thumb|right|Fotografia de Murray Gell-Mann vèrs 2005.
Murray Gell-Mann (New York, 15 de setembre de 1929 - Santa Fe, 24 de mai de 2019) es un fisician estatsunidenc de la segonda mitat dau sègle XX. Recipiendari dau Prèmi Nobel de Fisica 1969, es a l'origina de la teoria dei quarks.
Nasquèt a New York dins una familha judieva emigrada d'Ucraïna. Enfant dotat, intrèt a l'Universitat Yale a 15 ans avans de perseguir seis estudis au MIT. Obtenguèt son doctorat en 1951 sota la direccion dau fisician austroestatsunidenc Victor Weisskopf (1908-2002). Sei premiers trabalhs scientifics importants regardèron en 1954 l'introduccion de l'estranhesa, una proprietat quantica novèla, qu'èra associada a de particulas descubèrtas dins de reaccions dau raionament cosmic. L'estranhesa es conservada per l'interaccion fòrta, çò que mena a la creacion de pareus de particulas. En revènge, es pas respectada per l'interaccion febla qu'es a l'origina de la destruccion dei pareusLo fisician japonés Kazuhiko Nishijima (1926-2009) trobsèt de resultats similars d'un biais independent..
Puei, a partir de 1961, Gell-Mann s'interessèt a la classificacion dei particulas descubèrtas dempuei leis ans 1950. Per aquò, utilizèt lei proprietats de simetria d'òrdre tres dau grop SU(3). Aqueu sistèma permetiá de categorizar lei particulas conegudas e laissava de plaças liuras per de particulas de descubrir. En 1964, la descubèrta de la particula Ω-, prevista per aqueu modèl, confiermèt sei trabalhs e permetèt a Gell-Mann de prepausar l'existéncia de particulas novèlas, dichas quarks, que son lei compausats deis adronsLo fisician George Zweig (nascut en 1934) aguèt la meteissa idèa d'un biais independent.. L'existéncia d'aquelei particulas foguèt demostrada en 1969 e la teoria dei quarks venguèt una basa fondamentala dau modèl estandard de la fisica modèrna.
Per sei trabalhs, Murray Gell-Mann recebèt mai d'un guierdon. Lo pus important foguèt probable lo Prèmi Nobel de Fisica de 1969. Pasmens, recebèt tanben lo Prèmi Dannie-Heineman de fisica matematica en 1959, la medalha Franklin en 1967 e la medalha Albert Einstein en 2005. Foguèt tanben elegit sòci estrangier de la Royal Society en 1978.
Liames intèrnes
Fisica dei particulas. Quark.
Bibliografia
Nòtas e referéncias
Categoria:Fisician dau sègle XX Categoria:Fisician american Categoria:Naissença a Nòva York Categoria:Naissença en 1929 Categoria:Decès en 2019