thumb Ij cetacei a son na part ëd mamìfer marìn ch'a aparten-o a l'órdin dij Cetacea. A comprendo balen-e, delfin, e fòcine, caraterisà da na completa adatassion a la vita aquàtica. Conossù për soe dimension amponente (es. la balen-a bleu) e soa anteligensa (es. ij delfin), ij cetacei a àbito j'océan e chèich fium dël mond. An Piemont, a son osservà mach ant ij santuari marin o ant ij musé, ma a son present ant ël Mar Mediterani davzin a la Liguria.
Classificassion sientìfica Regn: Animalia Filum: Chordata Class: Mammalia Órdin: Cetacea Sot-órdin: Mysticeti (balen-e con barba): Fanon për filtré ël plancton. Odontoceti (balen-e con dent): Delfin, fòcine, balen-e sassin-e.
Famije notàbij: Balaenopteridae (balen-e sbufatris) Delphinidae (delfin oceànich) Phocoenidae (fòcine)
Descrission Ij cetacei a l'han un còrp idrodinàmich, sensa pèil, con na coa orisontal (natatòj) e në strat ëd grass (blubber) për isolassion tèrmica. Caraterìstiche prinsipaj: Sofiatòj: Nari an sla testa për respiré (1 ant ij Mysticeti, 2 ant j'Odontoceti). Ecolocassion (Odontoceti): Sistema d'orientament con sonaj àut. Ale petoraj: Modificà com natatòri. Ij pì grand, com la balen-a bleu (Balaenoptera musculus), a peulo rivé a 30 m ëd longhëssa.
Comportament e dieta Mysticeti: A mangio krill e plancton, filtrà con ij fanon (lamine cheratinose). Odontoceti: Predador d'ësquaj, pess, e calamar, ciapà con dent avuss. A son animaj sociaj ch'a vivo an grup (strop), con comunicassion complessa (crij, s-ciòp). Le balen-e a migro për mila chilòmetr antra ij pòl e le zòne tropical për riprodov-se.
Abitat Ij cetacei a coloniso tuti j'océan, dai tròpich a l'Antàrtich. Chèiche specie (es. delfin d'eva dossa) a vivo ant ij fium com l'Amazònia. An Euròpa, ij delfin comun (Delphinus delphis) e le balen-e grise (Eschrichtius robustus) a son present ant l'Atlàntich e ël Mediterani.
Amportansa ecològica Contròl ëd le rej alimentar: Manteniment dij predator e dle prede. Assorbiment ëd CO2: Le balen-e a giuto a regulé ël cicl dël carboni. Bioandicator: Soa salute a reflet lë stat dël mar.
Minasse e conservassion Ij cetacei a son mincionà da: Cassa ilegala (balen-a giaponèisa). Inquinament (plàstica, sustanse tòssiche). Cambiament climàtich (pèrdita d'ambient). Programa antërnassional com la International Whaling Commission (IWC) a lìmito la cassa.
Spècie notàbij Balen-a bleu (Balaenoptera musculus): Pì grand animal vivent. Delfin comun (Delphinus delphis): Present ant ël Mediterani. Orca (Orcinus orca): Predador apical dij pod. Capodòj (Physeter macrocephalus): Pì grand Odontocet, cassador d'ësquaj gigant.
Ant la cultura piemontèisa Mancand un'acess diret al mar, ij cetacei a son present ant la cultura për: Simbolism: La balen-a a l'é smijà a la fòrsa dla natura (es. la stòria ëd Giona). Educassion: Mostre ant ij musé ëd Turin o d'Ast. Lenga: Mode com "Grand com na balen-a" për descrive quaicòs d'enorm.
Galerìa 'd figure
Arferiment WWF. (2023). Protection of Marine Mammals. MarineBio Conservation Society. (n.d.). Cetacean Behavior.
Categorìa:Biologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI