Gil Vicente (v. 1465 — v. 1536) es considerat coma lo primièr grand dramaturg portugués, en mai d'èsser poeta de renom. Coma òme de teatre, tamben seriá estat musician, actor e meteire en scèna. Es considerat coma lo paire del teatre portugués, e quitament de l'iberic - que tanben escriguèt en castelhan - partejant la paternitat de la dramaturgia espanhòla amb Juan del Encina.
D'unes l'identifican coma l'orfèbre, autor de la Custódia de Belém (ostensòri de Belém), mèstre de la balança a la moneda, e coma lo mèstre de Retorica del rei Manuèl I.
L'òbra vicentina es vista coma lo rebat dels cambiaments dels temps e del passatge de l'Edat Mejana cap a las Renaissença, restablissent l'equilibre d'una epòca ont las ierarquias e l'òrde social èran establits per de règlas inflexiblas, cap a una societat novèla ont se comença a capvirar l'òrdre instituit, al mens lo questionar. Foguèt lo representant màger de la literatura de la renaissença portuguesa, d'abans Camões, incorporant d'elements populars dins l'escritura qu'influencièt, a son torn, la cultura populara portuguesa.
Biografia drecha|vinheta|339x339px|Gil Vicente, representacion parangonica, seguent l'estatua de Francisco de Assis Rodrigues per la faciada del Teatre nacional Dona Maria II.
Luòc e data de naissença Pasmens s'es considerat coma data mai probabla de sa naissença 1466 — ipotèsi defenduda, entre autres, per Queirós Veloso — se prepausèt 1460 (Braamcamp Freire) o entre 1470 e 1475 (Brito Rebelo). Se basant sus las informacions donadas per la quita òbra de l'autor, i a de contradicions. Lo Velho da Horta, la Floresta de Enganos o l'Auto da Festa, indican 1452, 1470 e abans 1467, respectivament. Dempuèi 1965, data de las festivitats oficialas comemorativas del cinquen centenari de la naissença del dramaturg, 1465 es acceptat de biais unanim.
Frei Pedro de Poiares lo dich nascut a Barcelos, mas es pas gaire segur. Pires de Lima prepausèt Guimarães coma sa tèrra natala - ipotèsi combatibla se s'identifica lo dramaturg a l'orfèbre, que la ciutat de Guimarães longtemps foguèt un bèrç privilegiat pels joielièrs. Las gents de Guimarães s'englorian d'aquesta ipotèsi.
Lisbona es tanben sovent considerada coma lo luòc de naissença. D'autres, pasmens, indican las Beiras - de fach, existís de referéncias sus aquèste airal geografic de Portugal, coma dins la toponimia o pel biais de parlar dels personatges. José Alberto Lopes da Silva segnala qu'i a pas dins l'òbra vicentina de referéncias a Barcelos nimai a Guimarães, mas de desenas d'elements en rapòrt a las Beiras. I n'a d'òbras entièras, de personatges, torns, lengatges. De la coneissença que l'autor mòstra d'aquesta region es malaisit d'obténer se nasquèt dins lo nòrd tot en vivient la màger partida de sa vida a Évora e Lisbona.
Poèta orfèbre Cada libre publicat sus Gil Vicente es, gaireben sempre, defensor d'una de las tèsis l'identifican coma essent o essent pas l'autor orfèbre. En favor d'aquesta ipotèsi ven del fach que lo dramaturg utiliza de tèrmes tecnics d'orfebrariá dins son òbra.
D'intelletuals portugueses polemiquèron al subjècte. Camilo Castelo Branco escriguèt, en 1881, lo document "Gil Vicente, Embargos à fantasia do Sr. Teófilo Braga" - que defendava qu'es una sola pessona l'orfèbre e lo poèta, mentre que Camilo defendava qu'èran doas pessonas diferentas. Teófilo Braga cambièt d'opinion après una estudia de Sanches de Baena que mostrava de genealogias distintas de dos individús amb per nom Gil Vicente, pasmens se Brito Rebelo ensajèt de mostra l'inconsisténcia istorica d'aquestas doas genealogias, utilizant de documentos de la Torre do Tombo. Lopes da Silva, dins l'òbra citada, avança una desena d'arguments per provar que Gil Vicente èra orfèbre quant escriguèt sa primièra òbra, inspirada per Auto del Repelón, de Juan del Encina que ne manlèva en mai de l'istòria, tanben los personatges e la sieuna lenga, lo saiagués.
Donadas biograficas Se sap que se maridèt pel primièr còp amb Branca Bezerra, de que nasquèron Gaspar Vicente (nascut en 1488, e se n'anèt cap a Índia dins la Armada de 1506 e foguèt Moço da Capela Real en 1519, an que moriguèt celibatèri e sens decendéncia) e Belchior Vicente (nascut en 1504 o 1505 e moriguèt abans lo 13 de Març de 1552, foguèt Moço de Capela puèi venguèt escudièr de l'Ostal Reial e prenguèt l'ofici de secretari de la Feitoria de Mina, maridat amb Guiomar Tavares e paire de Paula Vicente, batizada l'11 d'Abril de 1549, e de Maria Tavares).
Un còp veuse, se maridèt a Melícia Rodrigues, que nasquèron Paula Vicente (nascuda en 1519 e mòrta en 1576), Luís Vicente (nascut vèrs 1520 e mòrt entre 1592 e 1595, que residiguèt a Lisbona, editèt e organizèt, amb sa sòrre Paula Vicente, una compilacion de sas òbras e se maridèt tres còps, d'en primièr amb Mor de Almeida, amb descendéncia, d'en segond amb Joana de Pina, filha de Diogo de Pina e de Mécia Barreto, amb descencéncia, e d'en tresen amb Isabel de Castro, amb descedéncia) e Valéria Borges (nascuda vèrs 1530 e mòrta après de 1598, que se maridèt dos còps, d'en primièr en 1551 amb Pero Machado, amb descendéncia femne, e d'en segond còp en 1565 amb D. António de Almeida, mòrt en 1592, filh de D. Luís de Meneses e de Brites de Aguiar, amb descendéncia).
Auriá estudiat a l'Universitat de Salamanca, Espanha. esquèrra|vinheta|320x320px|Lo Monològ del vaquièr, cossí l'auriá jogat lo quita Gil Vicente, segon la vision del pintre Roque Gameiro. La primièra òbra coneguda es, la pèça en castelhan Auto da Visitação (Moralitat de la visitacion), tanben conegut coma Monólogo do Vaqueiro,(Monològ del Vaquièr) foguèt representada dins los apartaments da reina Maria, consòrta de Manuèl I, per celebrar la naissença del prince (lo futur rei Joan III) - aquesta primièra representacion marca l'istòria del teatre portugués. Se debanèt la nuèch del 8 de Junh de 1502, en preséncia, de rei e de la reina, de Leonor d'Avís (veusa del rei Joan II) e de Beatritz, maire del rei.
Venguèt, alara, responsable de l'organizacion dels eveniments del palais. Dona Leonor demandèt al dramaturg de tornar jogar la pèça per las matinas de Nadal, mas l'autor, considerant que l'ocasion meritava quicòm mai, escriguèt l'Auto Pastoril Castelhano (Moralitat Pastorala Castelhana). De fach, lAuto da Visitação (Moralitat de la Visitacion) a d'elements clarament inspirats de l' "adoracion dels pastors", en relacion amb la naissença del Crist. La scèna mòstra una ofèrta de donas simplas e rusticas, coma formatges, al futur rei, a qui fan pressatge de fachs grands. Gil Vicente que, en mai d'aver escrich la pèça, tanben la metèt en scèna e la joguèt, utilizan l'encastre regiós de la nativitat mas dins una perspectiva profana. Gausissent de l'interés de Dona Leonor, que venguèt sa granda protectritz los ans seguents, Gil Vicente prenguèt consciéncia qu'amb son talent podava far mai qu'adaptar simplament la pèça per d'escasenças diferentas, e pasmens similàrias.
S'orfèbre vertadièrament èra, realizèt son primièr cap d'òbra dins aqueste art - Custódia de Belém (ostensòri de Belém) - facha pel Monastèri dels Jeronims, em 1506, produch amb lo primièr aur venguda de Moçambic. Tres anos après, aqueste meteis orfèbre venguèt titulari del patrimònio d'orfebrariá al Convent del Crist de Tomar, Nòstra Dona de Belém e de l'Espital de Totes los Sants a Lisbona.
I a tanben encara de donadas al subjècte del personatge que: en 1511 es nomenat vassal del Rei e, un an après, se sap qu'èra representant de la bandièra dels orfèbres dins "Casa dos Vinte e Quatro". En 1513, lo mèstre de la balança de l'Ostal de la Moneda, tanben del nom de Gil Vicente (que siá lo mèsme o non, coma ja dich sai dessús, se lo sap pas), foguèt causit pels autres mèstres per los representar al conselh del rei a Lisbona. vinheta|220x220px|Autograf de Gil Vicente. Foguèt el que dirigiguèt la fèstas en onor de Dona Leonor, la tresena esposa de Don Manuèl, en 1520, un an abans qu'arrstèt de servir Don Joan III, obtenent lo prestigi amb que podava se permetre de far la satira del clergat e a la noblesa dins sas òbras e quitament s'adreiçar al monarca criticant sas posicions. O faguèt en 1531, amb una letra al rei ont defend los Marranos.
Moriguèt en luòc desconegut, benlèu en 1536 que a partir d'aquesta data s'encontra pas mai de referéncia a son nom dins los documents de l'epòca, alara acabèt d'escriure a partir d'alara.
Contèxte istoric vinheta|303x303px|Obras de Garcia de Resende, que compren Miscelânea ont a Gil Vicente se dona la paternitat del teatre portugués.
Lo Teatre portugués abans Gil Vicente Lo teatre portugués nasquèt pas amb Gil Vicente. Aqueste mite, creat per diferents autors de renom, coma Garcia de Resende, dins Miscelânea, o son filh, Luís Vicente, a l'escasença de la primièra edicion de la "Compilacion" de l'òbra complèta del paire, se pòt justificar l'importança indenegable de l'autor dins lo contèxte literari peninsulari, mas es tanben vertat qu'existissiá de representacions teatralas abans de la nuèch del 7 al 8 de Junh de 1502, data de la primièra representacion de "Auto do vaqueiro" (Moralitat del vaquièr) o "Auto da visitação" (Moralitat de la visitacion), dins los apartaments de la reina.
Ja pendent lo regne de Sans I, los dos actors portugueses mai ancians, Bonamis e Acompaniado, realizèron un espectacle de "arremedilho", que foguèron pagats pel rei amb una donacion de tèrras. L'arquevesque de Braga, Dom Frei Telo, se referís, dins un document de 1281, a de representacions liturgicas per l'escasença de la fèstas catolicas màger. En 1451, lo maridatge de l'infanta Dona Leonor amb l'emperaire Frederic III d'Alemanha foguèt tanben acompanhat de representacions teatralas.
Seguent las cronicas portuguesas de Fernão Lopes, Zurara, Rui de Pina o Garcia de Resende, tanben a la corts de Joan I, Anfós V e Joan II, se fasiá d'espectacles scenarizats. Rui de Pina se referís, per exemple, a un "momo", ont Joan II participèt personalament, jogant lo ròtle de "Cavaleiro do Cisne", dins un scenari d'ondas agitadas (realizat amb de telas), ont dins una flauta de naus qu'estampèt la sala s'ausiguèt lo son de trompètas, tambors, artilhariás e musica executada per d'artistas de cort, e tanben d'una equipa d'actors vestits de biais espectacular.
Pasmens, pauc demora dels tèxtes dramatics previcentins. Sonqua las eglògas dialogadas de Bernardim Ribeiro, Cristóvão Falcão e Sá de Miranda, André Dias publicada en 1435 un "Pranto de Santa Maria" son considerat coma un esboç rasonable d'un drama liturgic.
Dins lo Cancioneiro Geral de Garcia de Resende existís de tèxtos tanben significatius, coma Entremez do Anjo (intermèdi del Àngel) (atal designat per Teófilo Braga), de D. Francisco de Portugal, Conte de Vimioso, o las encontradas d'Anrique da Mota (Farsa do alfaiate, (Farça del sartre) seguent Leite de Vasconcelos) parlent de tèmas e personatges provocants coma "un clèrg sus un tonèl de vin que se caiguèt per tèrra", entre autres episòdis amusants.
Benlèu Gil Vicente aviá assistit a unas d'aquestas representacions. Ne venguèt, mai, de segur, a las mestrejar fòrça plan, coma o diguèt Marcelino Menéndez Pelayo lo considerant coma "figura mai importanta dels dramaturgs primitius de la peninsula", quitament arribant a dire que pas degun "lo depassèt dins l'Euròpa de son temps".
Tanben Sá de Miranda signala la diferéncia amb las òbras del Classicisme comparadas amb lo Teatre de Gil Vicente. Seguent Clóvis Monteiro, dins la seguida de la comèdia Estrangeiros (Estrangièrs) de 1527, un personatge identificat coma la quita Comèdia parlant de se meteis fasa allusion al teatro vicentin. Tanben l'autor insistís cambiant pas lo nom de Comèdia per aquel dAuto (moralitat).
Òbra
Caracteristicas màger