Un disastr natural a l'é n'event o n'ansem d'event catastròfich causà da process naturaj dla Tèra o dl'atmosfera, con efet devastant an sla società, l'ambient, e l'economìa. Costi event a peulo esse amplifià da l'atività uman-a, com ël cambiament dël clima o la degradassion dj'ecosistema. La gestion dij disastr a l'é n'element ciav ant la protession sivila.
Cause Fenòmen geològich: Teramòt, erussion vulcàniche, fran-e. Fenòmen idro-climàtich: Inondassion, suitin-e, tempeste, uragan. Fenòmen biològich: Epidemìe, invasion d'inset o organisn invasiv. Atività uman-e: Dësblé dij bòsch, urbanisassion sensa contròl, emission ëd gas sèra.
Sòrt prinsipaj Sìsmich: Teramòt e tsunami (es. Sumatra 2004, Giapon 2011). Idrològich: Inondassion (es. Piemont 1994). Meteorològich: Uragan (es. Katrina 2005), onde ëd calor, tempeste ëd fiòca. Vulcànich: Erosion ëd montagne (es. Pompei 79 d.C.), nìvole ëd sënner. Geomorfològich: Fran-e (es. Vajont 1963), coladura ëd pàuta. Feu naturaj: Propagà an condission ëd sëcchëssa estrema (es. Australia 2019-2020).
Efet Uman: Mòrt, ferì, dëspërsion ëd comunità (pi ëd 60 milion ëd përson- afetà tuti j'agn). Econòmich: Dëstrussion d'anfrastruture, pèrdita d'atività agrìcole o andustriaj (es. cost ëd $210 miliard dòp l'uragan Harvey 2017). Ambiental: Pèrdita ëd biodiversità, degradassion dël teren, contaminassion d'eva.
Prevension e Mitigassion Sistemi d'alert tempestiv: Misura ëd sensor e comunicassion për evité tragedie. Polìtiche ëd gestion dël teritòri: Costrussion anti-sìsmica, protege le zòne ùmide. Educassion dla popolassion: Esercitassion regolar e pian d'evacuassion. Cooperassion antërnassional: Acòrdi com ël Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015-2030.
Disastr naturaj an Piemont Ël Piemont a l'é espost a vàire arzigh: Inondassion: Le pien-e dël Po e dël Tani (es. 1994, 2016). Fran-e: Ant le zòne montagnose com le Val Susa e Langhe. Valanghe: Ant le Alp durant l'invern. Onde ëd calor: Aumentà dal surscaudament global (es. 2003 con +40°C a Turin).
Event stòrich 1631: Erussion dël Vesuvi ch'a l'ha copà 4.000 përson-e. 1908: Teramòt ëd Messina (7.1 Richter) con 100.000 mòrt. 1994: Inondassion an Piemont con 70 comun-e afetà e 70 mòrt. 2004: Tsunami dl'Océan Indian con 230.000 mòrt. 2020: Incendi record ant l'Artich për via dle temperadure àute.
Arferiment UNISDR (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction.
Categorìa:Geologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI