Los eveniments de mai e junh de 1968, en mai brèu Mai de 68, designan un periòde que s'i debanèron en França, de manifestacions estudiantas, e tanben de caumas genaralas e salvatjas.
Aquestes eveniments, desencadenats per une revòlta de la joventut estudianta parisenca, puèi s'escampant pel mond obrièr e fòrça categorias de populacion sus l'ensemble de l'Estat, constituissent lo mai important movement social de l'istòria de França del sègle XX.
Se caracteriza per une vasta revòlta espontanèa antiautoritària, de natura a l'encòp culturala, sociala e politica, dirigida contra lo capitalisme, lo consumerisme, l'imperialisme american e, mai dins l'actualitat, contra lo poder gaullista en plaça.
Los eveniments de mai e junh provòcan la mòrt d'al mens set personasF. Joignot, Y a-t-il eu des violences policières en Mai 68 ?, Le Monde, Idées, 7 mars 2018 e de centenats de ferrits greu dins los afrontaments, que siá del costat dels manifestants o de las fòrças de l'òrdre.
Amb lo temps passar, los eveniments de mai e juin de 1968 apareisson coma una trancadura fondamentala dins l'istòria de la societat francesa, revelant una remesa en causa de las institucions tradicionalas.
Contèxte
Contèxte economic Paradoxalament, la crisi de mai e junh de 1968Rédaction, Combien de temps aura duré 68 ?, Libération, 19 janvier 2018, lire en ligne. arriba al tèrme d'una decennia de prosperitat inegalada. Sul plan economic, es l'apogèu de las « Trenta Gloriosas ». La societa de consomacion s'èra enrasigada dins las mòrs, sens que se prenga veraiament consciéncia de totas sas implicacions nimai dels desequilibris mondials que se desvelopan.
Pasmens, dempuèi de meses, benlèu un an, de simptòmas importants d'una deterioracion de la situacion economica francesa èran apareguts. Lo nombre de caumaires aumenta regularament: al començament de 1968, son ja près de 500 000. Los joves èran lo primièrs tocats e en 1967, lo govèrn deu crear l'ANPE. La granda cauma dels minors de 1963 es ja un signe de malaise del mond de la mina abans sa crisi fatala. Un nombre important de caumas se debanan entre 1966 e 1967, sus tot lo territòri. Dos milions de trabalhadors son pagats a l'SMIG e se sentisson exclusits de la prosperitat, que fòrça d'obrièrs de las usinas, de femnas o de trabalhadors immigrats. Los salaris reals començòn a baissar e los trabalhadors son inquiets per lors condicions de trabalh. Los sindicats s'opausan alara a las ordonanças de 1967 sus la Seguretat sociala. De barris de barracas encara existisson, coma a Nanterre, just jos uèlhs dels estudiants.
Quitament las categorias mai privilegiadas son pas sens motius d'inquietud: la massificacion de l'ensenhament superior provoquèt suls campus fòrça problèmas de locals, de manca de material, de transpòrts. En 1967-1968, lo govèrn torna parlar de la « seleccion escolara », çò qu'inquièta los estudiants.
Contèxte politic esquèrra|vinheta|290x290px|Paris, début 1968. Sul plan politic, lo movement arriban dins un periòde d'usura de la Republica gaulliana, en plaça dempuèi 1958. En 1965, pendent la primièra eleccion presidenciala francesa al vòte univeral dirècte, lo general de Gaulle es balotatge per François Mitterrand e Jean Lecanuet a la surpresa generala. Per las eleccions legislativas de 1967, sa majoritat a l'Assemblada nacionala se reduire a un sol sèti. Los centristas coma Valéry Giscard d'Estaing fan de resèrvas criticas lor sosten al poder (lo « oui, mais » (òc, mas) de 1967). Los democratas crestians coma Jean Lecanuet domoran ostils. La drecha extrèma pardonan pas al general lo procès Pétain ni l'« abandon » de l'Argeria francesa. Los gaullistas lo agrandan pas lo manten coma primièr ministre Jòrdi Pompidor, jutjat tròp conservator. Aqueste es en rivalitat amagada amb aquel dempuèi 1965 qu'a per objectiu sa succession. Lo 13 de mai de 1968 l'eslogan « Dix ans, ça suffit ! » (detz an, basta!) mòstra dins los defilats una cèrta lassitud de l'opinion.
De Gaulle èra arribat al poder en mai de 1958 jobant biaisut d'escasenças excepcionalas (pareissent coma un recors près la revòlta del 13 de mai e la presa du poder per l'armada a Argièr). Atal, al vejaire dels opausants, la legitimitat de son regime demora plan marcada per dobtes d'un « còp d'Estat » original. Malgrat l'astre del poder (fin de la guèrra d'Argeria e de la decolonizacion, avaliment de la crisi economica, monetària e financièra, creissença de contunh) e de l'aclimatacion progressiva d'una constitucion enforçant lo poder executiu (regim semipresidencial, enforçat per l'eleccion del president de la Republica al sufragi universal dirècte e utilizacio del referendum), sas practicas autoritàrias provocava un critica creissenta. Atal l'ORTF, tenenta lo monopòli de l'audiovisual, se fa dubertament lo relais de la propaganda oficiala. A París, lo prefècte Maurice Papon, responsable dels massèls del 17 d'octobre de 1961 e del mètro Charonne, foguèt remplaçat pas qu'en 1967 per Maurice Grimaud, letrat umanista vengut de l'esquèrra de Mendès France. Mai, la politica exteriora de prestigi de de Gaulle e son nacionalisme resmondan pas plan a las esperanças mai materialas, culturalas e socialas de la majoritat dels Franceses, a causa de son edat (78 ans). En març de 1968, un celèbre editorial de Pierre Viansson-Ponté dins Le Monde constata que « la France s'ennuie » (La França se languís), utilizant lo constat profetic de Lamartine jol govèrn de Guizot una annada abans la revolucion de 1848.
Lo Partit comunista francés, alara la primièra fòrça d'esquèrra, es malaisit de se destalinizar e de fach acabèt de longas d'aver d'objectius revolucionaris. Las bureucracias esclerozats d'URSS e d'Euròpa de l'Èst repugnan als joves militants d'esquèrra extrèma, que lo modèl sa situa alara puslèu a Cuba o en China populara.
Mentratant, capitan pas las esquèrras non comunistas a sortir de lors divisions e de lors discredits. Atal un espaci es dubèrt per de grops « esquerristas » se multiplica, en marge de las grandas organizacions oficialas (trotsquistas, prochineses,). La politizacion e l'agitacion son entretengudas dins la jovença per exemple pels comitats Vietnam, formats subretot de liceans e estudiants, que denoncian « l'imperialisme americain » visible per la guèrra del Vietnam. La guèrra freja fan tanben naícer d'idèas antinuclearas.
Originas culturalas Mai 68 se compren sonque dins un mond en rapida mutacion. L'acceleracion de l'exòde rural e de l'urbanizacion, l'aument considerable del nivèl de vida, la massificacion de l'educacion nacionala e de l'universitat, l'aveniment de la cultura dels lésers, de l'espectacle e dels mèdias de massa, representan de cambiaments accelerats e sens precedents en mens d'una generacion.
Las annadas 1960 son a tanben aquesta de l'afirmacion de la jovença (que representa un tèrç de la populacion) coma categoria socioculturala e politica desriada. Subretot, la jovença a ara la sieuna cultura, amb la sieuna une premsa qu'agrada (Actuel !, Hara-Kiri !), de emissions de radio fòrça escochadas (Salut les copains !) o los sieus cantaires (Johnny Hallyday, The Beatles, The Rolling Stones,). Tanben a los sieus malaises e revendicacions (coma en matèria de libertat sexuala) que los poders publics e lo mond adulte trigan a comprene.
Sul plan religiós, la França, practica encara fòrça lo catolicisme, e acaba de segir afogada lo Concili de Vatican II, que fa novelum mas trantalha lo catolicisme tradicional, am la pujada dels movements d'accion catolica. Subretot, los Scouts de França representant a l'epòca una partida non negligiblal des joves crestians, modifiquèron los rapòrts ierarquics dins lors estructuras, contradisant, a partir de 1964, un modèl de tipe militar t introdusent la collegialitat de las decisions al sen de las equipas. La Jovença estudiante crestriana en bolh tornarà èsser mestrejada per la ierarquia a partir de 1964. Lo movement dels prèires obrièrs, que la condamnacion es levada en 1965, torna al vam. Fòrça crestians se preoccupan de far novelum dins las relacions dels fidèls a las autoritats religiosas, de remodelar las practicas e los dògmas, veire de conciliar fe e revolucion.
Sul plan sociologic, la dinamica de grop s'espandiguèt pendent las annadas 1960 dins las formacions dels responsables de totas las organizacions e de las entrepresas. Lo vam es al debat.
Mas los partiments socials son encara fòrça regdes. 92 % dels estudiants venon encara de la borgesiá. Lo paternalisme autoritari es omnipresent. Se comença a obrir de licèus « mixtes »Lo primièr licèu mixte (a partir de la classa de segonda) dobriguèt a Rambouillet ara Louis‐Bascan.).}}, mas fòrça d'establiments escolars o son aps aencara. Las filhas son pas autorizadas a portar de bragas. Es impossible de fumar dins un establiment o, dins las universitats, d'accedir pels òmes als internats de filhas.
La França a autorizat l'usatge de la contracepcion orala en decembre de 1967, mas encara pauxc espandida. L'educacion a pas encara conegut de reformas estructuralas e lo diferéncia es enòrma entre los desirs d'una jovença e los encastre morals que sentisson coma passats.
Sul plan filosofic, d'autors aguèron una influéncia fòrta al mens sus una partida del movement, pendent e après: lo freudomarxista Wilhelm Reich, que lo manifèst La revolucion sexuala, pareguèt en 1936; lo libre d'Herbert Marcuse L'òme unidimensional, sostitulat Ensag sus l'ideologia de la societat industriala avançada, paregut en França en 1964 puèi reditat en 1968; lo Tractat de saber viure a l'usatge de las jovas generacions de Raoul Vaneigem, paregut en 1967; La Sociatat de l'espectacle de Guy Debord, paregut en 1967; e, mai tard, L'AntiEdip de Gilles Deleuze e Félix Guattari, publicat en 1972. Louis Althusser a format une generacion de pensaires marxistas leninistas franceses, que forman l'embrion de las primièras organizacions maoïstas.
Pasmens, pauc des pensaires eminents de l'epòca participan en persona al movement, que l'explosion los suspren tan que lo rèsta del mond. Mas, son d'en primièr perplèxes, reservats veire ostils.
Una partida de la jovença radicalizada mira afogada cap als movements revolucionris del tèrç mond: Che Guevara, Fidel Castro, Ho Chi Minh servisson de modèl, alara que l'irrupcion sus l'empont chinés dels joves gardas roges fa l'impression que la quita jovençaen pòt aver un poder politic dins la societat e contradire l'autoritat dels adults e dels poders. Se seguís amb atencion las lutas menadas als Estats Units d'America pel movement d'emancipacion dels Negres, o encora pels sit-in e las difrentas experiéncias de movement hippie. En abril de 1968, d'incidents de resson opausan los estudiants del Movement dels estudiants alemands socialistas (Sozialistischer Deutscher Studentenbund) e las autoritats oèst-alemandas. Lo caractèr internacional d'aquestes movements permet de remplaçar los eveniments franceses al sen d'una dinamica mondiala.
Originas pròchas
vinheta|Daniel Cohn-Bendit en 1968. drecha|vinheta|N°1 de L’Enragé.