AURÒST entà Jean de LAPERSONNE

Je m’appelle Jean Paul Latrubesse et, avec Jean, cela fait près d’un demi siècle que nous sommes investis dans l’occitanisme béarnais. J’apporterai mon témoignage sur cette longue marche en me limitant à ce que nous avons vécu ensemble.mail de jean Pau latrubesse

Je parlerai de son investissement militant, de quelques loisirs et bien entendu du chant et des cantèras.

Jean ne maîtrisait pas la langue occitane. Il comprenait très bien mais n’était pas à l’aise pour s’exprimer. Néanmoins, il ne m’aurait pas pardonné de lui dédier un auròst en français ! Allons donc pour l’occitan et pour agrémenter mon discours, vous pourrez chanter avec moi, si vous voulez bien, quelques uns des extraits choisis.

I - Militar...

Uei que soi jo, embarrat a l’ostau,

Dab lo flaquèr, lhèu ua malaudia…

Ostau, Ostau Bearnés, segur! Au començar de las annadas 80, au parat d’ua serada quauqua drin electrizada, lo purmèr burèu de la futura Maison de la Cultura Bearnesa qu’estó apitat : Jan dinerèr, Joan Lois Baradat secretari e jo, capdau. Lo noste Jan que demorè tostemps fidèu, mei de quaranta ans adarron au CA o au burèu. Quan prenè la paraula, qu’ac hasè dab abonde ! A l’amassada passada de l’Ostau qu’acceptè d’entrar au burèu de l’Ostau new look.

Civada ! Civada !

I a longtemps la desiràvam

La Civada ! La Civada !

La Civada d’aqueste an !

Qu’arrecotí tanben a La Civada e qu’estó, un administrator fidèu. A l’amassada de la cantèra de Morlaàs d’aqueste mes qu’i èra e qu’avè, com tostemps, un sarròt de projèctes qui volè har vàler.

Aquestes dus testimoniages bracs qu’amuishan que noste Jan quan s’investiva, e donc que s’i tienè ! Que l’agradava de balhar lo son avís e, se lo cas èra, de pleitejar !

II – Montanhar...

Adishatz, pastoretas, deu Benon,

Avetz dab vòstas aulhas un moton ?

N’ei pas au Benon qui anèm garrapetar mes totun qu’èra per la Valea d’Aussau. Atau que’m brembi de la Cabana de Bèssa, de Biost Artiga… Qu’èra per las annadas 90, qu’èram tres dab la hemna. Qu’avè bon pè lo bogre !

Qu’ei fenit a jamei de véder tant d’aulhadas

Sus lo noste camin, tot pingorlat de flors.

Qu’èra un passionat, hèra entenut tà la flors deus Pireneus : l’immortèla, lo liri deus Pireneus, lo baneish saborós, la gençana petita e grana, los ulhets, lo didau de broisha… Com los aulhèrs de bèth temps a que’n coneishè las vertuts.

Au Larèr Michel Hounau qui disnàvam sovent amassa e que podèm tirar plans tad aqueras sortidas… e sustot comentar l’actualitat occitana.

III – Cantar !

A malaja la bugad

Qui’t vii téner suu tucòu !

De la purmèra uelhada

De tu pensèi vàder hòu !

Per l’an 2000, las cantèras de La Tireuse qu’estón ua escaduda de las granas ! Pensatz, las nostas cantas tradicionaus qui aulorejavan la campanha e la montanha qu’animavan un lòc brancat deu capdulh paulin ! L’Ostau que s’amanejava : la comission « Cantem », los liberets blu e jaune, respóner a vilatges que ns’aperavan entà animar cantèras : Baudeish, Bosdarròs, Sauvanhon…

Lo noste Jan qu’arribava dab un heish de fotocopias escrivudas a la man e pas tostemps de bon léger e que prenè plaser a’ns har descobrir las soas tròbas en desglarar coplets qui hasèn abonde… mes que calè, volons o non, anar dinc au cap ! E tot còp qu’avèm dret a :

Los ausèths planhen mas penas,

Los arrius que n’an plorat ;

E capvath aquestas penas

Tot que’m pareish desolat.

Finalament lo noste cantaire en pè qu’èra un gran romantic. Qu’ei pr’amor d’aquò qui l’agradava aquera cançon de Desporrins !

IV – Malautejar...

Mossur guaritz ma malaudia,

Vos qui ètz un tan gran medecin ;

Qu’èi lo malandrèr tot lo dia

E la nueit non poish pas dromir…

Peu temps deu covid, que malautegè e que demorè ua tropa de mes a l’espitau. Que l’anavi véder, que’u soavi, que balhavi novèlas a l’aròu deus cantaires de La Tireuse… Jo que’u vedí mau partit mes eth que goardava lo morau e tostemps que disè qu’anava miélher…

Dobleban, qu’avè rason de positivar ! Que se’n sortí e que se’n podó tornar tà casa !

V – Cantar a Morlaàs e tostemps cercar !

Lo primtemps qu’ei arribat, lo temps de la vriuleta ;

Las mairs e las hilhòtas qui’s vòlen maridar

Que se’n van sus la prada tà se n’anar amusar.

Que tornè gahar lo hòrt e que s’i hasó a cercar e arrecercar. Qu’enviava las soas tròbas a un aròu d’un cinquantenat de cantaires, Que n’enviava mestior ! Tà’c léger tot que costava e cadun que causiva. Malaja, aquera recèrcas que son partidas Diu sap on ?

En darrèras, a Morlaàs que demorava sedut mes que’s podè esmalir si, pr’amor deu timingabracàvam ua cançon… o si n’escotàvam pas tròp los sons explics. Mes qu’èra lèu passat e qu’arridè de bon còr !

A la cantèra d’aqueste mes de mai que causí ua cançon premonitòria : La cançon de la hialaira de Pau Tallez, caperan deu Gèrs. Que’s feneish atau :

Vira, husèth, vira, vira,

Deu matin au ser vira, vira.

Que’u calerà quan morirà

Un linçòu entà l’enterrar.

VI – Partir

Be n’ei ua gran tristessa !

Be n’ei ua gran tristessa, aulhèr !

Era se n’ei anada,

A jo me’n sab mau lo còr.

Diluns ser la novèla que corró : Jan, lo noste Jan que ns’avè deishats !

Adara, Jan, que se’n va temps de clavar entà’t díser la gran pena de tots los tanhents de la lenga, de la cultura e sustot de la canta. Que t’arremerciam entà tot çò qui as hèit, benevolament, tà l’Ostau, la Civada, Ràdio País, las Calandretas, la Pastorada de Nai estructuras mei e tà har vàler lo noste patrimòni polifonic. Que’t vam trobar de manca mes, sias segur, no’t desbrombaràm pas.

Adishatz, mic, sias en patz !

E adiu dinc a bèthlèu

Sus un aute caminau,

Devath un aute sorelh

E atau qu’ei e qu’ei atau !

Joan Pau LATRUBESSE

19 de mai 2026