Ël Protocòl ëd trasferiment ipertestual (an anglèis Hypertext Transfer Protocol, HTTP) a l'é un protocòl d'aplication ch'a përmet ël trasferiment d'anformassion antra client e servidor an sla ragnà. Progetà për la comunicassion ant ij sit web, a l'é la base dël World Wide Web e a l'é dovrà për carié pàgine HTML, figure, e d'àutri contnù. HTTP a l'é stateless (sensa memorisé stat) ma a peul gestì session con ij cookie.

Stòria 1989: Tim Berners-Lee a crea HTTP al CERN për condivide document sientìfich. 1991: Prima version (HTTP/0.9), sempi, ch'a manda mach test. 1996: HTTP/1.0 a introduv header, métod (GET, POST), e còdes ëd stat. 1997: HTTP/1.1 a mejora con conession persistent, cache, e host virtual. 2015: HTTP/2 a otimisa prestassion con multiplexing e compression d'header. 2022: HTTP/3 as basa ansima al protocòl QUIC (sla suita UDP) për latensa bassa.

Strutura e Component Métod d'arcesta: GET: Arceste dat (es. pàgina web). POST: Spedì dat (es. formolari). PUT, DELETE: Modifiché o scancelé dat. Còdes ëd stat: 2xx (Sucess): 200 OK, 201 Creà. 3xx (Rediression): 301 Movù permanent. 4xx (Eror client): 404 Pa trovà. 5xx (Eror servidor): 500 Eror intern. Header: Meta-anformassion (es. `Content-Type`, `Cookie`). Còdes: HTTPS a cifra la comunicassion con TLS/SSL.

Usagi Pràtich Navigassion web: Cariament ëd sit ant un navigator (Chrome, Firefox). API REST: Comunicassion antra aplicassion (es. mobile app e servidor). Trasferiment d'archivi: Carié document o figure. Session utent: Gestì login con cookie ëd session.

Avantagi e Svantagi Avantagi: Semplissità: Fàcil da amprende e dovré. Estensibilità: A sopòrta header personalisà. Compatibilità: Gira ansima a vàire piataforme. Svantagi: Sicurëssa: Sensa HTTPS, dat a son espost. Stateless: Gestion ëd session complicà sensa cookie. Prestassion: Conession mùltipla obligà ant l'HTTP/1.1.

Evolussion Tecnològica HTTP/1.1: Conession persistent për riduv ël ritard. HTTP/2: Multiplexing për carié vàire arsòrse an paralel. HTTP/3: Basà ansima a QUIC për riduve latensa e mejoré la sicurëssa. WebSocket: Comunicassion bidirissional për aplicassion an temp real.

Vardé ëdcò HTTPS HTML REST Protocòl TCP/IP

Arferiment RFC 7230 - HTTP/1.1: Message Syntax and Routing (2014). IETF. Gourley, D. (2002). *HTTP: The Definitive Guide*. O'Reilly.

Ligam estern RFC 7230: Spessìfiche HTTP/1.1 Documentassion MDN HTTP

Categorìa:Informàtica Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI