vinheta|Una aficha del moviment figurant una carlina roja, flor emblematica del causse de Larzac (fotografia parciala d'una aficha comemorativa de l'APAL per l'aniversari de la victòria 1981-2011) La luta del Larzac es un movement de desobesissença civila non violenta contra l'espandiment d'un camp militar sul causse del Larzac que durèt un decenni, de 1971 a 1981, e que s'acabèt per una victòria quand François Mitterrand, novelament elegit President de la Republica, decidiguèt d'abandonar lo projècte.
L'oposicion primièr s'organizèt a l'entorn de 103 païsans del luòc qui se soslevèron contra l'expropriacion de sas tèrras a la seguida del projècte del ministre de la Defensa, Michel Debré (UDR), jos la presidéncia Pompidor, d'agrandir lo camp militar del Larzac de 3 000 a 17 000 ectaras, çò qu'auriá tocat una dosena de comunas. En 1973, cinc ans après mai de 1968, entre 60 000 e 100 000 personas de diferents corrents convergisson cap al Larzac per sosténer los païsans e formar un movement eteroclita que donaràn una « guèrra d'usura » pels poders publics. Los rassemblaments e l'ensemble dels malhums nacionals resultant de la convergéncia de las lutas al Larzac serán lo lièch de çò que vendrà mai tard conegut coma lo movement altermondialista francés. La revista Gardarèm lo Larzac, que paréis regularament dempuèi 1975, n'es un simbòl. Lo movement tanben contribuiguèt a popularizar de figuras de proa coma Lanza del Vasto, fondator de las Comunautats de l'Arca e fortament inspirat per l'espiritualitat crestiana, o Guy TarlierLídeer de la luta, es l'inventor du rotolactor. e, a posteriori, José Bové.
Un decenni de luta vinheta|300x300px|Lo ministre Michel Debré, instigator del projècte d'extension del camp, foguèt l'objècte d'eslogans coma « Debré ou de force, nous garderons le Larzac » (De grat o de fòrça, garadarèm lo larzac)
Anóncia del projècte L'11 d'octobre de 1970, pendent un congrés de l'Union dels democratas per la republica (UDR), alara al poder, a La Cavaleriá, André Fanton, secretari d'Estat a la Defensa nacionala, aviá ja evocat una possibla extension del camp militar. Lo deputai de l'Avairon Louis-Alexis Delmas, en plena campanha electorala per l'UDR declara dins lo jornal Le Monde del 6 de març de 1971 « Per Milhau, qu'a de mal a subrevire, l'extension del camp es de segur la derrièra escasença ». La lista UDR, que sosten lo projècte d'extension, empòrta las eleccions municipalas del 14 e 21 març. Ja, la resisténcia s'organiza.
Lo 28 d'octobre de 1971, Michel Debré, ministre de la defensa nacionala a aqueste pòste dempuèi lo començament de la presidéncia Pompidor en 1969, anoncia formalament dins un entreten televizat l'agrandiment del camp du Larzac, portant sa superficia de 3 000 a 17 000 ectaras (de 30 a 170 km2), tocant dotze comunas a l'entorn de La Cavalariá e demandant l'expropriacion parciala o totala de lor tèrras de las familhas d'agricultors. 17 000 ectaras representan mai d'un seisen dels 100 000 ectaras de la totalitat dels Causses del Larzac. Son argumentacion dins los meses a venir presentarà una « extension moderada » que serà « fòrça utila a la defensa nacionala[…] » mas tanben « apòrt economic positiu » coma la melhoracion de l'electrificacion rurala, de l'adduccion d'aiga e de las vias. L'extension del camp militar, qu'existís dempuèi 1902, es justificada per la saturacion de las capacitats d'acuèlh dels camps militars coma per la volontat de dispausar d'una fòrça militara pròcha del plan d'Aubion, luòc del site de lançament de missils nuclears sòl-sòl balistics de la fòrça de dissuasion nucleara francesa.
Las autoritats son tan mai motivadas procedir a aquesta extension aquí mèsme que lo Larzac èra un país fòrça pauc poblat: foguèt plan tocat per l'exòde rural e perdèt los dos terces de sa populacion entre 1866 e 1968. Las autoritats afirmisson qu'i a pas pus que 23 expleitacions de pauc rendiment que deuran èsser totalament expropriadas e que lors proprietaris tornaràn èsser lotjadas e indemnizadas. Los païsans tocats arguisson que las donadas de las autoritats son datadas e que prenon pas en compte l'arribada dels « neorurals » que, dempuèi 1965, renovan dels bòrdas qu'èran gaireben abandonadas, en melhorant lo rendiment. Mai, lo metòde de comptage concernisson pas que las proprietats totalament expropriadas, sens comptar aquesta ont se daissa pas qu'un luòc de vida pels abitants expropriant lor terren de trabalh, çò que tocariá en tot entre cinquanta e seissenta expleitacions.
De fach, en 1971 unes 90 000 fedas èran en pasturaga sul plan; un cinquen del cabal, près de la mitat de la producion de lach tocant 108 païsans èran menaçats pel projècte d'extension R. Rawlinson, Larzac. A nonviolent campaign of the ’70s in southern France, (York 1996), p. 16-19.. Mai, los elevaires de fedas e productors de ròcafòrt, tenent a lor ruralitat, contestan que l'agrandiment del camp siá creator d'emplecs que « s'agís que d'un camp d'entraïnament ont las unitats ferán pas que passar »Journal télévisé de 20h du 28 novembre 1971 ; ina.fr e dobtan de quin que siá apòrt positius.
Primièras manifestacions e jurament dels 103 La primièra manifestacion d'importància se debana lo 6 de novembre de 1971 a Milhau ont 6 000 personas respondan a la crida de las federacions departementalas dels sindicats d'expleitants agricòls (FDSEA).
Al començament la luta, pasmens e plan locala, èra plan destriada. En mai dels païsans presents ja dempuèi de generacions e a que « se va prene la tèrra de lors parents, de lors grands », se trobavan là d'expleitans agricòls novèls, mai joves, a vegada amb fòrça deute al Credit agricòl dempuèi lor projècte d'installacion evene.fr. Pasmens se los desacòrdis entre eles sián nombroses, fòrça son membres de la Jovença agricòla catolica (JAC) vengut Movement rural de jovença crestiana o/e de la FDSEA. Léon Maillé, 25 ans a l'espòca, conta: « èri un païsan ordinari: votavi a drecha, anèri a la messa, èri un indigèn, pura soca ! ». Las institucions catolicas localas venguèron un sosten qu'assemblava las gents: lo 7 de novembre de 1971, l'evesque de Rodés pren posicion contra l'extension del camp.
Malgrat las divergéncia, 103 païsans, sus 108 tocats, signan un acòrdi entre eles, lo 28 de març de 1972, que demoraràn solidaris dins lor luta e que « pas un agricultor serà caçat contra son grat… ». Es lo « jurament dels 103 » nomenat tanbe « pacte dels 103 ». Per la fèsta nacionale, lo 14 de julhet de 1972, 20 000 personas e 70 tractors manifestan a Rodés.
Los rassemblaments du Rajal del Gorp drecha|vinheta|300x300px|Jean-Marie Muller, Lanza del Vasto, Jacques Pâris de Bollardière sul plan del Larzac Als païsans lèu s'apondan de militants de tota menas, sedusits pel penajal antimilitarista de la contestacion, primièr d'esquerristas, dels maoïstas, dels obrièrs e dels sindicats de la CFDT, alara pròche de la segonda esquèrra autogestionària.
Lo sol partit representat es lo Partit socialista unificat (PSU), el taben membre de la segonda esquèrra, e tanben unes representants de la Liga comunista, trotsquista. De nacionalistas occitans son tanben presents per protestar contra « genocidi cultural d'Occitània pel colonialisme interior ». L'Associacion de salvegarda del Larzac e de son environament, creada en 1971 e presidada per l'institutor de Nant en retirada, Henri Ramade, revendica pasmens son caractèr «apolitic».
Ensegida, « los peluts, marginals e hippies de tot pel », alunhats dels partits e sindicats, amumentèron los nombre a la protestacion. La preséncia de Movement pel Desarmament, la Patz, la Libertat (MDPL), que presicava l'amor liure, e fòrça femna sens nuds, mena a un tust cultural important amb los païsans, crestians practicants d'alara.
Lo Larzac s'inscriguèt alara dins la revolucion sexuala en França que fòrça feministas (coma lo Movement per la libertat de l'avortament e de la contracepcion — MLAC — que realiza un torn de França en caravana e arriba sul plan del 16 d'agost de 1974Michelle Zancarini-Fournel, Histoire(s) du MLAC (1973-1975), Revue Clio, n°18, 2003, p.241-252 en linha) prenguèron partida a la resistança. Aquò mena a de criticas: atal, Michel CastaingJornalista al Monde (1943-2005) (voir un article de Libération), fa lo títol dins Le Monde del 25 d'agost de 1973: « Lo Larzac, veirina de la contestacion ».
Aquesta aliança de personas de sensibilitats diferentas es al plen pel rassemblament lo 25 e 26 d'agost de 1973 al luòc dich Rajal del Gorp, un circ natural dolomitic al nòrd oèst de La Cavaleriá, e la marcha sul Larzac organizada pels Païsans trabalhadors. Entre 60 000 100 000 personas (aquesta darrièra estimacion es aquesta dels organizaires) venent d'un pauc pertout de França d'Euròpa convergisson pel primièr còp cap al Larzac. En mai de la preséncia de fòrça orators, i a de representants de las lutas revolucionària al Chile e en Grècia e dos representants de l'Armada republicana irlandesa (IRA) proclament lor solidaritat « quines que sián los mejas causits », amb los païsans del Larzac. Un militant reünionés se'n pren a la politica franceasa dons los departaments e territòris d'otramar. Pendent aquesta manifestacion, la preséncia policièra èra minimala, amb sonque un elicoptèr de la gendarmeria susvolant lo rassemblament.
Un an mai tard, lo 17 d'agost de 1974, encara mai de mond se mobiliza pel segond còp al Rajal del Guorp: mai de 100 000 personas (segon los organizaires) se ven sul plan per una fèsta de la segada titulada « Segada del Tèrç mond ». Pendent aquesta manifestacion, lo primièr secretari del PS, François Mitterrand, se fa « calhavar » per de militants maoïstas (e d'agents provocators en civil) que contestvan sa preséncia.
Lo 13 e 14 d'agost de 1977 se debana un novèl rassemblament d’unas 50 000 personas (segon los organizators) al Rajal del Guorp, seguit d'un desfilat d’un centenat de tractors ont arriban de apelats al sevici militars, encagolats e en unifòrma (comitats dels soldats).
Se debanant en estiu, aques grands rassemblaments non violents pareissian de festenals, quitament se l'accent èra mai a la protestacion qu'a la fèsta. I aguèt une concèrts coma amb Graeme Allwright en 1973, que creèt mai tard una canson « Larzac 1975 ». A causa de lor grandor, aquestes rassemblaments aguèron un impace important dins las contra culturas de las annadas 1970 en França e en Euròpa. José Bové parlarà de « Woodstock francés ».
Marchas cap a París Lo 25 d'octobre de 1972, un tropèl de seissenta fedas es menat pe de païsans del Larzac sur la pelencs del Camp de Mart a París, pretextant als gendarmes mobils que los interrogavan lo filmatge d'una publicitat pel ròcafòrt.
Après la signatura del decret declarant d'utilitat publica de 13 500 ectaras del causse del Larzac pel prefècte de l'Avairon, Georges Badault, lo 26 de decembre de 1972, lo collectiu decidís de marcha cap a París. Comença lo 7 de genièr de 1973 s'arrèsta a Rodés, Sant Flor, Clermont-Ferrand, Nivèrns e Orleans per encontrar los comitats d'acuèlh, far de reünions, e de conferéncias de premsa per evitar l'expulsion. La marcha encontra de dificultats a causa d'interdiccions de manifestar decretadas dins cada vila del percors. Al començament equipats de 26 tractors, seràn blocats, après una setmana de caminada, a Orleans pels CRS. Alara que la quita FDSEA amb Raymond Lacombe (president de la seccion avaironesa) volgava renonciar davant la mesa en demora policièra, Bernard Lambert, un ancian deputat MRP, qu'incarna lo corrent Païsans-Trabalhadors pròche del PSU, trobèt de tractors novèls prestats per de païsans a l'entorn d'Orleans que la marcha dels « 26 du Larzac » pòsca arribar a son tèrme, a París.