, aquel singular principi actii se nomena alara alcali volatilLa solubilité de dans l'eau diminue avec la température : 520 g/l à 20 °C, 310 g/l à 40 °C à pression ambiante. . Totes los autres alcalís, pels destriar de l'amoniac, èran nomenats alcalís fixats.

Mas quand la nocion de gas, sul còp ligada a aquela dels corpusculs de matèrias, denegant los principis aristotelicians dels alquimistas, foguèt gaireben acceptada, al sègle XVII, una correccion radicala venent dels davancièrs de la quimia pneumatica fuguèt acceptadade manière plus unanime à la fin du : la solucion d'amoniac NH3 (aq) demorava un alcalí al sens global e lo gas amoniac desliurat del mitan aquós veniá precisament l'alcalí volatil (NH). Capturat e de nòu injectat per brassatge dins l'aiga, aquel darrièr tornava formar segon una descripcion coerenta un "alcalí liquida".