Gianni Volpi (nassù a Santià (Vërsèj) ël 6 d'ost dël 1940, mòrt a Turin ël 15 d'otóber dël 2013) a l'é stàit un crìtich cinematogràfich e stòrich dël cine italian. A l'é stàit un dij pì important esponent dla critica militanta an Italia.
Biografìa Volpi a l'é stàit fondador (ansema a Goffredo Fofi) dla rivista Ombre rosse (dël 1963), dont a l'é stàit diretor për l'antrega prima serie. A l'ha ëdcò colaborà con le riviste Scena e Positif (com corespondent italian) e a l'ha travajà për la RAI për sinch agn, an curand ëd program an sël cine. A l'é stàit seletor dël Bellaria Film Festival (1982-1992) e dla Bienal ëd Venessia. Dël 1989 a l'é stàit president dl'AIACE (Associassion Italian-a Amis dël Cine d'Essai) e, ansema a Alberto Barbera, a l'ha presiedù ël CNC (Sènter Nassional dël Cortometrage), n'ent për la conservassion e promossion dël corto italian.
Pensé crìtich La vision ëd Volpi a 'ntërsa la crìtica polìtica e l'anàlisi an sj'individuaj. A l'ha sostnù ij "cineasta dël negativ" (com Joseph Losey, Stanley Kubrick e Luis Buñuel), ch'a son n'esempi ëd la necessità d'un "cine dël soget". A l'ha teorisà la fin dël cine com art popolar, sostituì da la television e da j'arzultà dël digital.
Euvre prinsipaj Storia del cinema (con G. Fofi, M. Morandini e C. Vincent) – Garzanti. Il Western: fonti, forme, miti, registi, attori, filmografia (tradussion e cura) – Feltrinelli, 1973. Gianni Amelio (curà) – Scriptorium, Turin 1995. Corti d'autore. Film e video italiani (1980-1997) (con G. Stucchi) – Lindau, 1997. Vittorio De Seta. Il mondo perduto (con G. Fofi) – Lindau, 1999 ; Cue Press, 2020. Guida alla formazione di una cineteca. I film che bisogna aver visto per una cultura cinematografica di base – Audino, 2003. Gian Maria Tavarelli – Falsopiano, 2003. Tutto il cinema di Alberto Lattuada – Baldini Castoldi Dalai, 2007. Federico Fellini. L'arte della visione (con G. Fofi) – Donzelli, 2009. I mille film. Guida alla formazione di una cineteca'' (pref. G. Fofi) – Baldini & Castoldi, 2017.
Volpi, Gianni