thumb|Fotografia d'Ubaia, un exemple de ribiera.
Una ribiera (var. arrivèira, ribèra, ribèira, ribièira, ribièra) es un corrent d'aiga. Scientificament, es puslèu utilizat per designar un corrent d'aiga permanent d'importància febla a mejana que se gita dins una autra ribiera, dins un fluvi ò dins la mar. Pasmens, dins lei fachs, l'utilizacion dau tèrme varia fòrça segon lei regions e lei tradicions. Per exemple, en Occitània, lei corrents d'aiga son principalament designadas per son nom pròpri (Ròse, Garona, Vidorle...). Dins d'autrei país, especialament aquelei de lenga anglesa, lo destriament entre ribieras e fluvis existís pas.
Lei ribieras son d'estructuras geologicas importantas. Asseguran la circulacion de l'aiga liquida dins lei regions continentalas. En causa dei proprietats de l'aiga, aquò entraïna de fenomèns d'erosion e de depaus sedimentaris que tènon un ròtle fondamentau dins la formacion dei païsatges. De mai, en causa de l'importància de l'aiga dins lei mecanismes dau vivent, lei ribieras son d'elements importants per l'ecologia e per leis activitats umanas.
Distribucion dei ribieras
Lei ribieras son presentas dins totei lei regions continentalas, compres Antartida. I constituisson un element important dau cicle de l'aiga en permetent l'escorrement de l'aiga en direccion dei mars e deis oceans. Pasmens, la distribucion mondiala dei ribieras es fòrça inegala. Son fòrça frequentas e importantas dins lei regions aguent un clima umid, especialament dins lei regions tropicalas e eqüatorialas. En revènge, pòdon venir rar dins lei zònas aridas tocadas per de secaressas annualas.
Regims de ribiera
L'estudi dau regim dei ribieras a per objectiu de determinar son foncionament « normau » durant un cicle de plusors annadas. D'efiech, segon lei regions, lei corrents d'aiga pòdon presentar de diferéncias importantas coma de periòdes d'aigat ò, au contrari, de secaressa. Per representar aquelei fenomèns, plusors nocions son estadas desvolopadas.
Debit e lama d'aiga
Divèrsei grandors son utilizadas per representar l'escorrement de l'aiga dins una ribiera. Lo debit brut (ò modul brut), exprimit en m<small>3</small>/s, representa lo debit instantanèu a un endrech donat. Aumenta de l'amont vèrs l'avau. Per exemple, lo debit de Ròse es de 600 m<small>3</small>/s avans son passatge a Lion e de 1690 m<small>3</small> a l'estacion de Bèucaire. Lo debit especific (ò modul especific) es lo rapòrt dau debit brut a respècte de la superficia dau bacin versent. Permet de representar l'abondància d'una ribiera. A tendància de demenir en direccion de l'embocadura. Enfin, la lama d'aiga, exprimida en millimètres, representa l'autor d'aiga transportada cada an per la ribiera.
La variabilitat interannuala
Lei variacions interannualas estúdian lei fluctuacions dau debit durant plusors annadas. Aquò utiliza fòrça leis estatisticas car la mejana, l'escart-tipe e lei diferents coeficients de variacion permèton d'observar d'evolucions de remarca. En particular, lo rapòrt entre lei debits extrèms enregistrats durant un periòde de dètz ans son utils per caracterizar l'alimentacion en aiga d'un corrent d'aiga. Aquelei que prènon son origina dins un glacier ò dins un jaç freatic an de rapòrts febles (generalament entre 1,2 e 2) car la fonda regulara dei glaç permet d'amortir de variacions importantas de precipitacions. En revènge, lei ribieras eissidas de fònts alimentadas per lei pluejas son pus irregularas (sovent entre 2,5 e 5).
D'un biais generau, lei ribieras amb de debits mejans febles son aquelei que presentan lo maximom d'oscillacions. Aqueu fenomèn es ben conegut dins lo bacin mediterranèu onte d'indicis de variabilitat situats entre 10 e 50 son frequents. Es tanben lo cas dins lei regions ciclonicas ò somesas a la monson.
Lei variacions sasonieras
La reparticion dei debits durant lei diferents mes d'una annada es sovent lo critèri principau adoptat per definir lo regim idraulogic d'un corrent d'aiga. D'efiech, aqueu tipe de consideracion permet sovent de distinguir de cicles dins lo debit. Per facilitar lei comparasons, son calculadas lei debits mensuaus mejans, generalament sus un periòde de dètz ans. Puei, un rapòrt es realizat entre aqueu debit mensuau mejan e lo debit mejan annuau. Un resultat superior a 1 indica un periòde d'aigas autas. Una valor inferiora a 1 indica lo contrari.
Aqueu paramètre permet de definir tres regims principaus en despiech de la gròssa diversitat dei regims observats dins lo mond. Lo premier es lo regim nivau qu'es caracteristic dei regions montanhosas ò nordicas. Lei corrents d'aiga i son principalament alimentats per la fonda dei nèus. Aqueu regim vetz donc sovent de vengudas deis aigas durant la prima e un periòde de secaressa durant la sason cauda. Lo regim pluviau s'obsèrva puslèu dins lei regions temperadas. Dins aqueu regim, lo motor principau dau corrent d'aiga son lei pluejas ivernencas. Coma dins lo cas precedent, d'estiu, s'obsèrva un periòde de secaressa. Enfin, lo regim glaciari, pus rar, es present dins lei bacins versants onte se tròban de glaciers importants. Lo freg i favoriza l'acumulacion de glaç durant lei mes pus fregs, çò qu'entraïna una demenicion dau debit durant aqueu periòde. Lo periòde d'aigas autas a luòc d'estiu amb la fonda dei glaç.
Aquelei tres regims son dichs « regims simples » car compòrtan una alternància unica. Lei regims complèxs son caracterizats per doas alternàncias ò per de cicles fòrça irregulars que pòdon s'estendre sus plusors annadas. Lei factors de complexitat son variables. Per lei rius e lei ribieras cortas, pòdon aparéisser tre la fònt car aquelei corrents d'aiga son aisament trebolats per de variacions de precipitacions. Per lei ribieras pus importantas e lei fluvis, lei causas de variacion son pus divèrsas (influéncia d'un afluent, efiechs climatics... etc.). Pasmens, existís tres regims complèxs relativament estables que son d'addicions de dos regims simples. Son dichs regim nivoglaciari, regim nivopluviau e regim pluvionivau. Lo premier es marcat per de vengudas deis aigas durant la prima e l'estiu en causa de la fonda dei nèus e dei glaç, lo segond per de vengudas deis aigas durant la prima (fonda dei nèus) e durant l'autona (pluejas) e lo tresen per de vengudas deis aigas durant l'ivèrn (pluejas) e la prima (fonda dei nèus).
Lei cregudas e leis estiatges
Lei cregudas son d'episòdis d'aumentacion fòrça important dau debit d'un corrent d'aiga. Lei causas principalas d'aqueu fenomèn pòdon èsser de chavanas violentas sus una region reducha (100-200 mm sus una zòna de 50 a 200 km² en quauqueis oras), de precipitacions importantas sus una region estenduda (150-200 mm sus una zòna de 500 a km² en quauqueis oras), de montadas deis aigas sus plusors afluents d'un fluvi ò d'un regolament tròp important (sòus saturats d'aiga, region desforestada...). Lei cresegudas entraïnadas per de chavanas localizadas son sovent a l'origina de vengudas deis aigas rapidas e violentas. En Occitània, d'exemples d'aqueu tipe de catastròfa naturala son lei chavanas cevenòlas ò leis episòdis mediterranèus. De situacions similaras existisson dins lei regions tropicalas tocadas per de ciclòns tropicaus. Se lei precipitacions son pus dispersadas, la montada es pus lenta mai pòu durar pus lòngtemps. Aquò es sovent lo cas lòng dei fluvis poderós coma Ròse e Garona en Occitània e Mississipia, Huang He e Amazonas dins lo rèsta dau mond.
Leis estiatges son de periòdes lòngs de debits febles. Son la consequéncia de secaressas prolongadas, sovent agravadas per la calor. D'efiech, en l'abséncia de precipitacions, lei freatics pòdon gaire sostenir lo debit qu'es unicament alimentat per lei fònts. Dins de cas extrèms, se la fònt es assecada ò se lei prelevaments umans aumentan, lo corrent d'aiga pòu totalament s'assecar.
Trabalh dei ribieras
L'erosion
Lei corrents d'aiga, escolaments concentrats d'aiga, son un agent major de l'erosion. D'efiech, lei mecanismes de transpòrt solid prènon en carga lo transpòrt dei materiaus eissits dei pendís siá a l'estat dissòut siá sota forma de brigas solidas. De mai, l'energia dei ribieras a d'efiechs sus lei brigas que carrejadas qu'aquistan, en causa dei tuerts, un aspècte desifilat caracteristic (arena, grava, còdol...). Aquela fòrça erosiva se manifèsta per l'aprefondiment dau fons de la vau e per lo sapament dei ribas.
L'intensitat de l'erosion fluviala despend de plusors paramètres coma lo debit, la geometria dau liech e l'importància de la penda. De turbuléncias e una turbiditat fòrtas son tanben de factors d'erosion car favorizan l'entraïnament e lo transpòrt de materiaus. Per quantifiar l'erosion assegurada per un corrent d'aiga, son generalament utilizadas de nocions coma sa competéncia, que designa la carga solida maximala susceptibla d'èsser transportada, e sa capacitat limitaS'utilizan tanben lei tèrmes carga e poissança limita per designar aquela grandor. que correspònd a la massa totala de materiaus portats per lo corrent. Se la capacitat efectiva es inferiora a la capacitat limita, i a erosion dau liech. Dins lo cas contrari, s'obsèrva puslèu l'aparicion de depaus sedimentaris.
Lo transpòrt solid
Lei corrents d'aiga asseguran, cada an, lo transpòrt de 18 miliards de tonas de sediments, siá sota forma de matèria en suspension siá sota forma de matèria dissòuta, entre lei continents e leis oceans. Aqueu fenomèn es principalament representat per la nocion de turbiditat que correspònd a la concentracion de matèrias capablas de trebolar l'aiga. En mejana, aquò representa 450 g/m3 d'aiga. Pasmens, dins lei fachs, s'obsèrva de variacions fòrça importantas segon lei regions.
Lei matèrias en suspension aparéisson quand lo corrent d'aiga passa dins de zònas geologicas favorables a l'ablacion de terren : precipitacions importantas, vengudas deis aigas violentas, relèu montanhós, sòus fragils, vegetacion rara... etc. Lei recòrds mondiaus son agantats dins lo nòrd de China, dins lei regions aridas deis Andes e dins quauquei bacins eissuchs de Magrèb. Per exemple, la carga sedimentària mejana dau Fluvi Jaune es de 34 g/m3(en) T. R. Tregear, A Geography of China, Routledge, 1965, pp. 218–219.. La desforestacion creissenta favoriza tanben aqueu fenomèn dins plusors regions.
Dins lei regions temperadas e frejas contenent principalament de ròcas cauquieras, leis elements en solucion forman generalament la màger part dei substàncias transportadas. Per exemple, es lo cas de Lena, un dei fluvis majors de Siberia. Enfin, quin que siegue lo tipe de corrent d'aiga, existís una carga de fons qu'es compausat de materiaus pus gròs e pus pesucs qu'avançan lentament lòng dau liech. Aqueu movement aumenta amb lo debit e la penda.
Lei vaus fluvialas
La vau fluviala es una vau cavada per una ribiera durant son caminament entre sa fònt e son embocadura ò sa confluéncia amb un corrent d'aiga pus important. Segon la natura dau terren, especialament aquela de la penda e dei relèus vesins, la vau pren d'aspèctes geologics diferents. Lo tèrme « gòrga » (sovent escrich au plurau) designa un vau prefonda e estrecha cavada dins de ròcas duras. L'exemple pus conegut d'un tau relèu es lo Grand Canhòn dau fluvi Colorado. En Occitània, son relativament lei Gòrgas de Verdon que son lei pus prefondas d'Euròpa. La « vau en V » s'obsèrva generalament dins de regions montanhosas onte la penda de la ribiera demenís. Lo corrent d'aiga cava alora una gòrga pauc prefonda. La vau alluviala es normalament lo relèu seguent. Es caracteristic dei zònas onte la penda es febla. Aquò favoriza lo depaus dei sediments carrejats dempuei l'amont. Lo terren i es donc sovent movedís amb una quantitat importanta d'arena e d'argiela. Enfin, per lei corrents d'aiga que se gitan dins la mar, existís una region fòrça plana que marca la fin dau liech. Dicha aber, aquela zòna es generalament situada dins un plan e es somesa a l'influéncia dei fòrças de marèia de la mar ò de l'ocean.