L'eslovac (autonim: slovenčina o slovenský jazyk) es una lenga eslava occidentala fòrça pròcha del chèc. Parlada per d’unes 5 milions de personas coma lenga mairala, mai que mai per lo pòble eslovac, es la lenga oficiala d’Eslovaquia et una de las 24 lengas oficialas de l’Union europèa.
L’eslovac es tan pròche del chèc qu’un Eslovac e un Chèc se pòdon compréner plan aisidamentGolubović, Jelena; Gooskens, Charlotte (2015). "Mutual intelligibility between West and South Slavic languages". Russian Linguistics. 39 (3): 351–373. doi:10.1007/s11185-015-9150-9, e tanben parent del polonésSwan, Oscar E. (2002). A grammar of contemporary Polish. Bloomington, Ind.: Slavica. p. 5. ISBN 0893572969. OCLC 50064627. Coma d’autras lengas eslavas, l’eslovac es una lenga fusionala amb un sistèma morfologic complèx e un òrdre dels mots relativament plegadís. Son vocabulari a sigut fòrça influenciat per lo latinhttp://babel.mml.ox.ac.uk/naughton/lit_to_1918.html. University of Oxford, l’alemandhttp://slavic.ucla.edu/czech/czech-republic/ Archived 2017-10-11 at the Wayback Machine. University of California, Los Angeles e d’autras lengas de sa familha.
Lo grop de lengas checoslovacas se desvolopèt dins de l’eslava occidentala pendent l’epòca de la nauta Edat Mejana e l’estandardisacion de las lengas dins del continú dialectal checoslovac s’entamenèt a la debuta de l’epòca modèrna. A la fin del mitan del sègle 19, l’afabet eslovac modèrn e l’estandard escrit foguèron codificats per Ľudovít Štúr e reformats per Martin Hattala. Los dialèctes moraus parlats dins la part occidentala del país long de la frontièira amb Chequia son de còp que i a classificats coma eslovac, encara que d’unas varietats son mai pròches del chèc. Cossí que siá, fan lo pont entre ambdoas lengas.
Los locutors de l’eslovac se pòdon trapar dins la diapora eslovaca als Estats Units, en Chequia, en Argentina, en Serbia, en Irlanda, en Romania, en Polonha, al Canadà, en Ongria, en Alemanha, en Croacia, a Israèl, al Reialme unit, en Austràlia, en Austria, en Ucraïna, en Norvègia e dins d’autres païses.
Fonologia
L’eslovac a 15 vocalas fonemicas (11 monoftongas e 4 diftongas) e 29 consonantas.
+ Fonèmas vocalas eslovacas Anteriora Posteriora corta longa corta longa Tampada i iː u uː Mejana e eː ɔ (ɔː) Dubèrta () a aː Diftòngues
Lo fonèma /æ/ es uèi lo jorn marginal e se mescla mai que mai amb /e/ ; ambdos se destrian normalament pas que dins los registres formals.Kráľ, Ábel (1988), Pravidlá slovenskej výslovnosti, Bratislava: Slovenské pedagogické nakladateľstvo
La longor de las vocalas es fonemica en eslovac. E mai, las vocalas cortas e las vocalas longas an la meteissa qualitat.Pavlík, Radoslav (2004), Bosák, Ján; Petrufová, Magdaléna (eds.), "Slovenské hlásky a medzinárodná fonetická abeceda" [Slovak Speech Sounds and the International Phonetic Alphabet] (PDF), Jazykovedný časopis [The Linguistic Journal] (in Slovak), Bratislava: Slovak Academic Press, spol. s r. o. (55/2): 87–109, ISSN 0021-5597 Tanplan, existís en eslovac una règla ritmica que fòrabandís la succession de doas vocalas longas. Dins aqueles cases, la segonda ven corta. Per exemple, en ajustar la terminason del plural del locatiu “-ách” al raiç “vín-” se forma “vínach” e non pas “*vínách”.Bethin, Christina Y. (1998). Slavic Prosody: Language Change and Phonological Theory. Cambridge University Press. p. 149. ISBN 0521591481.
+ Fonèmas consonantas eslovacasHanulíková, Adriana; Hamann, Silke (2010), "Slovak" (PDF), Journal of the International Phonetic Association, 40 (3): 373–378, doi:10.1017/S0025100310000162 Labiala Alveolara Retroflexa Palatala Velara Glotala Nasala m n ɲ Plosiva sorda p t cPavlík, Radoslav (2004), Bosák, Ján; Petrufová, Magdaléna (eds.), "Slovenské hlásky a medzinárodná fonetická abeceda" [Slovak Speech Sounds and the International Phonetic Alphabet] (PDF), Jazykovedný časopis [The Linguistic Journal] (in Slovak), Bratislava: Slovak Academic Press, spol. s r. o. (55/2): 87–109, ISSN 0021-5597 k sonòra b d ɟ g Africada sorda ts tʂ sonòra dz dʐ Fricativa sorda f s ʂ x sonòra z ʐ ɦ Aproximanta centrala v j laterala corta l ʎ geminada lː Vibranta corta r geminada rː L’eslovac conèis la dessonorisacion finala ; valent a dire que quand una consonata sonòra (b, d, ď, g, dz, dž, z, ž, h) se trapa a la fin d’un mot e avant una pausa, se dessonorisa per venir la consonata sorda omològa (p, t, ť, k, c, č, s, š, ch, respectivament). Per exemple, “pohyb” se pronóncia /pɔɦip/ e “prípad” /priːpat/.
Los grops de consonantas que comprenon a l’encòp d’elements sonòrs e sords son cap e tot sonòrs se la darrièira consonanta es sonòra, o sords se la darrièira consonata es sorda. Per exemple, “otázka” se pronóncia /ɔtaːska/ e “vzchopiť” /fsxɔpitsːa/. Aquela règla s’aplica tanben entre los mots. Per exemple, “prísť domov” se pronóncia [priːzɟ dɔmɔw] e “viac jahôd” [ʋɪɐdz jaɦʊɔt]. La consonata sonòra omològa de « ch » /x/ es [ɣ], e la consonanta sòrda omològa de « h » /ɦ/ es /x/.
Ortografia L’eslovac emplega l’escritura latina amb de pichonas modificacions coma los 4 diacritics (ˇ, ´, ¨, ˆ) botats endessús d’unas letras (a-á,ä; c-č; d-ď; dz-dž; e-é; i-í; l-ľ,ĺ; n-ň; o-ó,ô; r-ŕ; s-š; t-ť; u-ú; y-ý; z-ž).
Lo principi fondamental de l’ortografia eslovaca es lo principi fonemic. Lo principi segondari es lo principi morfologic : formas que derivan del meteis raiç s’escrivon del meteis biais. E mai se prononcièsson desparièirament, per exemple la règla d’assimilacion (vés çai-jos). Lo tresen principi es lo principi etimologic que se pòt véser dins la causida de “i” aprèp d’unas consonantas e de “y” aprèp d’autras, encara que “i” e “y” an la meteissa prononciacion.
La màger part dels manlèus son adaptats als principis eslovacs. Per exemple, “weekend” s’escriu “víkend”, “software” “softvér”, “gay” “gej” e “qualitat” “kvalita”. Los noms de personas o de luòcs estrangièrs que venon de lengas escritas amb l’alfabet latin sèrvon lor ortografia originala, levat qu’existís una forma completament eslovaca (p.e. “Londýn” per “Londres”).
L’eslovac presenta tanben d’omografes eterofonics (mots que s’escrivon parièrs mas que se pronóncian desparièrs). L’exemple mai comun es “krásne” /ˈkraːsnɛ/ (polit) e “krásne” /ˈkraːsɲɛ/ (polidament).
a [a] á [aː] ä [ɛɐ̯~ɛ] b [b] c [ts] č [tʂ] d [d] ď [ɟ] dz [dz] dž [dʐ] e [ɛ] é [ɛː] f [f] g [ɡ] h [ɦ] ch [x] i [i] í [iː] j [j] k [k] l [l] ľ [ʎ] ĺ [lː] m [m] n [n] ň [ɲ] o [ɔ] ó [ɔː] ô [ʊɔ̯] p [p] q [kʋ] r [r] ŕ [r̩ː] s [s] š [ʂ] t [t] ť [c] u [u] ú [uː] v [v] w [v] (only in foreign words) x [ks] y [i] ý [iː] z [z] ž [ʐ]
Sintaxi Las caracteristicas principalas de la sintaxi de l’eslovac son las seguentas.
Lo vèrb s’acòrda en genre e nombre amb lo subjècte. Exemples : Speváčka spieva. (cantaira canta) (Analisi : Speváčk-a spieva-∅, ont -∅ marca l’abséncia de terminason per la tresena persona del singular.) Speváčky spievajú. (cantairas cantan) (Analisi : Speváčk-y spieva-j-ú; -“-ú” es la terminason per la tresena persona del plural, e “-j-” es un iatus.) My speváčky spievame. (nosautras cantairas cantàm) (Analisi : My speváčk-y spieva-me, ont “-me” es la terminason per la prumièira persona del plural.)
Los advèrbs, pronoms e nombres s’acòrdan en genre e nombre amb lo substantiu al qual se referisson.
Los adjectius precedisson los noms. Los termes botanics e zoologics son d’excepcions (p.e. : “mačka divá”, literalament “gat salvatge”, Felis silvestris) e lo nom del Sant Esperit (Duch Svätý) tanben dins la màger part de las glèisas.
L’òrdre neutre dels mots (o puslèu dels grops gramaticals) es subjècte-vèrb-objècte, mas aquel òrdre es relativament liure gràcias al sistèma d’inflexion fòrta que fa venir possible l’identificacion dels ròtles gramaticals (subjècte, objècte, predicat, etc.) cossí que siá la posicion dels mots. Cal, ça que la, butar a la segonda plaça gramaticala de mots coma “by”, l’auxiliari conjugat del passat “byť” e los pronoms reflexius “si” e “sa”. Quand aqueles mots se trapan dins la meteissa frasa, l’òrdre cal totjorn èstre “by” + “byť” + “si/sa”.
Morfologia
Articles L’eslovac, coma totas las lengas eslavas levat lo bulgar e lo macedòni, a pas d’articles. Lo pronom demonstratiu “ten” (fem : “tá”, neutre : “to”) se pòt emplegar davant lo nom dins d’escasenças ont lo caràcter definit se cal explicitar.
Noms, adjectius, pronoms Los noms eslovacs se declinan en cas e nombre. N’i a sièis de cases : lo nominatiu, lo genitiu, lo datiu, l’acusatiu, lo locatiu e l’instrumental. Lo vocatiu es sonque opcional, tres quarts del temps es pas marcat. I a dos nombres : lo singular e lo plural. I a tres genres : lo masculin, lo femenin e lo neutre. Los adjectius e los pronoms se devon acordar amb los noms en cas, nombre e genre.
Nombres Los nombres “0” a “10” an des formas pròpias, e los nombres “1” a “4” an des formas diferentas segon los genres. Los nombres “11” a “19” se forman en ajustar “-násť” a la fin de cada nombre. Los desenats an lo sufix “-dsať” (“20”, “30” e “40”) o “desiat” (los autres). Los nombres compausats (p.e. “21” e “1054”) son de combinasons d’aquelas formas dins lo meteis òrdre que l’escritura de las chifras. 1–1011–2010–1001jeden (nombre e masculin), jedno (neutre), jedna (feminin)11jedenásť10desať2dva (nombre e masculin inanimat), dve (neutre e feminin), dvaja (masculin animat)12dvanásť20dvadsať3tri (nombre, neutre, masculin inanimat e feminin), traja (masculin animat)13trinásť30tridsať4štyri (nombre, neutre, masculin inanimat e feminin), štyria (masculin animat)14štrnásť40štyridsať5päť15pätnásť50päťdesiat6šesť16šestnásť60šesťdesiat7sedem17sedemnásť70sedemdesiat8osem18osemnásť80osemdesiat9deväť19devätnásť90deväťdesiat10desať20dvadsať100sto D’unes exemples de nombres mai grandes : (200) dvesto, (300) tristo, (900) deväťsto, (1000) tisíc, (1100) tisícsto, (2000) dvetisíc, (100 000) stotisíc, (200 000) dvestotisíc, (1 000 000) milión, (1 000 000 000) miliarda.
Amb “2”, “3” e “4”, la forma dels noms es mai que mai lo nominatiu e de “5” enlà es lo genitiu plural.
Vèrbs
Aspèctes Coma las autras lengas eslavas, l’eslovac conéis de vèrbs perfectius e de vèrbs imperfectius. La màger part dels vèrbs forman de parelhs comportant un vèrb perfectiu e un vèrb imperfectiu, ambdos an lo meteis sens. D’unes son de vèrbs biaspectuals, es a dire qu’un vèrb es tanplan perfectiu coma imperfectiu.
Los vèrbs perfectius presentan una accion coma acabada o complèta, alara que los vèrbs imperfectius exprimisson una accion que s’es de debanar, en cors o pas encara acabada.
I a pas cap de règlas per saber s’un vèrb es perfectiu o imperfectius. Ça que la, se pòt dire que la màger part del vèrb amb la terminason “-ovať” son imperfectius o biaspectuals e que los que se forman amb un prefix son de vèrbs perfectius.
Lenga pro drop L’eslovac es una lenga dita pro drop, valent a dire qu’emplega pas normalament los pronoms personals subjècts, coma l’occitan e al contrari del francés, que la terminason del vérb es desparièira per cada persona. Los pronoms tornan paréisser per quichar.
Formacion de las formas dels vèrbs Los vèrbs se conjugan en personas e nombre. I a tres personas e dos nombres (singular e plural). De mai i a mantun paradigmes que son presentats çai jos.
Passat Lo passat se forma analiticament amb lo participi passat e lo vèrb “byť” (èstre) :
skryť: skryl som (m’escondèri/m’escondiái)
Dins l’istòria de l’eslovac, i aguèt un autre temps del passat que tanben se formèt analiticament amb lo participi passat. Èra equivalent al plus-que-perfait, l’emplega pas mai la lenga modèrna e lo considèran arcaïc e/o incorrèct.
Futur