thumb|Metropolitan-a a Liverpool Ël traspòrt pùblich a l'é l'ansem dij mojen ëd traspòrt ch'a son disponìbij a tuta la popolassion, gestì da 'd soget pùblich o privà concessionari, e ch'a son dovrà për ël moviment ëd përson-e ant le zòne urban-e, suburban-e o antra sità. A l'ha la mira d'ofrì na solussion dë spostament econòmica, sicura e sostenìbil, riduvend la dipendensa da l'automòbil privà.
Definission e caraterìstiche Ël traspòrt pùblich a l'é caraterisà da: Acessibilità general: a l'é dovrà da qualsëssìa sìtadin ch'a paga ël tìchet o l'abonament. Percors e orari fissà: a l'ha d'àree ëd servissi e dij temp ëd viagi stabilì. Gestione pùblica o regolà: l'ufissi ëd traspòrt a l'é 'n soget pùblich o a l'é controlà da 'd régole pùbliche. Scalabilità: a peul servì da pòche përson-e a milen-e 'd passegé a l'ora.
Sot-sistema e tipo A esisto vàire mojen ëd traspòrt pùblich, ch'as peulo classifiché scond lor capacità e l'ambit d'operassion:
Traspòrt su sità Bus e autobus: ël sistema pì comun e flessìbil. Trolleybus: autobus alimentà da 'd lìnie elétriche aéree. Tram e tranvìe: veìcoj su binari con alimentassion elétrica, sovens ant le sità. Metropolitan-a (metro): sistema su binari separà dal tràfich, sot-teren o an àut. Tren urban e suburban: colegament tra 'l sènter ëd na sità e le periferìe o le sità visin-e. Funicolar e cabinovìa: për superé dislivej motobin grand.
Traspòrt marìtim e fluvial Traghet e batel: për ël servissi su fium, lagh o traversà marin-e curte.
Traspòrt avion pùblich Avion ëd linia: për colegament antra sità o region lontan-e. Elicòter: an quàich contest (servissi medich, ìsole).
Vantagi Ridussion dël tràfich: men congestion stradal. Efissiensa energética: men energìa për passegé për chilòmeter. Men inquinament: ridussion dle emission ëd gas sèra e 'd pover fin-a. Acessibilità econòmica: a cost motobin men che l'automòbil privà. Sicurëssa: statisticament pì sicur che 'l viagi an màchina. Svilup urban: a incentiva un disegn ëd sità pì compat e caminàbil.
Sfide Cost d'esercissi: sovens a deuvra 'd sussidi pùblich për la gestion. Flessibilità limità: a peul nen rivé an tuti ij pòst a minca orari. Temp ëd viagi: peul esse pì longh che con ël veicol privà. Densità demogràfica: a l'é men econòmich ant le zòne motobin popolà. Confort e sovrafolament: an temp ëd ponta.
Finansiament e gestion Ël traspòrt pùblich a peul esse gestì da: Aziende pùbliche diret. Concessionari privà sota contrat pùblich. Partnership pùblich-privà (PPP).
Ël finansiament a ven da: Incass dij tìchet. Sossidi locaj o nassionaj. Tasse 'd sircolassion o dël carburant destinà al setor. Publicità e sponsorisassion.
Traspòrt pùblich ant ël mond Euròpa: vàire sità a l'han dij sistema motobin evolù (për esempi, Paris, Londra, Berlin). América dël Nòrd: dipendensa da l'automòbil, ma con d'ecession (New York, Toronto, Vancouver). Asia: sistema motobin modern (Tokyo, Shanghai, Singapore). América Latina: BRT (Bus Rapid Transit) a Bogotà e Curitiba a son dj'esempi 'd sucess.
Futur e inovassion Le neuve tendense a comprendo: Veicoj a emission zero: bus elétrich o a idrògen. Automassion: treno e metro sensa condutor. Mobilità 'd servissi (MaaS): piataforme ch'a antëgro traspòrt pùblich, car sharing, bike sharing, e taxi an n'ùnica aplicassion. Pagament sensa contat e digital. Traspòrt su domanda (on-demand) an periferìe.
Vëdde 'dcò Mobilità sostenìbila Metropolitan-a Bus Rapid Transit Tìchet integrà Traspòrt urban
Ligam da fòra International Association of Public Transport (UITP) American Public Transportation Association (APTA)
Categorìa:Traspòrt Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI