Lalemand (autonim: Deutsch, ) es una lenga germanica orientala, parlada principalament en Euròpa Occidentala e Orientala. Es la lenga oficiala (o cooficiala) e majoritària d'Alemanha, Àustria, Soïssa e Liechtenstein, mentre qu'es tanben una de las lengas oficialas de Belgica, Luxemborg e Trentin-Aut Adige. Divèrsas comunitats alemandas an immigrat en America (p.e. en Pensilvània) e Africa (p.e. Namibia).

Es la lenga qua lo nombre pus grand de locutors natius de lUnion Europèa (120 milions), e ocupa la 9 plaça dins lo classament mondial de las lengas per nombre de locutors. I a fòrça dialèctes locals, qui se despartisson en dos grops: Alemand bas (Niederdeutsch o Plattdeutsch), e Alemand naut (Hochdeutsch).

Istòria Listòria de la lenga alemanda se despartartís en quatre periòdes: 750–1050: Althochdeutsch (Alemand ancian) 1050–1350: Mittelhochdeutsch (Alemand mejan) 1350–1650: Frühneuhochdeutsch (Alemand premodèrne) depuès 1650: Neuhochdeutsch (Alemand modèrne)

Dempuèi 1900, fòrças paraulas anglesas sintegrèron dins lalemand.

Prononciacion Vocalas

a: [] en sillabas tonas, [] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas ä, ae: [] en sillabas tonas; dins fòrça varietats alemandas i a pas de diferéncia amb e ([]): Käse [kɛ:zə] o [ke:zə]. [] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas e: [] en sillabas tonas, [e], [ɛ] oder [ə] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas; [ɐ] dins la combinason -er finala, muda dins las combinasons -el, -em, -en finalas (prononciacion del mot Sattel coma Zatl). i: [i:] en sillabas tonas, [ɪ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas o: [o:] (coma lo francés bureau) en sillabas tonas, [ɔ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas ö, oe: [øː] (coma lo francés heureux) en sillabas tonas, [œ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas u: coma o occitana, [uː] en sillabas tonas, [ʊ] abans una consonanta dobla e en sollabas atonas ü, ue, y: coma u occitana, [yː] en sillabas tonas, [ʏ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas Y pòt èsser [j] o coma i en anglés.

äu, eu: [ɔɪ] coma òi, jamai eu ei, ey, ay, ai: [aɪ] ie: [i:] long, pas coma la -ie- occitana.

Una vocala + h es prononciada longa: -ah- [a:], -eh- [e:] etc.

Consonantas

c: [k] abans a, o, u e consonantas, [ts] abans e, i ch: [ç] (coma una version fòrta de la j) après e, i o vocala + r (p.e. Kirche); [x] (coma j espanhòl) après a, o, u; [ç] o [k] en posicion iniciala. chs: veire x g: fort en tots cases. h: [h] j: [j] coma la i consonantica; [d͡ʒ] dins los mots dorigina francesa o anglesa (coma la j occitana, pas coma la j francesa!). k: [k] qu: [kv] o [kw], coma la combinason "qü" occitan e espanhòl. r: muda après una vocala, mas la vocala es prononciada obèrta e a la direccion de la [ɐ]: Mord [mɔɐt]. s: [z] iniciala e entre doas vocalas (levat de las varietats sudalemandas); [s] abans las consonantas e en posicion finala. sch: [ʃ], coma ch francés. sp, st en posicion iniciala: s es prononciat coma sch. v: coma f w: coma v occitana x: ks, la vocala abans -x e -chs es cort (Sex [sɛks]). la vocala abans -ks es longa (Keks [ke:ks]) z: ts

b, d, g, son fòrts en posicion finala. k, p, t, son aspiradas (una pichona h après la letra).

Tension sillabica

Gramatica

Substantiu e Declinason I a quatre cases: Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ.

Genres e articles I a tres genres en alemand: feminin, masculin e neutre.

Singular Masculin Feminin Neutre Plural Masculin / Feminin / Neutre Nominatiu der die das Nominatiu die Genitiu des der des Genitiu der Datiu dem der dem Datiu den Acusatiu den die das Acusatiu die Singular masculin feminin neutre Nominatiu ein eine ein Genitiu eines einer eines Datiu einem einer einem Acusatiu einen eine ein

Adjectiu

Vèrb En alemand, i a de vèrbs fòrts (vèrbs irregulars) e de vèrbs febles (vèrbs regulars). De vèrbs fòrts importants Verbs son sein (èsser) e haben (aver).

Exemple dun vèrb regular : Präsens (present): - Pronom Verb (Infinitiu) - winken 1sg ich winke 2sg du winkst 3sg er, sie, es winkt 1pl wir winken 2pl ihr winkt 3pl sie (plural) winken

Exemple d'un vèrb regular en Präteritum (passat simple): - Pronom Verb (Infinitiu) - winken 1sg ich winkte 2sg du winktest 3sg er, sie, es winkte 1pl wir winkten 2pl ihr winktet 3pl sie (plural) winkten

Dins qualques cases, i a una mutacion de la raiç del mot: Winken passa a gewunken al participi passat. schwimmen passa a (ich) schwamm al Präteritum e a geschwommen al participi passat.

Aquesta mutacion vocalica es un sistèma complex.

Advèrb

Sintaxi

Dialectologia e modalitats estandardas

Distribucion mondiala

Situacion juridica

Nòtas e referéncias

Categoria:Inventari de lengas Categoria:Lenga germanica Categoria:Lenga d'Alemanha