White Anglo-Saxon Protestants (WASPs), se tradusent per Protestants anglosaxons blancs son un grop de blancs americans de bona superfícia de riquesa e sociala, d'ascendéncia protestanta e de predominança britanica, que a l'origina ven de l'America del periòde colonial.
Fins a las annadas 1960, aqueste grop dominava la societat e la cultura Americana e dominava lo cap dels partits Whig e Republican. Son mai sovent plan plaçats dins las grandas institucions financièras, comercialas, juridicas e universitàris e gaireben tenon lo monopòli dins la societat dels elèits a causa del maridatge interclassa e lo nepotisme.
Pendent la darrièra mitat del sègle XX, l'influéncia dels grops estnics e racials exteriors aumentèt e la dominacion del WASP mermèt. Los americans venon mai critica contra l'egemonia dels WASP e descrivon los WASP coma l'incanacion l'"Establishment". Lo tèrme WASP es sovent utlizat de biais pejoratiu per classificar lor dominacion istorica sus las institucions financiàrias, culturalas, academicas, e legalas dels EUA.Irving Lewis Allen, "WASP—From Sociological Concept to Epithet", Ethnicity () 1975, p. 154
De sociològs utilizan a vegada aqueste tèrme de biais larg per i include totes los Americans Protestants originaris de l'Euròpa del Nòrd Oèst quina que siá lor classa o poder. Lo tèrme es tanben utilizat en Austràlia, Nóva Zelanda e Canadà pels mèsmes elèits.Margery Fee and Janice McAlpine, Guide to Canadian English Usage (2008) pp. 517–518"WASP" in Frederick Ludowyk and Bruce Moore, eds, Australian modern Oxford dictionary (2007)
Etimologia Istoricament, "Anglosaxon" fa referéncia a la lenga dels indigèns abitants l'Anglatèrra abans 1066, subretot en contraste amb l'enfluéncia Normanda seguenta. Dempuèi lo sègle XIX èra abitual dins lo mond parlant anglés, mas pas dins la quita Granda Bretanha (dins aqueste contèxte), de se referit als Protestants d'origina subretot Anglesa.Eric Kaufmann, "American exceptionalism reconsidered: Anglo-saxon ethnogenesis in the “universal” nation, 1776–1850." Journal of American Studies 33#3 (1999): 437-457. La "W" e la "P" foguèron apodudas en 1950 per formar un epitet umoristic que fa resson a "waspishness" (que califica una persona qu'es aisidament irritabla e que lèu es ofensada, coma una vèspa).
La primièra mencion del tèrme "WASP" ven del politològ Andrew Hacker en 1957, fasent referéncia a la classa del Americans que tengavan "lo poder nacional dins sos espèctes economic, politic, e social"; aquí la "W" puslèu ven per "wealthy" (rics) puslèu que per "white" (blanc)
Lo tèrm foguèt popularizat pel sociològ de l'Universitat de Pennsilvaniá E. Digby Baltzell, d'esperel un WASP, en 1964 dins lo libreThe Protestant Establishment: Aristocracy and Caste in America. Baltzell soslinhava una mena d'un grop tampat o de casta arguissent que "I a una crisi dins lo lideratge American de la mitat del sègle XX qu'es en partit causat per, me pensi, lo declin de l'autoritat d'un establishment qu'ara se basa sempre mai sus una mena de casta de blancs anglosaxons protestants (WASP) coma classa superiora." Lo tèrme es tanben utilizat en Austràlia a al Canadà pels elèits similars.
Anglosaxon coma tèrme modèrne Lo concèpte of "Anglosaxon" e subretot "Protestantisme Anglosaxon" evoluèt a la fin del sègle XIX, subretot al subjècte dels missionaris american protestants afogat per transformar lo mond. L'istorian Richard Kyle dich:Lo protestantisme encara se destrièt pas en dos caps ostils– los liberals e fundamentalistas. D'una granda importança, lo protestantisme evangelica dominava la scèna culturala. Las valors americanas portavan d'en primièr la marca de l'eritatge del protestantisme anglosaxon. Los líders politics, culturas, religiós, e intellectuals de la nacion aparteniá en granda partida a una populacion protestanta de l'Euròpa del Nòrd, e espandissián una morala publica compatibla amb lor origina.Abans que WASP venga al vam dins las annadas 1960 "Anglo Saxon" emplís lo mèsme sens. "Anglo-Saxons" en 1900 èra sovent utilizat coma sinonime de l'ensems del pòble descendents d'angleses e a vegada mai generalament, per totes los parlants angleses pel mond. Foguèt sovent utilizat per clamar la superioritat de la raça anglosaxona, al grand prejudici dels outsiders. Per exemple, Josiah Strong se glorificava en 1890:En 1700 aquesta raça comptava mens de 6000000 almas. En 1800, los Anglo-Saxons (Utilizi lo tèrme un pauc mai larg per include totas las personas de lenga anglesas) aumentèt de 20500000, e ara, en 1890, se'n compta mai de 120000000.En 1893 Strong visiá una futura "èra novèla" de l'Anglosaxon trionfant:Es pas rasonable de creire qu'aquesta raca es destinada a se'n privar dels mai fèbles, assimilar los autres, e adobar los autres fins a que... l'umainitat siá anglosaxonizada?Tot coma lo tèrme novèl "WASP," lo tèrme ancian "Anglo-Saxon" èra utilizat per diferents escrivans ostils a l'aliança informala entre la Granda Bretanha e los EUA. L'usatge negatiu èra subretot comun al subjècte dels americans irlandeses e dels escrivans en França. "Anglo-Saxon", que significa en realitat l'ensemble de Anglosfèra utilizat de biais disaprobador dins de contèxtes coma la critica de la relacion especiala pròcha entre los EUA e Lo RU e lo planh de la dominacion culturala e politica anglosaxona. Tanben demora en usatage en Irelanda pels tèrmes Britanic o Anglés, e a vegada dins lo discors del Nacionalisme Escocés.
In Austràlia, "Anglo" o "Anglo-Saxon" fa referéncia al pòble descend d'angleses, alara que "Anglo-Celtic" inclusís lo pòble irlandés, galés e escocés.
Autras etnias europèas Los WASP varia segon la denominacion exacta orotestanta; son tradicionalament associat a la Glèisa Episcopaliana (o Anglicana), Presbiteriana, Metodista, Congregationalista, e d'autres mainline Protestant, mas lo tèrme espandiguèt per inclure difrentas denominacion de Protestant. L'usatge popular del tèrme foguèt espandit a vegada per inclure en mai dels anglosaxons o los elèits angleses americans mas tanben los autres pòbles originaris del Nòrd Oèst d'Euròpa, inclusissent los americans alemands protestant, los angleses escoceses, los americans alemands, e los americans escandinaus.Abraham D. Lavender, French Huguenots: From Mediterranean Catholics to White Anglo-Saxon Protestants (P. Lang, 1990) Lo sociològ Charles H. Anderson escriu, "Los escandinaus son de WASP de segonda classa" mas coneguts coma "melhors coma èssent WASP de segonda classa que non-WASP"
En mai dels Protestants angleses, alemands, neerlandés, e escandinau americans, e d'autre grops etnics mai sovent compreses dins los WASP inclusisson tanben los descendents americans dels Uguanauds, los americans escoceses e irlandeses o americans escoceses d'Ulster, lo american escoceses, los Americans de l'Euròpa Germanica del Nòrd Oèst en general, a las familhas americans establidas amb un eritatge protestant "vague" o "mesclat".
Cultura WASP vinheta|Washington National Cathedral, catedrala episcopala a Washington, D.C. L'elèit WASP dominèt fòrça la politica e l'economia, e tanben la cultura nauta, del sègle XX. Anthony Smith arguís que las nacions tendon a se formar sus la basas d'un nuclèu etnic premodèrna que provesís de mites, simbòls, e memòrias de la nacion modèrna e que los WASP ne son lo quita nuclèu. Los WASP son encara predominant dins las escòlas preparatòrias (las granda escòlas caras, subretot del Northeast), las universitats de la Ivy League , e los collègis prestigioses d'arts liberals
Dins lo Midwest, los WASP trevan las Universitats de Michigan, Northwestern University, e Universitat de Chicago.Stephen Richard Higley, Privilege, power, and place: The geography of the American upper class (Rowman & Littlefield, 1995)
Certas confessions protestantas dels WASP an la mai granda poportcion de diplomat e fins de cicle que pas autra confessions als EUA, coma per la Glèisa Episcopala (76%), la Glèisa presbiteriana (EUA) (64%), e la Glèisa Unificada del Crist (46%), e tanben tota las classas superioras americanas. Los episcopalians e presbiterians tanben tendon a èsser fòrça mai rics e mai educat que quina que siá autre grop religiós,Irving Lewis Allen, "WASP—From Sociological Concept to Epithet," Ethnicity, 1975 154+ e son represetats de biais disproporcionat dins los americans qu'atengan los nivèls mai nauts dins los afars e la lei. De 1854 fins a 1964 fòrça èra de Republicans. Dins las darrièras deceniás, los Republicans un pauc mai nombroses que los Democratas."A Deep Dive Into Party Affiliation: Sharp Differences by Race, Gender, Generation, Education' Pew Research Center April 7, 2015
Segon Scientific Elite: Nobel Laureates in the United State de Harriet Zuckerman, una revista suls recepiendaris americans del prèmis Nobel entre 1901 e 1972, 72% de laureats americans del Prèmi Nobel, son identificats aper aver una origina Protestanta, al comparar del 67% de la populacion generala pendent aqueste periòde.Harriet Zuckerman, Scientific Elite: Nobel Laureates in the United States New York, The Free Pres, 1977, p.68: Protestants turn up among the American-reared laureates in slightly greater proportion to their numbers in the general population. Thus 72 percent of the seventy-one laureates but about two thirds of the American population were reared in one or another Protestant denomination-)
Coma los autres grops, los WASP tendon a viure a proximitat los uns dels autres dins de cercles socials tencats. Los quartièrs e las vilas amb de largas populacions de WASP son sovent los quartièrs mai cercats. Aquestes airals son largament exclusiu e de la classa nauta amb las escòlas publicas e privada de naut nivèl, los nauts revenguts de la familhas, las comunautats crestianas plan establidas, e las valors mai nautas de l'immobilier.
Protestantisme e valors socialas David Brooks, jornalista al The New York Times que frequentèt una escòla preparatòria episcopala, escriu que los WASP son ufan de "bona postura, gaubi, igièna personala, disciplina infondada, possibilitat de demorar calhat de longas." Segon l'assagista Joseph Epstein, los WASP desvelopèron un estil de lidertage calm e discret.
Los WASP episcopalians e presbiterians tendon a èsser mai rics e educats melhor que los autres grops en America, e son de biais disproporcionats representat per aténer lo mai naut dins los afars economics, juridics, e pendent d'annadas subretot dominant dins lo partit Republican.
Una practica WASP comuna es de presentar lors filhas en edat de se maridar (entre 17 o 18 ans d'edat) de bals coma The International Debutante Ball al Waldorf Astoria Hotel a Nòva York.
Ivy League e las set sòrres vinheta|250x250px|Harvard College èra la causida de tria; lo còrs estudent èra masissament WASP pendent tot lo sègle XX. La Ivy League de las universitiats e los Seven Sisters colleges an de ligams istorics fòrts amb los WASP, e lor influéncia contunhan fins ara. Fins a la Segonda Guèrra Mondiala, l'Ivy League èra compausada largament d'estudiants WASP. Essent unes dels melhors collègis e universitats del país, contunhan d'èsser causits per las familhas WASP uèi encara. La Tres Grandas (Las universitats Harvard, Yale e Princeton) èran tradicionalement las tres melhoras univeritats de tria per las familha WASP.
L'admission a aquestes collègis e universitats es basat sul meriti academic, pasmens existís una cèrta preferéncia pels eritièrs dels ancians escolans. Los estudiants pòdon constituir de ligams que tornan dins las esfèras d'influéncia de la finància, de la cultura e e la politica. Fòrça ancians escolans d'aquestas escòlas an des carrièras astradas, bastissent l'influéncia culturala e economica dels WASP.Useem (1984)
Social Register