Ël Fortran (abreviassion ëd "Formula Translation") a l'é un lengagi ëd programassion àut livel creà dël 1957 da IBM, progetà për càlcol sientìfich e angegnerìstich. A l'é un dij prim lengagi ëd programassion àut livel e a l'ha giutà a definì le base për la programassion moderna. Arnomà për soa eficensa ant ël processé operassion numèriche, a l'é ancora dovrà ant ij supercomputer, simulassion sientìfiche, e model ëd prevision meteorològica.
Stòria 1957: Prime version ëd Fortran (Fortran I) për IBM 704, con sintassi basà su fórmule matemàtiche. 1958: Fortran II a introduv le sot-routin-e e ël sopòrt a le fonsion. 1966: Standard Fortran 66 (FORTRAN IV), prim standard ANSI. 1978: Fortran 77 a mejora ël contròl ëd fluss e j'operator lògich. 1991: Fortran 90 a gionta programassion orientà a oget, array dinàmiche, e mòduj. 2003/2008: Standard modern con sopòrt a OOP avansà e interoperabilità con C. 2018: Fortran 2018 a introduv coarray për programassion paralela.
Strutura e Component Sintassi matemàtica: Es. `OPERATION = (A + B) * C`. Array e matris: Gestion eficent ëd dat multidimensionaj. Module: Organisassion dël còdes an component riutilisàbij. Subprogram: Sot-routin-e e fonsion për struturé ël còdes. Compatibilità: Manteniment ëd còdes vej an version neuve.
Usagi Pràtich Fìsica computassional: Simulassion ëd partissele e model climàtich. Ingegnerìa: Anàlisi dë sforz e dinàmica dij flùid. Supercomputer: Còdes otimisà për architeture paralele (es. Cray, IBM Blue Gene). Finansa: Model ëd arzigh e predission ëd mërcà.
Avantagi e Svantagi Avantagi: Efissensa numèrica: Velocità àuta për càlcol complicà. Stabilità: Còdes a durà longa për aplicassion crìtiche. Librarìe sientìfiche: Ampia disponibilità (es. LAPACK, BLAS). Svantagi: Sintassi veja: Strutura pòch flessìbil për programador modern. Mancansa ëd fonsion modèrne: Concorensa con Python e C++ ant l'AI.
Evolussion Tecnològica Ani 1960: Aplicassion ant l'Apollo e programa spassiaj (es. NASA). Ani 1980: Utilisassion ant ij mainframe për elaboré dat sientìfich. Al di d'ancheuj: Integrassion con Python: Usagi ëd librarìe Fortran an framework modern. Paralelism: Coarray e OpenMP për multi-core e GPU.
Vardé ëdcò Lengagi C Python (lengagi ëd programassion) Supercomputer
Arferiment Metcalf, M. (2018). *Modern Fortran Explained*. Oxford University Press. ISO/IEC 1539-1:2018. *Fortran 2018 Standard*.
Ligam estern Fortran-lang.org (comunità moderna) Documentassion GCC Fortran
Categorìa:Informàtica Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI