miniatura|Ël cri d'Edvard Munch, ch'a peul esse antërpretà com na rapresentassion dl'angossa dëdnans al gnente
Ël gnente (o nent) a l'é un concet filosòfich fondamental ch'a rapresenta l'assensa d'ogni esse, l'assoluta negassion dël real. A l'é stàit un tema sentral an vàire tradission filosòfiche, da l'antichità a la filosofìa contemporania.
Definission e problema An filosofìa, ël gnente a peul esse definì com: L'assensa d'ogni esse o realtà La negassion assolùa dël real L'opòst radical dël l'é La condission d'assensa prima dl'esistensa
Ël problema filosòfich sentral a l'é: ël gnente a l'é mach un concet mental o a l'ha na realtà metafìsica? Coma a peulo nòstre ment pensé al gnente?
Stòria dël concet
Filosofìa antica Parménid: a fortiss che "l'é a l'é, ël gnente a l'é pa" e che pensé al gnente a l'é ampossìbil Demòcrit: a teorisa ël veuid com spassi andoa j'àtom as bogio Platon: ant ël Sofista, a discut la natura dël gnente e dël fàuss
Filosofìa oriental Budism: ël concet ëd shunyata (voidà) a l'é sentral Taoism: ël gnente (wu) a l'é la sorgiss ëd tut l'é
Filosofìa medieval Tomà d'Aquin: a diferensia antra creassion dal gnente e dal veuid Vielm ëd Occam: a consìdera ël gnente com n'assensa d'esse
Filosofìa moderna Gottfried Leibniz: "Përchè a-i é cheicòs an pì che gnente?" Immanuel Kant: ël gnente com concet lìmit dla rason
Filosofìa contemporania Martin Heidegger: "Përchè a-i é l'é an general e pa pì tòst ël gnente?" Jean-Paul Sartre: ël gnente com part essensial dla condission uman-a Ludwig Wittgenstein: "Ël mìstich a l'é nen com ël mond a l'é, ma ch'a l'é"
Teorìe filosòfiche
Ël gnente com negassion Ël gnente a l'é mach l'assensa d'esse A l'ha pa d'esistensa real A l'é na creassion dël pensé uman
Ël gnente com realtà Ël gnente a l'ha na realtà metafìsica A l'é la sorgiss ëd l'é A l'é pì fondamental che l'esse
Ël gnente com veuid Ël veuid fìsich a l'é na forma d'esse Lë spassi veuid a l'é real Ël gnente a l'é pa l'assensa d'esse ma na forma d'esse particolar
Ël gnente an esistensialism L'esistensialism a dà un ròl sentral al gnente: Martin Heidegger: l'angossa a arvela ël gnente Jean-Paul Sartre: la cossiensa a introduv ël gnente ant ël mond Albert Camus: l'assurd a nass dal ancontr antra l'òm e ël gnente
Ël gnente an fìsica La fìsica moderna a l'ha arvolussionà ël concet ëd gnente: Mecànica quàntica: ël veuid a l'é pien d'ossilassion Relatività general: lë spassi-temp a l'é dinàmich Cosmologìa: ël gnente assolù a peul esse ampossìbil
Ël problema metafìsich
Creassion dal gnente Che signìfica che l'univers a l'é stàit creà dal gnente? Ël gnente a peul generé cheicòs? La question ëd la causa prima
Essensa dël gnente Ël gnente a l'ha n'essensa? Coma a peulo nòstre ment pensé al gnente? Ël lengagi a peul descrive ël gnente?
Conseguense psicològiche L'ancontr con ël gnente a peul avèj d'efet psicològich: Angossa esistensial Crisi ëd significà Arvolussion spiritual Creatività artìstica
Ël gnente an d'àutri camp
Art e Literatura L'art moderna a esplora ël gnente La literatura dël sécol XX a rapresenta l'assurd La poesìa a serca d'esprime l'inefàbil
Religion Creassion ex nihilo Ël gnente com status pre-creà Misticism e union con l'Assolù
Psicologìa La paura dël gnente L'angossa dla mòrt Ij mecanism ëd difèisa contra ël gnente
Aforism e sentense "Ij lìmit ëd mè lengagi a son ij lìmit ëd mè mond" - Wittgenstein "L'òm a l'é na passion inùtil" - Sartre "L'é a l'é, ël gnente a l'é pa" - Parménid
Autor amportant Parménid (sécol V a.C.) Platon (427-347 a.C.) Gottfried Leibniz (1646-1716) Martin Heidegger (1889-1976) Jean-Paul Sartre (1905-1980) Ludwig Wittgenstein (1889-1951)
Euvre fondamentaj Ël Sofista ëd Platon Esse e temp ëd Heidegger L'Esse e ël Gnente ëd Sartre Tractatus logico-philosophicus ëd Wittgenstein
Vëdde ëdcò Esse Esistensa Metafìsica Esistensialism
Bibliografìa Heidegger, M., Che l'é la metafìsica?, 1929 Sartre, J.-P., L'Esse e ël Gnente, 1943 Wittgenstein, L., Tractatus logico-philosophicus, 1921
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI