Jicarilla (em língua apache Abáachi mizaa) é uma das línguas atabascanas setentrionais, sendo falada pelos Apaches Jicarilla. Revitalização da língua No Censo de 2000, 680 pessoas declararam falar Jicarilla. Porém, em 2007, o linguísta Golla registrou somente 300 falantes de Jicarilla como primeira língua e algo como isso ou um pouco mais que tinham Jicarilla com segunda língua (isso numa população étnica de 3.100 pessoas); em 2003, a Nação Apache Jicarilla se tornou a primeira tribo do Novo México a cerftificar membros da comunidade para ensinar uma língua Nativa Americana. Os esforços de revitalização incluíram já em 2012 a compilação de um dicionário, aulas e acampamentos para jovens Jicarlilla.Jicarilla Day Camp Escrita A língua Jicarilla utiliza uma forma própria do alfabeto latino que apresenta 33 símbolos (16) entre letras, combinações de letras (10) e letras com diacríticos (7); não apresenta as letras F, P, Q, R, U, V, X;

Fonologia Consoantes Jicarilla apresenta 34 sons consoantes: Bilabial Alveolar Palatal Velar Glotal central lateral plana Labial Nasal Oclusiva Surda Sonora Aspirada Ejetiva Africada plana Aspirada Ejetiva Fricativa Surda Sonora Aproximante

Amostra de texto + por Wilson & Martine (1996: 125-126) Abáchii miizaa PortuguêsShíí Rita shíízhii. Lósii’yé shii’deeshchíí shíí á’ee néésai. Shiika’éé na’iizii’íí nahiikéyaa’íí miiná’iisdzo’íí éí yaa shishíí. Shii’máá éí gé koghá’yé sidá nahaa daashishíí. Shiidádéé naakii. Dáłaa’é éí édii. Dáłaa’é éí dá aada’é miigha. Shiishdázha dáłánéé. Ałtso nada’iizii. Łe’ dá á’ee Lósii’ee daamigha. Isgwéela’yé naséyá, éí Lósii’ee naséyá dá áństs’íísédá. Łe’gó Santa Fe’yé dáłaa’é hai shee goslíí á’ee. Łe’gó Ináaso’yé éí kái’ii hai shee goslíí.... Meu nome é Rita . Eu nasci e cresci em Dulce, Novo México. Meu pai trabalhou para cuidar de nossa terra. Minha mãe ficou em casa e cuidou de todos nós. Eu tinha duas irmãs . Uma deles é falecida . A outra vive longe daqui. Tenho muitas irmãs mais novas . Todas elas trabalham . Algumas delas vivem em Dulce . Quando eu era jovem , eu fui para a escola em Dulce . Então eu vivi por um ano em Santa Fe. Mais tarde eu vivi três anos, em Ignacio ...

Notas

Bibliografia Goddard, Pliny E. (1911). Jicarilla Apache texts. Anthropological papers of the American Museum of Natural History (Vol. 8). New York: The American Museum of Natural History. Opler, Morris. (1941). A Jicarilla expedition and scalp dance. (Narrated by Alasco Tisnado). Opler, Morris. (1942). Myths and tales of the Jicarilla Apache Indians. Opler, Morris. (1947). Mythology and folk belief in the maintenance of Jicarilla Apache tribal endogamy. Phone, Wilma; & Torivio, Patricia. (1981). Jicarilla mizaa medaóołkai dáłáéé. Albuquerque: Native American Materials Development Center. Phone, Wilhelmina; Olson, Maureen; & Martinez, Matilda. (2007). Dictionary of Jicarilla Apache: Abáachi Mizaa Iłkee' Siijai. Axelrod, Melissa; Gómez de García, Jule; Lachler, Jordan; & Burke, Sean M. (Eds.). UNM Press. ISBN 0-8263-4078-4 Pono, Filomena P.; Vincenti, Arnold; Phone, Wilma. (1976). Spanish Words in the Jicarilla Language. Loveland, Colorado: Center for In-Service Education. Tuttle, Siri G.; & Sandoval, Merton. (2002). Jicarilla Apache. Journal of the International Phonetic Association, 32, 105-112. Tuttle, Siri G. (2005). Duration, Intonation and Prominence in Apache. Athabaskan Prosody. ed. by Hargus, Sharon; Rice, Keren. pp. 331–344. Wilson, Alan, & Vigil Martine, Rita. (1996). Apache (Jicarilla). Guilford, CT: Audio-Forum. ISBN 0-88432-903-8. (Includes book and cassette recording). Ligações externas Jicarilla - Léxico. 2012-07-13 Arquivos de áudio Jocarilla - Apache OLAC – Língua Jicarilla Apache Jicarilla Apache – Textos Bilingue Inglês e Jicarilla Jicarilla em Omniglot.com Jicarilla em Ethnologue Jicarilla emNative-Languages Jicarilla Online

Categoria:Apaches Categoria:Línguas dos Estados Unidos Categoria:Línguas ameríndias Categoria:Línguas atabascanas