Frontièra entre Espanha e França

La frontièra entre Espanha e França es la frontièra internacionala terrèstra e maritima separant los dos païses, de l'Atlantic cap a la Mediterranèa. Corrent sur lo long dels Pirenèus, e trencada pel principat d'Andòra, es la mai longa frontièra terrèstra de la França metropolitana.

Pren son sens de limita entre Estats son que al sègle XVI, a partir de l'aveniment e de l’afrontament de las monarquias dels dos païses, es a dire jols règnes de François Ièr de França e de Carles Quint. Abans aquest periòde, los Pirenèus vejèron passar los Cèltas, los Cartagineses, los Romans, los Vandals, los Suèus, los Visigòts, los Moros, los Francs e los Angleses, sens que pas cap frontièra militara o politica siá establida entre los Estats.

Lo premièr acte mencionant una frontièra entre ambedos reialmes data de 1659. Es signat sur l’illa dels Faisans pel cardenal Mazarin e don Luis de Haro, al nom de lors sobeirans respectius; diferents territòris son alara escambiats. Mas lo bolatge de la frontièra demora encara imprecís sus fòrça punts, e las contestas e los trucs entre populacions localas demora frequents, fins a que Napoleon III e Isabèl II faguèsson un tractar novèl, que, per tocas successivas en 1856, 1862 e 1866, determine las bòlas uèi conegudas de la frontièra terrèstra entre Espanha e França. Lo traitctat de 1995 dona una novèla dimension a la frontièra, permetent als collectivitats transfrontalièras de tractar de domènis coma l'urbanisme, l’environament, l’utilizacion de las infrastructuras o la gestion urbana.

Los diferents afrontaments militars que marcan l'istòria de la frontièra daissèron de fortificacions visiblas sus tota sa longor e pendent lo sègle XXe siècle venguèt un actor de dos conflictes majors, la guèrra d'Espanha provocant un exòde frontalièr cal al nòrd d'unes e la Segonda Guèrra mondiala vesent nombre de Josieus fugissent lo nazisme, als costat dels soldats volent rejónher l'Anglatèrra o l'Africa del Nord.

En mai de las particularitatss territorialas que constituisson l'Andòrra, l'illa dels Faisans, l'enclava de Llívia, lo país Quint, la frontièra se passa uèi per de vias internacionalas, subretot a sos tèrmes maritims, que sián rotièras o ferroviàrias, sens obliar los ancians camins dels pastres e dels pelegrins de San Jaume.

La frontièra es tanben un luòc d'escambis economics tradicionals, que demoran las patzerias. Mai recentament los gropaments de cooperacion territoriala que contribuisson al desvelopament transfrontalièr del massís pirenenc, al costa de las iniciativas localas portant sul desvelopament de l’economia rurala, del torisme e de la cultura.

Dichs liminars Aqueste article tracta de la frontièra entre Espanha e França e los contunhs maritims dirèctes. Se pren pas en compte las ancianas frontièras qu'an existit entre aquestes païses dins de territòris ont l’un dels dos Estats, o ambedós, es pas pus present. Es lo cas, per exemple, de l’illa d'Hispaniola sus la quala s'establiguèt la colonia francesa de Saint-Domingue, futura Haití, e la Capitanariá generala de Sant Domengue futura Republica Dominicana.

Istòria Lo traçat Los Pirenèus semblan formar una frontièra naturala entre Espanha e França; S’agís de fach d'una sèrra enautada, massissa de continunh, de pas malaisit pels mejans de transpòrts modèrnes (diligéncia, tren o automobila), levats als dos tèrmes maritims. Mas aquesta impression engana se s'estudia l'istòria e la geografia d'aqueste massís.

Lo primièt traçat de la frontièra entre Estats es definit per la signatura del tractat dels Pirenèus entre los reialmes d'Espanha e de França, lo .

La frontièra abans lo tractat dels Pirenèus de 1659 alt=Carte des royaumes francs de 481 à 814, en vert foncé le territoire initial, en vert moyen les conquêtes de Clovis et Pépin le Bref, en vert clair celles de Charlemagne|esquèrra|vinheta|Espandiment dels reialmes francs de 481 a 814. Lo trach roge representa la frontièra entre lo reialme visigòt e lo reialme franc abans la batalha de Vouillé Son nombroses los pòbles que, del nòrd cap al sud e del sud cap al nòrd, passèron la cadena dels Pirenèus, que siá per de migracions definitivas, de conquistas guerrièras o per realizar d'activitats d’escambis economics. Maïté Lafourcade mòstra que los Cèltas, los Cartagineses, los Romans, los Vandals, los Suèus, los Visigòts, los Moros, los Francs, los Angleses.

Los Pirenèus, pel primièr còp, formèt una limita jos l’Empèri roman, que separava l’Ispània romana — província de Tarraconesa — al sud, de las Gàllias al nòrd — Gàllia narbonesa e Gàllia aquitània. S'agís, a l'epòca, d’una solucion administrativa amb l'amira d'obténer una administracion territoriala mai eficaça.

Lo reialme visigòt, de 418 à 711, conten lo Pirenèus, puèi Clodovèu I, rebutèt los Visigòts al sud de la sèrra. S’agís pas encara d’una veraia frontièra, mas d’una limita, Clodovèu essent rei dels Francs, mas pas d’un territòri.

Carlesmanhe, a son torn, passèt lo Pirnèus, e establiguèt dins los sègles VIII e IX, la marcha d'Espanha entre lo massís montanhós e fins a las broas de l’Ebre. Lo desmembrament l’Empèri carolingian a partir de 843 daissa Carles lo Calvet la Francia occidentalis, que sul penjal nòrd dels Pirenèus, s'apièja sus de senhoriás comprenent diferentas valadas occitanas, coma Bearn, Bigòrra, Nebosan, Comenge, Coserans, país de Fois, Rosselhon, e catalanas Cerdanha. Los Vascons ocupan un territòri a caval suls Pirenèus, dividit en dos comtats que Carles lo Calvet ne reconeis respectivament en 852 e en 860 los dirigents. La frontièra se caracteriza per sa movença.

La luta contra l’invasion araba mèna a la formacion d’un futur Estat per la constitucion de la Castelha, que s’unís al reialme de Leon al sègle XIII, e dels reialmes d’Aragon e de Navarra que, ambedos, contraròtlan lo sud dels Pirenèus. En 1035, la mòrt de Sanche III lo Grand — sota l’autoritat del qual totas las tèrras bascas son unidas, tanben al nòrd dels Pirenèus — provòca lo desmembrament de la Navarra. Lo ducat d'Aquitània absòrba lo Labord e la Sola, abans de passar jol contraròtle del reialme d'Anglatèrra en 1152, pel maridatge d’Alienòr d'Aquitània amb Enric II d’Anglatèrra. Lo 12 mai de 1258, la signatura del tractat de Corbeil acta l’abandon de las pretensions del reialme de França — que lo rei n'èra Loís IX — sus la Catalònha, en cambi d'aquel del rei d’Aragon — Jaume I — sus una partida del Lengadòc e la Provençan. Lo sud de las Corbièras determina la frontièra entre lo reialme de França e lo d’Aragon. alt=Carte de l'Europe en 1547 : l'empire de Charles Quint (en vert) inclut outre l'actuelle Espagne, les Pays-Bas espagnols, la Franche-Comté et une partie du Luxembourg|vinheta|L'empèri europèu de Carles Quint en 1547 Alara qu’en 1449, Mauleon es conquerida pel reialme de França, e qu’en 1451, la Corona de França pren lo Labord, lo maridatge d’Isabèl de Castelha e de Ferrand d’Aragon en 1469 unís los dos reialme del sud dels Pirnèus. Lo sobeiran navarrenc, Joan d’Albret, pèrd sas possessions espanhòlas, après l’invasion de las tropas del duc d’Albe, Fadrique Álvarez de Toledo, als òrdres de Ferrand d’Aragon, dich lo Catolic ; garda pas que las tèrras dultra-puertos, conegudas uèi jol nom de Baisha Navarra.

L’eritièr dels reis catolics e dels Absborgs, Carles Quint ven al cap d’« una Espanha a la dimension del mond […] ». Comença alara un conflicte que dura près d’un sègle e mièg, començat pels dos sobeirans, Francés Ièr e Carles Quint, alara que fins alara, la patz regnava entre los reialmes, levats los punts cauds del Rosselhon e la val d'Aran, revendicada per las doas partidas. Quitament encara imprecís, lo traçat d’un front militar se dessenha alara. Sul flanc nòrd, lo Rosselhon e la val d’Aran demoran espanhòls, alara que l’Andòrra e la Baissa Navarra gausisson d’una sobeiranetat independenta dels dos païses antagonistas.

Las consequéncias del tractat dels Pirenèus e l'evolucion del traçat Lo tractat dels Pirenèus es signat lo 7 de novembre de 1659 pel cardenal Mazarin, representant Loís XIV, e don Loís de Haro, representant Felip IV d'Espanha, sus una illa situada a la frontièra d’Estats, l'illa dels Faisans, a la boca de la Bidassoa. S'agís del primièr acte mencionant una frontièra entre los dos reialmes. Mai que d'una definicion precisa de la limita entre los dos païses, s’agís d’una « declaracion de principi: los monts Pirenèus [devon] formar la frontèra dels dos reialmes deux coma avián de per avant las Gàllias de las Espanhas ». L’objècte del tractat es autre: restablir la patz entre las doas poténcias. Lo maridatge de Loís XIV amb l’infanta d’Espanha lo 9 de junh de 1660 enfòrça l'aliança.

L'aplicacion del tractat realiza d'escambis de territòris entre los dos reilames royaumes e diferents autres encontres son necessàris per los formalizar, lo tractat de Llívia, signat lo 12 de novembre de 1660, seguissent la conferéncia de Ceret, començada lo 22 de març de 1660. Pasmens, unes aspèctes demoran en èrm, coma, en partida, lo domèni religiós. Atal diferentas parròquias del Labord, de Baisha Navarra e de Sola demoran governats per la collegiala espanhòla de Roncevals, alara que lo diocèsi de Baiona garda son autoritat sus de comunautats de Navarra.

En consequéncia, l’Espanha daissa le Rosselhon a la França, e una una partida de la Cerdanha, alara que Llívia demora una enclava espanhla en territòri francés e la val d’Aran, un territòri espanhòl dins lo cap de Garona. La logica de definition de la frontièra demora encara imprecisa; aquesta es sinuós e respècta los contorns de las proprietats privadas. D’autra part, coincidís pas amb la frontièra religiosa, que las de la Cerdanha francesa dependon encara del diocèsi d'Urgèl en Espanha. L’imprecision d'aquesta frontièra contunha d’alimentar d'afrontaments entre las comunautats pastoralas frontalièras; l’exemple de la Hauta e de la Baissa Navarra es significatiu. Dempuèi l’invasion de la Navarra per Ferrand lo Catolic en 1512, los abitants de la val de Sen Esteve de Baigòrri s’opausa a aquetes de las vals del Baztan — pas sud d'Otxondo —, d’Erro, de la val Carlos e de Roncevals. Los tractats de 1614, puèi de 1769 e de 1785 se succedisson sens capitar a un acòrdi viable, daissant de particularitats territorialas coma lo pas Quint. En 1786 e 1787, lo Parlament de Navarra envia encara de remontranàas al rei de França.

Mas aquestes conflictes demoran locals e tòcan pas las bonas recations establidas entre los dos reialmes. Cal esperar la guèrras de la Revolucion francesa per que la frontièra torne venir un objècte de contestacions, que lo tractat del 14 de julhet de 1795 anulla la tornant a l'aigavèrs. Pendent la guèrra d'independéncia espanhòla las tropas dels dos païses passan la frontièra, las tropas napoleonianas en 1807 cap al sud, puèi aquestas de la coalicion ispanoangloportuguesa en 1813, menadas per Wellington, cap al nord. La Catalonha es annexiada e ven entre 1812 e 1814 los departaments franceses d'Espanha.

Lo país Quint torna èsser l'objècte de violents afrontaments, de 1827 a 1856, que demoran jos nom de guèrra de las limitas. Aquestes conflictes essent pas isolats lo long de la frontièra, los sobeirans Napoleon III e Isabèl II capitan a s'acordar sus una frontièra que ten compte « dels vòts e dels besonhs de las populacions frontalièras ». Se l’acte final es signat lo 26 de mai de 1866, es la seguida de tres tractats a Baiona le 2 de decembre de 1856 per la seccion occidentala — de la boca de la Bidassoa fins a confinh del departament dels Baishs Pirenèus, de l'Aragon e de la Navarra —, le 14 d'avril de 1862 per la partida centrala s’acabant al « val d’Andòrra », e le 26 de mai de 1866 per la partida orientala, d’Andòrra cap la mar Mediterranèa.

La comission internacionale dels Pirenèus de 1875