As línguas iranianas ou irânicas são um grupo de línguas da família indo-europeia com um número estimado de falantes nativos da ordem de 150 a 200 milhões de pessoas, distribuídos no sudoeste, no centro e no sul da Ásia. O grupo iraniano contém duas das línguas indo-europeias mais antigas já registradas: o avéstico e o persa antigo.História do Mundo UOL. Pesquisa em 19/04/17
Classificação thumb|Genetic division of Iranic languages As línguas irânicas são divididas, cronologicamente, em iraniano antigo, iraniano médio e línguas irânicas modernas. Em relação ao iraniano antigo, o avéstico e o persa antigo são as línguas das quais existem textos supérstites, mas sabe-se da existência de outras línguas, como o medo e o cita.
Falantes As línguas irânicas modernas são faladas em uma área muito vasta, que vai do Cáucaso (ossético), ao norte de Oman (kumzari) e ao Xinjiang (sarikoli). Entre as línguas mais faladas do irânico ocidental, podem-se citar o persa moderno ou farsi, língua nacional do Irã e uma das duas línguas oficiais do Afeganistão, além da língua curda. As línguas iranianas estão agrupadas em três etapas: iraniano antigo (até 400 aC), iraniano médio (400 aC - 900 dC) e novo iraniano (desde 900 dC). As duas línguas iranianas antigas diretamente atestadas são a língua persa antiga (do Império Aquemênida) e Avéstico antigo (língua do Avestá. Dentre as línguas iranianas médias, as mais compreendidas e registradas são a língua persa média (do Império Sassânida], Parta (do Império Parta) e Bactriano (do Império Cuchana e Império Heftalita).
Em 2008, havia entre 150 e 200 milhões de falantes nativos das línguas iranianas. Ethnologue estima que haja 86 línguas Iranianas, As três maiores delas são persa, pachto e a língua curda.
Famílias São exemplos de línguas do grupo iraniano (em itálico as línguas extintas):
Sub-grupo oriental Nordeste Avéstico Corásmio Bactriano Cita Sármata Osseta Sudeste Pastó
Sub-grupo ocidental Noroeste Azeri antigo Medo Parto Curdo Mazandarani Balúchi Zaza Guiláqui Sudoeste Persa antigo Persa médio Persa Dari Tajique
Comparação de vocabulário PortuguêsZazakiSoraniCurnânjiPachtoTatitalixeBalúchiMazandaraniPersaPersa médioPartaPersa AntigoAvésticaOsseta'belo|rınd, xasek |nayab, cuwan |rind, delal, bedew, xweşik |x̌kūlay, x̌āista |xojir |ghašang |dorr, soherâ, mah rang, sharr, juwān |xoşgel, xojir |zibā/xuš-čehr(e)/xoşgel(ak)/ghashanq/najib |hučihr, hužihr |hužihr |naiba |vahu-, srîra |ræsughd |- |sangue|goni |xwên |xwîn, xwûn |wīna |xevn |xun |hon |xun |xūn |xōn |gōxan | |vohuni- |tug |- |pão|nan, non |nan |nan |ḍoḍəi, məṛəi |nun |nun |nān, nagan |nun |nān |nān |nān
|dzul |- |bring|ardene |/anîn, hawerdin |anîn, hînan |(rā)wṛəl |vârden, biyordon |varde |âurten, yārag, ārag |biyârden |āwurdan, biyār ("(you) bring!") |āwurdan, āwāy-, āwar-, bar- |āwāy-, āwar-, bar- |bara- |bara, bar- |xæssyn |- |irmão|bıra |brader, bira |bra, brarg, brang, brat |wror |bərâr |bira, boli |brāt, brās |birâr |barādar |brād, brâdar |brād, brādar |brātar |brātar- |æfsymær |- |vir|ameyene |hatin, were |hatin, atin, were, |rā tləl |biyâmiyan |ome |āhag, āyag, hatin |biyamona, enen, biyâmuen |āmadan |āmadan, awar |awar, čām |āy-, āgam |āgam- |cæwyn |- |chorar|bermayene |girîn, giryan |grîn, griyan |žəṛəl |bərma |berame, bame |greewag, grehten |birme |gerīstan/gerīye |griy-, bram- |barmâdan
|kæwyn |- |escuro|tari |tarî/tarîk |tarî |skəṇ, skaṇ, tyara |ul, gur, târica, târek |toki |tār | |tārīk, tār |tārīg/k |tārīg, tārēn |tārīk |sâmahe, sâma |tar |- |filha|kêna/keyna, çêna/çênekehttp://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=k%C4%B1z&z= |kîj, kiç, kenişk, düet (pehlewanî) |dot (daughter) keç(girl) |lūr |titiye, dətar |kinə, kila |dohtir, duttag |kîjâ(girl), deter (daughter) |doxtar |duxtar |duxt, duxtar | |duxδar |čyzg (Iron), kizgæ (Digor) |- |dia|roce, roje, roze |řoj |roj |wrəd͡z (rwəd͡z) |revj, ruz |ruj |roç |ruz, ruj |rūz |rōz | |raucah- |raocah- |bon |- |fazer|kerdene |kirdin |kirin |kawəl |kardan, kordan |karde |kanag, kurtin |hâkerden |kardan |kardan |kartan |kạrta- |kәrәta- |kænyn |- |porta|ber, keyber, çêber |derge/derke, derga |derî |wər |darvâca |bə |dar, gelo, darwāzag |dar, loş |dar |dar |dar, bar |duvara- |dvara- |dwar |- |morrer|merdene |merden |mirin |mrəl |bamarden |marde |mireg, murten |bamerden |mordan |murdan | |mạriya- |mar- |mælyn |- |asno|her |ker |ker |xər |astar, xar |hə, hər |har, her, kar |xar |xar |xar
|xæræg |- |comer|werdene |xwardin |xwarin, xwartin, xartin |xwāṛə, xurāk / xwaṛəl |harden |harde |warag, warâk, wārten |xerâk / baxârden |xordan / xurāk |parwarz / xwâr, xwardīg |parwarz / xwâr | |hareθra / ad-, at- |xærinag |- |ovo|hak, akk |hêk/hêlke, tum |hêk |hagəi |merqâna, karxâ |morqana, uyə |heyg, heyk, ā morg |merqâne, tîm, balî |toxm, xāya ("testicle") |toxmag, xâyag |taoxmag, xâyag | |taoxma- |ajk |- |terra|erd |zemîn, zawî, ʿerz, erd |erd, zevî |d͡zməka (md͡zəka) |zemin |zamin |zemin, degār |zamîn, bene |zamīn |zamīg |zamīg |zam- |zãm, zam, zem |zæxx |- |noite|şan, êre |êware |êvar |māx̌ām (māš̥ām) |nomâzyar, nomâšon |shav |begáh |nemâşun |begáh |ēvārag |êbêrag
|izær |- |olho|çım |çaw/çaş |çav |stərga |coš |čaş,gelgan |cham, chem |çəş, bəj |čashm |čašm |čašm |čaša- |čašman- |cæst |- |pai|pi, pêr |bawk, bab,baba |bav, bab |plār |piyar, piya, dada |piya, lala, po |pet, pes |pîyer, per |pedar, bābā |pidar |pid |pitar |pitar |fyd |- |medo|ters |tirs |tirs |wēra (yara), bēra |târs |tars |turs, terseg |taşe-vaşe, tars |tars, harās |tars |tars |tạrsa- |tares- |tas |- |noiva|waşti |dasgîran,xwşavest |dergîstî, xwestî |čənghol [masculine], čənghəla [feminine] |numzâ |nomja |nāmzād |numze |nāmzād
|usag |- |bem|weş, hewl |xwş |xwaş, xweş, xaş, |x̌a (š̥a), səm,ṭik (Urdu origin) |xojir, xar |xoş |wash, hosh |xâr, xeş, xojir |xoš, xūb, beh |dārmag
|srîra |xorz, dzæbæx |- |dedo|engışte/gışte, bêçıke |engust, pence,angus |tilî, pêçî |gwəta |anquš |anqiştə |changol, mordâneg, lenkutk |angus |angošt |angust
|dišti- |ængwyldz |- |fogo|adır |ager/awir, ahir,ayer |agir |wōr (ōr) |taš |otaş |âch, atesh, âs |taş |ātaš, āzar |âdur, âtaxsh |ādur |âç- |âtre-/aêsma- |art |- |peixe|mase |masî |masî |kəb |mâyi |moy |māhi, māhig |mâhî |māhi |māhig |māsyāg | |masya |kæsag |- |ir|şiayene |çûn, řoştin, řoyiştin |çûn |tləl |šiyen, bišiyan |şe |shoten |şunen / burden |ro/şo |şow/row |ay- |ai- |ay-, fra-vaz |cæwyn |- |deus|homa/huma/oma, heq |Yezdan, xwedê, xuda, xodê, xwa(y) |xwedê, xweda, xwadê, xudê |xwədāi |xədâ |Xıdo |xoda,hwdâ |xedâ |xodā, izad, yazdān, baq |xudā/yazdān | |baga- |baya- |xwycaw |- |bom|hewl, rınd, weş |baş, çak,xas |baş, rind |x̌ə (š̥ə) |xâr, xojir |çok |zabr, sharr, jowain |xâr, xeş, xojir |xub, nīkū, beh |xūb, nêkog, beh | |vahu- |vohu, vaŋhu- |xorz |- |relva|vaş |giya/gya |gîya, çêre |wāx̌ə (wāš̥ə) |vâš |alaf |rem, sabzag |vâş |sabzeh, giyāh |giyâ |giya |viş |urvarâ |kærdæg |- |ótimo|gırd/gırs, pil |gewre,mazen |mezin, gir |lōy, stər |pilla |yol, yal, vaz, dıjd |mastar, mazan,tuh |gat, pilla |bozorg |wuzurg, pīl, yal | |vazraka- |uta-, avañt |styr |- |'mãodestdast, dasdestlāsbâldastdastdas, bāldastdastdastdasta-zasta-k'ux / arm'cabeça|ser |ser |ser |sər |kalla |sə, sər |sar, sarag, saghar |kalle, sar |sar |sar | |kalli |sairi |sær |- |coração|zerri/zerre |dil/dił/dir(Erbil)/zil |dil |zṛə |dəl |dıl |dil, hatyr |del, zel, zil |del |dil |dil | |aηhuš |zærdæ |- |cavalo|estor/ostor/astor |asp/hesp/esp, hês(t)ir |esp, hesp |ās [male], aspa [female] |asb, astar |asp |asp |asp, as |asb |asp, stōr |asp, stōr |aspa |aspa- |bæx |- |casae|keye/çeye,http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=keyehttp://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=ceye ban |mał, xanu, xang, ghat |mal, xanî, ban |kor |kiya |ka |ges, dawâr, log |sere, xene |xāne |xânag
|demâna-, nmâna- |xædzar |- |fome|vêşan/veyşan |bersî |birçî |lwəga |vašnâ, vešir, gesnâ |vahşian |shudig, shud |veşnâ |gorosne, goşne |gursag, shuy |veşnâg
|idioma (also tlíngua) |zıwan, zon, zuan, zuon, juan, jüan |zeman, zuwan |ziman |žəba |zobun, zəvân |zivon |zewān, zobān |zivun, zebun |zabān |zuwān |izβān |hazâna- |hizvā- |ævzag |- |riso|huyayene |kenîn/pêkenîn, kenîn,xanda,xana |kenîn |xandəl/xənda |xurəsen, xandastan |sıre |hendag, xandag |rîk, baxendesten |xande |xande, xand | |karta |Syaoθnâvareza- |xudyn |- |vida|cuye, weşiye |jiyan,gyian |jiyan |žwəndūn, žwənd |zindәgi |jimon |zendegih, zind |zindegî, jan |zendegi, jan |zīndagīh, zīwišnīh |žīwahr, žīw- | |gaêm, gaya- |card |- |homem|mêrdek, camêrd/cüamêrd |merd, pîyaw, |mêr, camêr |səṛay, mēṛə |mardak, miarda |merd |merd |mard(î) |mard |mard |mard |martiya- |mašîm, mašya |adæjmag |- |lua|aşme, menge (for month) |mang |meh, heyv |spūgməi (spōẓ̌məi) |mâng |mang, owşum |máh |ma, munek |mâh, mâng, mânk |māh |māh |mâh- |måŋha- |mæj |- |mãe|may, mar, dayîke, dadî http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=anne&z= |dayek |dayik, mak |mōr |mâr, mâya, nana |moa, ma, ina |mât, mâs |mâr |mâdar |mâdar |dayek |mâtar |mâtar- |mad |- |boca|fek |dam,kat,sardam,sat |dev |xūla (xʷəla) |duxun, dâ:ân |gəv |dap |dâhun, lâmîze |dahân |dahân, rumb
|åŋhânô, âh, åñh |dzyx |- |nome|name |naw, nêw |nav |nūm |num |nom |nâm |num |nâm |nâm | |nâman |nãman |nom |- |noite alta|şew |şaw |şev |špa |šö, šav |şav |šap, shaw |şow |shab |shab | |xšap- |xšap- |æxsæv |- |abrir|akerdene |kirdinewe |vekirin |prānistəl |vâz-kardan |okarde |pāch, pabozag |vâ-hekârden |bâz-kardan, va-kardan |abâz-kardan, višādag | |būxtaka- |būxta- |gom kænyn |- |paz|haşti/aşti |aştî, aramî |aştî, aramî |rōɣa, t͡sōkāləi |dinj |aşiş |ârâm |âştî |âshti, ârâmeš, ârâmî, sâzish |âštih, râmīšn |râm, râmīšn |šiyâti- |râma- |fidyddzinad |- |porco|xoz/xonz, xınzır |beraz,goraz |beraz, |soḍər, xənd͡zir (Arabic) |xu, xuyi, xug |xug |khug, huk |xî |xūk |xūk
|hū |xwy |- |local|ca |je(jega), ga |cîh, geh |d͡zāi |yâga |vira |ja, jaygah, hend |jâ |jâh/gâh |gâh |gâh |gâθu- |gâtu-, gâtav- |ran |- |ler|wendene |xwendin/xwêndin |xwandin, xwendin, xandin |lwastəl, kōtəl |baxânden |hande, xwande |wánag, wānten |baxinden, baxundesten |xândan |xwândan
|kæsyn |- |dizer|vatene |gutin, witin |gotin, bêtin |wayəl |vâten, baguten |vote |gushag, guashten |baowten |goftan, gap(-zadan) |guftan, gōw-, wâxtan |gōw- |gaub- |mrû- |dzuryn |- |irmã|waye |xweh, xweşk, xoşk, xuşk, xoyşk |xwîşk, xwarg, xwang, xang |xōr (xʷōr) |xâke, xâv, xâxor, xuâr |hova |gwhâr |xâxer |xâhar/xwâhar |xwahar
|x ̌aŋhar- "irmã" |xo |- |pequeno|qıc/qıyt, werdi |giçke, qicik, hûr |biçûk, hûr |kūčnay, waṛ(ū)kay |qijel, ruk |hırd |gwand, hurd |peçik, biçuk, xurd |kuchak, kam, xurd, rîz |kam, rangas |kam |kamna- |kamna- |chysyl |- |filho|lac, laj |law/kuř |Pes (son) law (boy) |d͡zoy (zoy) |pur, zâ |zoə, zurə |possag, baç |piser/rîkâ |pesar, pur |pur, pusar |puhr |puça |pūθra- |fyrt |- |alma|roh, gan |jan, giyan, rewan, revan |can |sā |rəvân |con |rawân |ro, jân |ravân, jân |rūwân, jyân |rūwân, jyân | |urvan- |ud |- |primavera|wesar/usar |bahar, wehar |behar |spərlay |vâ:âr |əvəsor, bahar |bārgāh |vehâr |bahâr |wahâr | |vâhara- |θūravâhara-
|altol|berz |bilind/berz |bilind/berz |lwəṛ, ǰəg |pilla |barz, bılınd |borz, bwrz |bilen(d) |boland / bârz |buland, borz |bârež | |barez- |bærzond |- |'dezdesdeh/dedehləsdadadahdadahdahdathadasadæstrês' |hirê/hiri |sê |sê |drē |so, se |se, he |sey |se |se |sê |hrē |çi- |θri- |ærtæ |- |vila|dewe |gund, dêhat, dê |gund |kəlay |döh, da |di |dehāt, helk, kallag, dê |dih, male, kola |deh, wis |wiž |dahyu- |vîs-, dahyu- |vîs |qæw |- |querer|waştene |xwastin, wîstin |xwastin, xastin |ɣ(ʷ)ux̌təl |begovastan, jovastan |piye |loath, loteten |bexâsten |xâstan |xwâstan
|fændyn |- |água|awe/awk, owe, ou |aw |av |obə/ūbə |âv, ö |ov, wat(orandian dialect) |âp |ow |âb |âb/aw |aw |âpi |avô- |don |-